Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel, ışık kapılı iyon kanalları ve optogenetik alanındaki keşifleriyle 2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’nü kazandı. Yöntem, genetik olarak seçilmiş hücrelerin faaliyetinin ışık kullanılarak kontrol edilmesine dayanıyor.
Konuk’a göre bir araştırmacı, beynin milyonlarca hücresi arasından yalnız dopamin üreten belirli nöronları ışığa duyarlı hâle getirip ince bir optik fiberle gönderilen ışıkla bu hücreleri milisaniyeler içinde çalıştırabiliyor veya susturabiliyor. Konuk, bu sayede belirli bir sinir devresinin korkuya neden olup olmadığının test edilebildiğini söyledi.
Optogenetiğin bugün onlarca laboratuvarda hafıza, ödül, motivasyon, uyku, korku, hareket, bağımlılık ve sosyal davranışla ilgili sinir devrelerinin incelenmesinde temel araçlardan biri hâline geldiğini söyleyen Konuk, Parkinson, depresyon, bağımlılık ve ağrıyla ilişkili devrelerin de bu yöntemle araştırıldığını belirtti. Epilepsi çalışmalarında ise aşırı sinir hücresi etkinliğinin baskılanmasına odaklanıldığını aktardı.
Konuk, beyin hastalıklarında optogenetiğin ileri düzey bir araştırma aracı olduğunu ve hayvan deneylerindeki bulguların doğrudan insanlarda aynı sonuçların alınacağı anlamına gelmediğini söyledi. Görme kaybında özellikle retinitis pigmentosa üzerinde çalışıldığını belirten Konuk, bu alanda Faz 1/2 insan klinik çalışmalarının sürdüğünü aktardı.
Türkiye’de optogenetik çalışmalarının sınırlı sayıda araştırma merkezi ve üniversitede yürütüldüğünü belirten Konuk, Nobel’in ardından araştırma fonları ve üniversite stratejilerinde bu alana ilginin artacağını söyledi. Üsküdar Üniversitesi’nin bu alandaki çalışmaları yürütmek üzere altyapının büyük çoğunluğuna sahip olduğunu da ekledi.