Haziran 2022 Sayısı — Metin Görünümü

Bu sayfa, derginin PDF'inden çıkarılan ham metni ekran okuyucular ve arama motorları için sunar; dizgi/tasarım içermez. Sayı sayfasına dön · Dergiyi görselleriyle oku

Sayfa 1 — dergide görüntüle

Dijital Biz Bilişim, Ekonomi, İş Dünyası Dergisidijitalbiz.com HAZİRAN 2022 SAYI: 27 / FİYAT: 20 TL ISSN : 2757-7309 Dr. Şuayip BİRİNCİ T.C. Sağlık Bakanlığı Bakan Yardımcısı Gelecekte Sağlığı Dijital Araçlardan Bağımsız Düşünemeyiz Azerbaycan’da TEKNOFEST Rüzgarı Esti NFT’ye Genel Bakış Ülkü Ocakları’ndan Blokzincir Akademisi 2022’nin ilk 3 ayında Türk Girişimler 1,28 Milyar Dolar Y atırım Aldı Kitle Fonlaması ve Kripto Varlıklar

Sayfa 2 — dergide görüntüle

Haziran 2022 VATANSEVER BİLİŞİM A.Ş. ADINA İMTİYAZ SAHİBİ Şenol Vatansever senol.vatansever@dijitalbiz.com GENEL YAYIN YÖNETMENİ (SORUMLU) Şenol Vatansever senol.vatansever@dijitalbiz.com EDİTÖR Sema Vatansever sema.vatansever@dijitalbiz.com GÖRSEL YÖNETMEN Gökhan Ünlü gokhan.unlu@dijitalbiz.com SOSYAL MEDYA Arzu Tufan arzu.tufan@dijitalbiz.com BARINDIRMA Vatansever Bilişim & Bulutistan REKLAM VE PROJE reklam@dijitalbiz.com ABONELİK www.dijitalbiz.com/abone abone@dijitalbiz.com BÜLTEN GÖNDERİMİ bulten@dijitalbiz.com YAYIN TÜRÜ Aylık, Süreli Yayın DİJİTAL BİZ DERGİSİ HAZİRAN 2022 SAYI: 27 / FİYAT: 20 TL ISSN : 2757-7309 Dergide yayınlanan yazılardan kaynak gösterilmesi koşuluyla alıntı yapılabilir. Dergide yayınlanan makale ve röportajlarda yer alan fikirler yazarlarına ve röportaj veren kişilere aittir, dergimiz için bağlayıcı değildir. dijitalbiz.com Editörden Şenol VATANSEVER Artan Dolandırıcılık Vakaları Bayram ve tatil dönemlerinde sosyal medyada geçirilen süre ve etkileşim artıyor. Sosyal medya kullanımının arttığı bu zamanlarda siber korsan- ların da daha aktif olarak sizi kan- dırmak için farklı farklı yöntemler uygulayacağının bilincinde olmanızı öneririm. Mağduriyetler yaşamamak için olası siber tehditlere karşı uyanık olmanız, teknoloji ve sosyal medya okuryazarlığınızı geliştirmeye çalış- manız gerekir. Yapay zekâ, nesnelerin interneti, Endüstri 4.0, Toplum 5.0, sanal ve artırılmış gerçeklik gibi birçok teknolojiyi ve kavramı konuşuyorken özellikle küresel salgın döneminde kripto paralar, NFT, Metaverse gibi birçok konu gündemimize girdi. Tabi siber korsanların da… Hem sos- yal medyada hem bu teknolojilerin kullanımında bazı basit ama etkili önlemlerle güvenlik seviyenizi artırabilirsiniz. Bilgisayarınızda mutlaka lisanslı ürünler kullanmanızı öneririm. Li- sanslı olmayan, güncellemeleri düzenli olarak yüklemediğiniz, kırılmış uygulamalar kullandığınız durumlarda siber saldırılara daha açık olur- sunuz. Bilinen virüslere karşı koruyacak lisanslı ve güncel bir antivirüs programı kullanmanız güvenlik için önemlidir. Tabi ki hiçbir antivirüs programının yakalayamayacağı virüslerle de karşılaşma ihtimalinizin olduğunu aklınızdan çıkarmayın. Hangi önlemi alırsanız alın %100 güvenli olduğunuz anlamına gelmez. Başınıza dertler açabilecek en önemli tehditlerden biri de güvenilirli- ğinden emin olmadığınız bağlantılara tıklamanızdır. Tanıdığınızdan, hizmet aldığınız şirketlerden, müşterilerinizden vb. kaynaklardan gelen ya da geldiğini zannettiğiniz her e-posta ya da mesaj masum olma- yabilir. Tanıdığınız bir kişiden ya da şirketten geliyor olsa bile -eğer o kaynak da zararlı bir yazılımın etkisindeyse- içinde size zarar verebile- cek bağlantılar içerebilir. Ya da gerçeğinin bir benzeri olan bir adresten geliyor ve size oltalama saldırısı barındırıyor olabilir. Bilgisayarınız siz farkında bile olmadan ele geçirilebilir, tüm verilerinize erişilebilir, tüm yazışmalarınız görülebilir, bilgisayarınızdaki tüm dosyalarınız şifrelenip kullanılamaz duruma gelebilir. Son dönemde özellikle kripto para borsaları müşterilerinin hesapları- nı ele geçirip boşaltmak için sosyal medyada sahte borsa kampanya reklamlarını görüyoruz. Reklamı paylaşan hesabın gerçek kripto para borsası hesabı olup olmadığını mutlaka kontrol etmenizi, reklama tık- lamamanızı, bu tarz yerlerde kesinlikle kullanıcı adı, şifre vb. bilgi girişi yapmamanızı öneririm. Konuyla ilgili olarak Anadolu Ajansı’na verdiğim röportaj: https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/bilisim-uzmanlari-bayramlarda-artan- siber-dolandiriciliga-karsi-uyariyor/2576756 Dijital Biz 3

Sayfa 4 — dergide görüntüle

İçindekiler Azerbaycan’da TEKNOFEST Rüzgarı Esti T ake Off Bak ü ’de Öd ü ller Sahiplerini Buldu TEKNOFEST’te 500.000’den Fazla Yarı ş macı M ü cadele Edecek NFT’ye Genel Bakış Ülkü Ocakları’ndan Blokzincir Akademisi “Bitcoin 2022” Miami Byte Exchange Kripto Piyasasında Fark Yaratacak! Vodafone, Metaverse’te Adresini Belirledi Kucoin, T ü rkiye faaliyetlerine ba ş ladı 2022 K ü resel Blockchain Sekt ö r ü i ç in D ö n üşü m Yılı Fintek Ekosistemi 2022’nin ilk 3 ayında T ü rk Giri ş imler 1,28 Milyar Dolar Yatırım Aldı Yapay Zeka Giri ş imlerinin Sayısı 5 Yılda 10 Katına Çıktı Yeni start-up destek programı Founders Hub 45 milyon TL de ğ erleme ile yatırım aldı 16 20 22 24 26 28 30 32 34 36 38 40 42 44 46 48 50 52 54 58 60 62 66 70 72 74 76 78 Gelecekte Sağlığı Dijital Araçlardan Bağımsız Düşünemeyiz 06 Fonbulucu’ya 4.5 milyon liralık ikinci yatırım Yetişmiş İnsan Gücü Problemimiz İ MECE Uydusu i ç in Geri Sayım Ba ş ladı TÜRKSAT 6A’ya T ü rk M ü hendisleri Damga Vurdu Türkiye ve Kripto Varlıklar Elektrikli Ara ç lar i ç in Hızlı Ş arj İ stasyonları Hibe Programı T ü rkiye’de elektrikli ve hibrit ara ç lara olan ilgi hızla artıyor Elektrikli otomobil d ö n üşü m ü tarihi bir fırsat Kitle Fonlaması ve Kripto Varlıklar Fiber Altyapı 471 Bin Kilometreye Ula ş tı Togg, Gemlik’te kendi pistine ç ıktı Kuantum Bilgisayarlar D ü nyayı De ğ i ş tirecek COSMOSERA KVKK Veri Ke ş fi ve Sınıflandırma Yazılımı Dijital Biz 4

Sayfa 6 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Röportaj Dünyada COVID19 pandemisi giderek et- kisini azalttı. Ancak yaşananlar, tüm dün- yada sağlıkta yeni kavramların, yeni tek- nolojilerin daha fazla gündeme gelmesini sağladı. Türkiye’nin bu süreçteki geliştir- diği projeleri ve sağlıkta dijitalleşme serü- venini Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlı- ğının bilişim projelerinden sorumlu Bakan Yardımcısı Dr. Şuayip Birinci ile konuştuk. Ü lkemizin özellikle sağlıkta dijitalleşme sürecini ve sağlık bilişiminde geldiği aşa- mayı kısaca anlatır mısınız? Ülkemizde sağlık dijitalleşmesinin temelleri 2000’li yılların başında atılmaya başlanmış, hastanelerde bilgi sistemleri yavaş yavaş kağıdın yerini almıştır. Özellikle 2010 son- rası sağlıkta dijitalleşmenin tüm dünyada sağlık hizmetlerinin odağına girmiş olması bizim ülkemiz için de aynı şekilde güçlü bir öncelik haline gelmiştir. Hepinizin bildiği gibi sağlık yatırımlarımız elbette sadece hastane yapmaktan ibaret değil. Sağlık yatırımları dediğinizde sağlıkla ilgili tüm alanlar bütüncül bir yaklaşım içerisinde ve güçlü bir kalkınma modeli ile ele alınarak yatırım yapıldı. Bakın, şu anda dünyanın en fazla kullanıcısı olan ve 30 binden fazla sağlık tesisini tek platformda toplayan e-Nabız kişisel sağlık sistemi, tüm gelişmiş ülkeler tarafından pandemi sonra- sında bir ihtiyaç olarak yapılmaya başlan- dı. Fakat biz bu sistemi yaklaşık 7 senedir kullanıyoruz ve şu anki kullanıcı sayımızsa 60 milyona yaklaştı. e-Nabız kişisel sağlık kaydı sisteminin çok ötesinde, şu an ülkemiz- de yapılan ve yapılacak olan tüm projelerin altyapısını oluşturmaktadır. e-Nabız sistemini uygulamaya aldıktan sonra, yani tüm sağlık tesislerini tek platformda birleştirip veri stan- dardizasyonunu gerçekleştirmenin hemen akabinde, SİNA-sağlık karar destek siste- mini geliştirerek rasyonel politika üretimini, Mekânsal İş Zekâsı ile de sağlık verilerinin coğrafi konumlarına göre hizmet alan vatan- daşların hareketlerini analiz ederek, anlaşılır ve kolay yorumlanabilir hale getirmeyi başar- dık. Örneğin, bir ilçeden diğerine ne kadar hastanın hangi branş için gittiğini şu anda görebiliyoruz. Bu sayede, kanıta dayalı politikalar üretip sağlık sistemine daha iyi yön verebiliyoruz. SİNA ise, yani Sağlık İstatis- tik ve Nedensel Analizler uygulamamız ile muayene başına laboratuvar, görüntüleme ve reçete, reçete başına ilaç, yerli ilaç oranı, ameliyat, sezaryen, memnuniyet, mükerrer başvuru gibi parametreleri her branş için kurum, il ve ülke bazında karşılaştırmalı bir şekilde tüm hekimlerimiz ve yöneticilerimize açtık. Yine 2015 yılı içerisinde, radyolojik görüntüle- rin 7x24 raporlanabilmesini, radyologlar arası telekonsültasyon yapılabilmesini ve değer- lendirilebilmesini sağlayan teletıp sistemini devreye aldık. Teletıp/Teleradyoloji sistemin- de şu an 400 milyona yakın görüntü ve 200 milyon rapor bulunuyor. Geçmiş görüntülere bakılması zorunluluğu sayesinde yıllık 150 milyon TL tasarruf ger- çekleştirdik. Baktığınızda, bu çöpe gidecek bir para iken doğrudan ülkemiz kasasında kalıp vatandaşa hizmet olarak geri dön- müştür. Şu an 20 yılın sonunda geldiğimiz noktada dünya ile yarışan, ülkemiz adına sağlık yönetiminin önemli bir parçası haline gelmiş dijital bir altyapıya sahibiz. Bu altyapı sayesinde gelecek teknoloji olarak gösterilen yapay zekâ, büyük veri, makine öğrenimi temelli projelerimizi hayata geçirmek için var gücümüzle çalışmaya ve üretmeye devam ediyoruz. Sağlık bilişimi projelerinin temelini oluş- turan e-Nabız Sistemi’ni anlatır mısınız, şu an bu alanda dünyadaki yerimiz nedir? e-Nabız, bugün itibariyle 60 milyona yakın vatandaşımız tarafından kullanılmaktadır. e-Nabız’ı vatandaşımızın kullanımına sun- duktan hemen sonra 2017 yılında birleşmiş milletler inisiyatifinde dünya çapında en iyi sağlık uygulaması ödülünü aldık. Bu, benim için ve ekibim için çok önemli bir motivasyon kaynağıydı. İlk sorunuzda da söylediğim gibi e-Nabız ülkemizdeki tüm dijital sağlık uygu- lamalarının temeli niteliğindedir. Sorunuza gelecek olursak, evet e-Nabız dünyanın ge- lişmiş ülkeleri de dahil, çok rağbet gören Gelecekte Sağlığı Dijital Araçlardan Bağımsız Düşünemeyiz Dr. Şuayip BİRİNCİ T.C. Sağlık Bakanlığı Bakan Yardımcısı Dijital Biz 6 Dijital Biz 7

Sayfa 8 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Röportaj devam etmesine yönelik Sağlık Bakanlığı bünyesinde sağlık bilişimi odaklı birçok ürün ve uygulamayı da ivedilikle hayata geçirerek pandemi ile mücadelede çok daha güçlü bir konuma geldik. Pandemi ülkemize girmeden kısa bir süre önce Halk Sağlığı Yönetim Sistemi’ni (HSYS) ülkemi- zin mühendisleriyle 40’tan fazla sistemin entegre edildiği pandemi yönetim sistemi olarak hizmete alarak, ilk vakadan itibaren kesintisiz bir şekilde hizmet veren altyapıyı kamu, özel ve üniversite dahil olmak üzere tüm sağlık tesislerimizde kullanılabilir hale getirdik. Yine salgının toplumsal bulaş hızını azaltmak ve toplumsal tedirginlikleri en aza indirerek güçlü bir kontrol mekanizması sağlamak adına Filyasyon ve İzolasyon Takip Sistemi’ni (FİTAS) uygulamaya alarak ulusal ölçekte salgının en yüksek seviyeye çıktığı zaman- larda 48 bin kişiye ulaşan temas takibini, ekiplerimiz vasıtasıyla bizzat yerinde kontrol altına aldık. ve sürekli yabancı ülke sağlık yöneticileri- nin ülkemize gelerek bizzat bizlerden din - lediği ve ülkelerine entegre etmek istediği uygulamadır. e-Nabız, dijital sağlık alanın- da ülkemiz adına yüksek teknoloji bir ürün olarak ihraç edilme aşamasındadır. Şu an ülkemiz dışında birkaç ülkeyle görüşmeler devam etmektedir ve kısa süre içerisinde de sonuçlanarak ülke kalkınmasına katkı sağlayacak bir ürün olacaktır. Dijital sağlık konusunda kamuda üretti- ğimiz ve tüm dünyaya ihraç edilecek bir ürün haline gelen e-Nabız, bu sayede ülkemizin sadece sağlık hizmet sunumun- daki bilinirliğine değil, sağlık bilişiminde de güçlü bir hale gelmesine önemli katkı- lar sağlamaktadır. Bunun yanısıra vaka olarak tespit edilmiş kişilere bilim kurulu tarafından rehberler eşli- ğinde ilan edilen ilaçlarını yaşadığı hanelere teslim ederek güçlü bir izolasyon politikası iz- leyip salgının yayılma hızını güçlü bir şekilde kontrol altına almaya başladık. FİTAS uygula- masını ilgili kamu kurumlarının da kullanımı- na sunarak salgının denetim unsurlarının da eksiksiz yerine getirilmesini gerçekleştirdik. Vatandaşlarımızın COVID19 belirtilerini kon- trol edip gerektiğinde sağlık tesislerine baş- vurmaları yönünde kendilerine tavsiye kararı veren web ve mobil tabanlı uygulama olan Korona Önlem uygulamasını 19 Mart 2020 tarihinde halkımızın kullanımına sunduk. Bu sayede 12 binden fazla pozitif vakayı tespit ederek tedavilerine başladık. Pandemi süresince günlük hayatımızın bir parçası haline gelen, iş ve sosyal hayatımı- zın güvenli bir şekilde sürdürülebilmesi için Hayat Eve Sığar (HES) uygulamasını gelişti- rerek tüm ülkenin kullanımına sunduk. 222 Bu anlattığınız sağlık bilişimi projele- rinin COVID19 pandemisi sürecinde ülkemize katkısı oldu mu? Pandeminin dijital yönetimini anlatır mısınız? Bildiğiniz gibi biz sağlık bakanlığı olarak dünyanın aksine pandemi ülkemize gel- meden yaklaşık 3 ay öncesinde dünyada- ki gelişmeleri çok yakından takip ederek azami önlemlerimizi almaya başlamıştık. 11 Mart 2020 tarihinde ülkemizde ilk va- kanın görülmesinden itibaren dijital doy- gunluk seviyemiz sayesinde süreci dijital platformlarda yönetmeye henüz ilk gün- den itibaren başlamıştık. Ülkemiz açısından pandemi süresince hem sağlık hizmetlerinin hem de sosyal hayatın Dijital Biz 8 Dijital Biz 9

Sayfa 10 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Röportaj Dünyada şu anda yeni nesil teknolojiler olan yapay zekâ, makine öğrenimi, büyük veri, artırılmış gerçeklik gibi teknolojile- rin sağlık alanında kullanımı gündemde. Ülkemizin bu alanlardaki projelerinden bahsedebilir misiniz? Sağlık sektörü yeni nesil teknolojilere en hızlı adapte olan alandır. Konuyu temelinden ele alacak olursak; dünya nüfusu hızla artıyor. 2050 yılına kadar dünyada her 6 kişiden 1’inin 65 yaş üstünde olması bekleniyor ve bağımlı yaşlı nüfus giderek çoğalıyor. Bunun yanında kentsel alanlarda yüzde 55 olan nüfusun, 2050’ye kadar yüzde 68 olması yine projeksiyonlar arasında. Dünyadaki tüm ölümlerin yüzde 71’i kronik hastalıklardan kaynaklanıyor. Tüm bunlara bağlı olarak da sağlık harcamalarının ekonomik yükü artış gösteriyor. milyondan fazla HES Kodu alınan sistem üzerinden 15 milyardan fazla risk kontro- lü yapıldı. 30 milyondan fazla riskli HES Kodunun teması diğer vatandaşlarla teması engellendi. Bunun yanısıra devam eden pandemi süre- since getirilen izolasyon kararları boyunca tedavi ve rehabilitasyon süreçleri aksayan özel çocuklarımızın çevrimiçi ortamlarda görüntülü rehabilitasyon desteği alabile- cekleri Özel Çocuklar Destek Sistemi’ni ve pandemide insanüstü emek ve mesai harcayan sağlık çalışanlarımız ve ailele- rinin ihtiyaç duyduklarında yine görüntülü psikolojik destek alabilecekleri Ruh Sağlığı Destek Sistemi’ni kullanıma sunduk. Durum böyleyken, beklentiler bu denli deği- şirken ve teknoloji bize sunduklarıyla aklın sınırlarını zorlarken, zamanla yarıştığımız sağlık hizmetinin, hastanelerden çıkıp haya- tın her alanında kontrol edilebilir hale gelmesi kaçınılmazdır. Tüm bu tehditlere pandemiyi de eklediği- nizde, dünya ölçeğinde sağlık sektörünün yüksek teknolojinin sağladığı imkanları mak- simum seviyede kullanması bir zorunluluk halini almıştır. Dünyada, doktorsuz, kimi zaman hastasız hastaneler konuşuluyor. Uzaktan hasta takibi dediğimiz kavram, mobil cihazlarla tanı ve tedavi sürecine evriliyor. Erken tanı kavramı, artık gen teknolojileri ile, büyük veri ile, akıllı sistemler ile çok daha geniş bir anlama sahip hale geliyor. Tüm pandemi sürecinin bilişim sistem- leriyle kayıt altına alınıp takip edildiği ülkemizde aşı sürecini de bu sisteme dahil ederek AŞILA uygulamasını dev- reye aldık ve aşı hakkı tanımı, rande- vu, aşının uygulanması ve aşı kartı süreçlerini kamu, tüm sağlık tesisleri- mizde ve yerinde aşı yaptığımız tüm alanlarda bu uygulama üzerinden ger- çekleştirdik. Tüm bu süreçte hem PCR sonuçları, hem kronik hastalıkları ve tüm sağ- lık kayıtlarını e-Nabız üzerinden takip edebilen vatandaşlarımız, aşı oldukla- rında da aşı kartlarına e-Nabız ve HES üzerinden ulaşabilir hale geldi. Dijital Biz 10 Dijital Biz 11

Sayfa 12 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Röportaj bir şekilde kullanmaya başlayarak önem- li bir tecrübe edindiğimiz uzaktan sağlık, tele sağlık yönetmeliğini yayınladık. Biliyoruz ki, uzaktan sağlık hizmetleri önümüzdeki birkaç yıl içerisinde sağlık sektörünün vazgeçemeyeceği araçlar- dan bir tanesi olacaktır. Buranın altını çizerek söylemem gerekirse dünyada uzaktan sağlık hizmetlerini gerçekleşti- rebilen altyapıya sahip çok az ülke konumuna gelmeye başladığını görüyoruz. Bu noktada biz kamu olarak üzerimize dü- şenleri yapmaya devam ediyoruz. Özellikle pandeminin hemen başında telerad- yoloji sistemimizde yapay zekâ odaklı görün- tüleme hizmetlerini devreye alıp COVID19 tespitinde çok önemli olan bilgisayarlı tomog- rafi görüntülerinin yapay zekâ robotları Yakın zamanda uzaktan sağlık hizmetle- rine dair yönetmelik yayınlandı. Uzaktan sağlık hizmetinin tüm bu yeni nesil tek- nolojilerin bir ayağı olduğunu söyleyebi- lir miyiz? Bu konuda ülkemizde yapılan çalışmalar nelerdir? Şubat ayının hemen başında yıllardır üzerin- de çalıştığımız fakat pandemi sürecinde aktif Bugün diyabet, obezite, hipertansiyon gibi hem giderek yayılan, hem birçok hastalığın temelini oluşturan, hem de sağlık harcama- larının büyük bir kısmını kapsayan hastalık- larla mücadele, uzaktan dijital uygulamalar ve teknoloji odaklı önleyici hizmetlerle daha mümkün hale geliyor. Dünya, yapay zekâ ve veri odaklı finans uygulamaları, değer bazlı satın alma modelleri, tedavi kalitesine göre geri ödeme sistemleri üzerine yoğunlaşmış durumda. Ülkemizin, sağlık hizmetinin toplumsal aya- ğını gerçekleştirmenin bir sonraki adımı olan sağlık bilişimi, sağlık teknolojisi, önleyici hizmetler ve sağlık okuryazarlığı konuların- da dünyaya yön veren, yerli ve milli cihaz ve uygulamalar üreten, sadece kendi insanına değil, bölgesine sağlık hizmeti sunan bir ülke bulunmaktadır. Biz de bunlardan bir tanesiyiz. Biz uzaktan sağlık hizmetine kamu olarak geçerken çok da zorlandı- ğımızı söyleyemem. e-Nabız sayesin- de oluşturduğumuz güçlü dijital sağlık altyapımız ile pandeminin hemen başın- da uzaktan sağlık hizmetini COVID19 pozitif ve temaslı olan vatandaşlarımıza vermeye başladık. Bu pandemi sürecini çok daha etkin bir şekilde yürütmemizi sağlarken aynı zamanda geleceğe yö- nelik de yüksek katma değerli bir altya- pıyı ülkemiz sağlık sistemine kazandır- mış olduk. ile okunmasını sağlayarak COVID19 pozitif, negatif ve pnömoni durumlarının tespitini mümkün hale getirdik. Benzer bir çalışmayı mamografi görüntüleri için yaptık, lezyon ve kalsifikasyonları yapay zekâ yardımı ile tespit etmek amacıyla “Mamografi CAD” uygulama- sını geliştirdik. Çalışmalarımızı şimdi yapay zekâ desteğiyle meme, akciğer veya prostat kanserini tespit etmek, tümörlerin teşhisine yardımcı olmak ve iyi huylu lezyonları kötü huylu olanlardan ayırt etmek üzerine yoğunlaştırdık. SİNA uygula- mamızda yapay zekâ desteğiyle acile başvuru oran ve sayılarının tahmini, tekrar yatış oranı tahmini, 1 yıl içindeki ölüm tahmini hesapla- maları gerçekleştirdik. Büyük veri uygulamala- rımız ilk sorunuzda değindiğim SİNA, MİZ gibi sistemlerde yaklaşık 6 yıldır kullanılıyor. Dijital Biz 12 Dijital Biz 13

Sayfa 14 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Röportaj Tüm bu gelişmeler ışığında sağlığın geleceğinin nasıl şekilleneceğini düşü- nüyorsunuz? Endüstri 4.0’ın sağladığı altyapı sayesin- de, sağlık da diğer sektörler gibi köklü değişimlere sahne oluyor. Paradigmanın tamamen değiştiğini ve artık veriye da- yalı kişiselleştirilmiş bir sağlık hizmetinin bizi beklediğini söylemek mümkün. Doku mühendisliğinde transdermal yamalara, giyilebilir cihazlardan nano robotlara, biyo- mühendislik inovasyonlarının hayatımızda daha fazla yer alması çok yakın. Hedef- lenen kurgu, kişinin profiline uyarlanmış yüksek düzeyde kişileştirilmiş sağlık hiz- meti sunmak. Bunun için en önemli unsur, kişinin verilerini gerçek zamanlı toplamak ve izlemek. Bu bağlamda, giyilebilir ürünler, sensörler vs. çokça önem arz ediyor. Türkiye, Avrupa ülkeleri arasında hasta verilerine erişimde birinci, elektronik sağlık kayıtlarında Estonya ve Finlandiya ile yine birinci, karar destek sistemleri kullanımında birinci ve telesağlık kullanımında ikinci sırada yer alıyor. Çünkü biz altyapıları birçok ülkeden önce ve hızlı bir şekilde hayata geçirdik. Biz, e-Nabız sayesinde vatandaşın kendi adım, tansiyon, şeker gibi farklı parametrelerini seçtiği zaman dilimlerinde izlemesine ola- nak sağlayan ve IOS, Androıd cihazlarıyla entegre olan bir platforma sahibiz. Üzerinde çalıştığımız ek özellikleriyle, e-Nabız’ı kişisel sağlık hizmetinde kapsamlı ve donanımlı bir platform haline getirmeyi planlıyoruz. Son 20 yıldır ülkemiz, sağlık alanında fiziksel kapasitesini gelişmiş ülkeler seviyesine çıkar- dı, aslına bakarsanız bunun testini de pan- demi sürecinde yaşayarak yaptık. Pandemi sürecini vatandaşını sağlık hizmetine erişim ve nitelikli sağlık hizmetini alma konusunda dünyada mağdur etmeyen birkaç ülkeden biri olduk. 20 yılda sağlık tesislerimizi yenilerken geleceğin sağlığı olarak gördüğümüz yüksek teknoloji ürünlere de bizzat kendimiz, kendi çocuklarımızla üreterek sahip olmaya başla- dık. Gelecekte sağlığı dijital araçlardan ba- ğımsız bir şekilde düşünemeyiz. Bu noktada ülkemiz büyük bir başarı hikayesi olan savun- ma sektöründe gösterdiği yüksek teknoloji üretim vizyonunu aynı şekilde sağlık alanında da göstermeye başlamıştır. Dijital Biz 14 Dijital Biz 15

Sayfa 16 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber “TEKNOFEST bittiği için hüzünlüyüz ama qardaşlığımız pekiştiği için de sevinçliyik. İnşallah, önümüzdeki yıllarda TEKNOFEST rüzgarını, aziz şehirlerimiz Bakü’de, Şuşa’da tekrar estireceğiz. İnşallah, yakın gelecekte teknoloji yarışmalarımızdan çıkan girişim- lerimizin başarı hikâyelerini anlatacağız. Sevgili kardeşlerim; Bakü’de gördüklerim- den sonra eminim ki Millî Teknoloji hamlesi, Azerbaycan gençliğinin de en önemli hedef- lerinden biri olacak. İnanıyorum ki genç kar- deşlerim Türk dünyasının tam bağımsız ve azad olabilmesi, müreffeh bir yaşamın tesis edilebilmesi için yüksek teknoloji geliştirme çalışmalarına hız kesmeden devam edecek. Bugünden sonra TEKNOFEST seferberliği can Azerbaycan’ın her bir rayonuna ve tüm şeherlerine uzanarak hayatlarımıza müspet bir anlam katacak. Aziz bacı ve gardaşlar; Dün, can Azerbaycan’ın müsteqillik gününü kutladık. Bugün de Türk dünyasının en muhte- Ülkemizin gururu, dünyanın en büyük Havacılık, Uzay ve Teknoloji Festivali TEKNOFEST, Azerbaycan’ın başkenti Bakü’de sona erdi. Bu yıl ilk kez yurt dışına açılarak uluslararası arenaya taşı- nan, 26-29 Mayıs tarihleri arasında ger- çekleştirilen TEKNOFEST’i 4 gün boyun- ca 300 bin kişi ziyaret etti. Bakü Crystal Hall ve Deniz Kenarı Bulvarı Milli Park’ta gerçekleştirilen festivalde 10 farklı ka- tegoride düzenlenen teknoloji yarış- malarında dereceye girenler ödüllerini Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sn. Recep Tayyip Erdoğan ve Azerbaycan Cumhurbaşkanı Sn. İlham Aliyev’den aldı. Nobel ödüllü Türk bilim insanı Prof. Dr. Aziz Sancar’ın da katıldığı TEKNO- FEST, Azerbaycanlılar tarafından çok büyük ilgi gördü. Yarışmalarda dereceye girenlere toplamda 260 bin Azerbaycan Manatı ödül verildi. şem zaferlerinden biri olan İstanbul’un fethinin 569. yılını kutluyoruz. Kardeş Bakü’den, Türk dünyasının kadim şehri İstanbul’a selamlarımızı ve sevgilerimizi yolluyoruz. Bu vesileyle gelmiş geçmiş tüm şehitlerimizi bir kez daha rahmet ve minnetle anıyoruz. Ruhlarınız şad olsun. Huzurlarınızda TEKNOFEST Azerbaycan’a emek veren Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyina, Türkiye Cumhuriyeti Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına, Türkiye Teknoloji Takımı Vakfımızdaki ekibimize, gönüllülerimize ve tüm paydaşlarımıza bir kez daha teşekkür ediyorum. TEKNOFEST’e himaye eden hörmetli cenab Prezident İlham Aliyev ve Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’a şükranlarımı sunuyorum. Kadim coğrafyamızın her bir köşesinden Bakü’ye gelerek, tek millet, iki devlet, tek festival şüarıyla yola çıktığımız TEKNO- FESTte bizlerle birlikte olan siz değerli bacı ve gardaşlarıma minnettarlığımı ileti- rem. Hepinizi bu ağustosta yapacağımız Azerbaycan semalarında Solo Türk ve Türk Yıldızlarının eşsiz gösterileri; Hürkuş, Atak Heli- kopteri ve Bayraktar Akıncı ile Azerbaycan Hava Kuvvetlerine ait uçakların gösteri uçuşları festi- valde heyecan dolu dakikalar yaşattı. Festivalde ayrıca insansız hava araçları, helikopterler ve zırhlı araçların yanı sıra Bayraktar Akıncı TİHA ve Bayraktar TB2 SİHA da yerini aldı. Türki- ye’den İçişleri, Millî Eğitim, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı, ASELSAN, BAYKAR, HAVELSAN, ROKETSAN, STM, TEI, Türk Havacılık ve Uzay Sanayii, Türkiye Teknoloji Takımı Vakfı gibi ku- rum ve kuruluşlar tarafından stantlar açıldı. Ziya- retçilerin havada uçuş deneyimi yaşadığı hava tüneli, lazer şovları ve konserler TEKNOFEST Azerbaycan’da eğlenceli görüntülere sahne oldu. TEKNOFEST kapanış konuşmasını ger- çekleştiren TEKNOFEST Yönetim Kurulu Başkanı Selçuk BAYRAKTAR: Azerbaycan’da TEKNOFEST Rüzgarı Esti Dijital Biz 16 Dijital Biz 17

Sayfa 18 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Amatör Uydu Modelleme Yarışması Birinci / İstiqlal Takımı Bakü Becerileri A Kategorisi Birinci / DN4 Takımı B Kategorisi Birinci / RED Takımı Robotik Yarışması A Kategorisi Birinci / Bakü Stark Takımı B Kategorisi Birinci / Mechanics Takımı Take Off Start Up Summit Birinci / Recepta Akıllı Karabağ Hackhaton Birinci / Safe Karabakh İnsansız Hava Araçları Yarışması B Kategori Birinci / Mockingjay Takımı Planör Yarışması B Kategori Birinci / Mockingjay Takımı Haber TEKNOFEST KARADENİZ’e davet ediyo - rum. Samsun’da buluşmak üzere sağlıcakla kalın. Azerbaycan, sen çok yaşa! Türkiye, sen çok yaşa!” Teknoloji Yarışmalarında Dereceye Giren Takımlar: Tarım Teknolojileri Yarışması B Kategorisi Birincisi / BilizzardTS Takımı C Kategorisi Birincisi / Deltask Takımı Yeşil Teknolojiler Yarışması A Kategorisi Birincisi / Greenlines Takımı B Kategorisi Birincisi / Ateşgah Takımı C Kategorisi Birincisi / Makertroniska Takımı Sosyal Teknolojiler Yarışması B Kategorisi Birincisi / FingerTalk Takımı C Kategorisi Birincisi / DEC Takımı Dijital Biz 18 Dijital Biz 19

Sayfa 20 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber duyduğumu ifade ederek burada ter döken, emek veren, gayret eden tüm girişimlerimi- zi ve organizasyonu kusursuz bir şekilde yürütmek için gayret eden herkesi tebrik ediyorum.” Gençlerin girişimciliğe yönelmesi en kıymetli unsur Sanayi ve Teknoloji Bakan Yardımcısı Mehmet Fatih Kacır da yaptığı konuşma- sında Türkiye’nin savunma sanayisindeki başarısını diğer sektörlerde de gösterme- ye çalıştığını belirterek, tam bağımsızlığın sadece savunma sanayisinden geçmediğini vurguladı. Milli Teknoloji Hamlesinin yak- laşımının merkezinde gençlerin olduğunun altını çizen Kacır, “Gençlerin girişimcili- ğe yönelmesini startuplar kurmasını Milli Teknoloji Hamlesi hedeflerimize daha hızlı ulaşabilmek adına en kıymetli unsur olarak görüyoruz.” dedi. Dünyanın en büyük Havacılık, Uzay ve Teknoloji Festivali TEKNOFEST kap- samında gerçekleştirilen Uluslararası Girişim Zirvesi TAKE OFF BAKU’de 7 ülkeden 50 girişimci yatırımcılarla buluş- tu. 26-27 Mayıs tarihlerinde Bakü Crystall Hall’de düzenlenen zirve yerli ve yabancı girişimcileri, yatırımcıları, Türkiye’den ve dünyadan geleceğe yön veren teknoloji liderlerini, çok uluslu şirketleri ve girişim ekosistemi paydaşlarını bir araya ge- tirdi. 32 ülkeden 292 girişim başvurusu alan zirvede 7 ülkeden 50 girişim zirveye kabul edildi. Dereceye giren girişimler- den birinci RECEPTA (ABD) 15.000 USD, ikinci EPOINT (Azerbaycan) 10.000 USD ve üçüncü COPRINT 3D (TÜRKİYE) 5.000 USD ödülün sahibi oldu. Zirveye katılan Azerbaycanlı girişimler TENTER, HE- ALWITH, DROP BY DROP, ENTHOUSE, SAFAVY.ORG ve ASUNISER de Türkiye Take Off Bakü katılımcılar arasında etkin ve sürdürülebilir bir iş birliği ortamı sağla- makla birlikte, aynı zamanda katılımcılara teknoloji girişimlerinde fırsatlar, girişimci- leri canlı dinleme, sunum yapma imkânı da sağladı. Uluslararası konuşmacıların önemli tavsiyelerde bulunduğu zirve, zen- gin içeriğiyle girişimcilere dopdolu bir 2 gün yaşattı. Alanında uzman isimler, mentorlar, yatırımcılar ve iş birlikleri ile girişimlerin uluslararası ekosisteme entegrasyonunu desteklemek için uygun bir ortam oluşturan zirve, Azerbaycan’ın bölgede yeni, çekici ve yenilikçi bir alan olarak daha yakından tanınması için özel bir platform oluşturdu. Teknoloji Takımı Vakfı tarafından Boğazi- çi Üniversitesinde yapılacak hızlandırma programına katılmaya hak kazandı. Zirvenin son günü konuşmasında gençlere çeşitli tavsiyelerde bulunan TEKNOFEST Yönetim Kurulu Başkanı ve Türkiye Teknoloji Takımı Vakfı Mütevelli Heyeti Başkanı Sel- çuk Bayraktar: “Bir kardeşiniz, bir teknolojist, aynı zamanda bir mühendis olarak tavsiyem, ne yaptığınızdan ziyade nasıl yaptığınıza odaklanmanız ve neden yaptığınız sorusu- nun cevabını sıklıkla hatırlamaya çalışmanız. Bizler genç kardeşlerimize hep şunu tavsiye ediyoruz. Kendinizden öte ailenizi, ailenizden öte cemiyetinizi, cemiyetinizden öte milleti- nizi, milletinizden de öte insanlığın faydasını düşünerek ne yapıyorsanız yapın. En fazla faydanız insanlığa, kendinize, ailenize, bütün bu kümelerin hepsine bu şekilde olacaktır. Sizlerle bir arada olduğum için büyük mutluluk Take Off Bakü’de Ödüller Sahiplerini Buldu Dijital Biz 20 Dijital Biz 21

Sayfa 22 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber Tam bağımsız bir Türkiye vizyonuyla TEKNOFEST Havacılık, Uzay ve Tekno- loji Festivali kapsamında gerçekleştiri- len Teknoloji Yarışmaları yeni rekorlara koşuyor. Teknoloji üreten, dünyanın en büyük teknoloji ailesi TEKNOFEST’te bu yıl 40 ana yarışma-99 farklı katego- ride düzenlenen yarışmalara 149.000’in üzerinde takım 500.000’in üzerinde yarışmacı rekor bir katılımla başvuruda bulundu. Başvuru süreci devam eden yarışmaların da tamamlanmasıyla bir- likte rekorunu tazeleyecek olan TEKNO- FEST, Teknoloji Yarışmalarıyla 5. yılında da hayallerini gerçeğe dönüştürmek ve en iyisi olmak için mücadele eden genç- lerin başarılı ve öz güvenli projelerine sahne olmaya devam ediyor. Her yıl bir önceki yıla göre katlanarak büyüyen bir ilgi, merak ve heyecanla takip edilen Tek- noloji Yarışmaları 2018 yılında ilk kez düzen- lenmiş ve 14 farklı kategorideki teknoloji yarış- malarına 4333 takım başvuruda bulunmuştu. 2019 yılında 19 farklı kategorideki teknoloji yarışmasına 17.000 takım, 2020 yılında da 21 teknoloji yarışmasına 20.197 takım başvuru yapmıştı. Geçtiğimiz 2021 yılında ise 35 farklı kategorideki teknoloji yarışmasına 45.000 takım başvuruda bulunarak milyonların gön- lünde taht kuran TEKNOFEST kendi rekorunu kırmıştı. Bu yıl ise hem teknoloji yarışması sayısı hem de yüzde 231 artış yaşanan ve henüz başvuru süreçleri tamamlanmayan yarışmalara rağmen Türkiye’nin ayakları yere basmayan tek festivali TEKNOFEST, tüm za- manların en büyük başarısını elde etti. TEKNOFEST’te 500.000’den Fazla Yarışmacı Mücadele Edecek TEKNOFEST tam bağımsız bir Türkiye viz- yonuyla Milli Teknoloji Hamlesinde biz de varız diyen, teknoloji sevdalısı gençlerin hayallerini gerçeğe dönüştürerek bayrağı en yükseğe taşıyor. TEKNOFEST Karadeniz kapsamında Türkiye tarihinin en büyük ödüllü teknoloji yarışma- ları arasında Roketten Otonom Sistemlere, Tarımdan Su Altı Sistemlerine, İnsansız Hava Araçlarından Yapay Zekâya kadar teknolo- jinin her alanında yarışma bulunuyor. 2021 yılından farklı olarak bu yıl Hyperloop Geliş- tirme Yarışması, Dikey İnişli Roket Yarışma- sı, Engelsiz Yaşam Teknolojileri Yarışması, Lise Öğrencileri İklim Değişikliği Araştırma Projeleri Yarışmaları ve Çip Tasarım Yarış- ması ilk kez düzenleniyor. Teknoloji yarış- malarına ilkokul, ortaokul, lise, üniversite ve üzeri seviye ile mezun seviyesi dahil tekno- loji meraklısı tüm gençler katılabiliyor. Millî teknoloji üretme ve geliştirme konusunda gençlerin ilgisinin artırılması hedeflenerek bu alanlarda çalışan binlerce gencin projesine destek olmak için ön eleme aşamasını geçen takımlara bu yıl 12 milyon TL’nin üzerinde malzeme desteği, TEKNOFEST’te yarışıp dereceye girmeye hak kazanan takımlara 6 Milyon TL’nin üzerinde ödül veriliyor. Türkiye Teknoloji Takımı Vakfı ve T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı yürütücülüğünde, Tür- kiye’nin önde gelen teknoloji şirketleri, kamu, medya kuruluşları ve üniversitelerin destek- leriyle düzenlenen TEKNOFEST Havacılık, Uzay ve Teknoloji Festivali bu yıl 30 Ağus- tos-4 Eylül 2022 tarihleri arasında milli müca- delenin başladığı şehir Samsun’da, Çarşam- ba Havalimanında düzenlenecek. Samsun merkezli olarak Karadeniz’de gerçekleşecek olan TEKNOFEST 2022 heyecanına ortak olmak için birbirinden farklı teknoloji yarışma- larına https://teknofest.org/tr/competitions/ adresini ziyaret ederek başvurabilirsiniz. Dijital Biz 22 Dijital Biz 23

Sayfa 24 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Yazar Av. Sefa KARCIOĞLU DPC Kişisel Veri CEO Dipnot: NFT’lerin bu benzer- siz özellikleri karşı- sında, daha önce sınırsız ve ölçüsüz bir şekilde işlenen verilere karşı bahset- miş olduğumuz genel ilkelere bağlı kalına- rak kanun uyarınca uygulanan yaptırım- lara devam edilecek midir? NFT’ye Genel Bakış Bilindiği üzere insanlığın var olmasından bu yana belki milyonlarca eserin de var oldu- ğu bilinmektedir. Bu eserlerin bazılarının sahipleri belliyken birçoğunun da anonim eser olma özelliğini koruduğunu bil- mekteyiz. Buna rağmen anonim eserler de yüzyıllardan bu yana günümüze ulaşabilmiş, özgün- lüğünü ve biricikliğini koruyabil- miştir. Çocuklarımızı yetiştirirken kul- landığımız atasözleri ve deyim- ler; sevgilimize ya da eşimize karşı duyduğumuz sevgimizi ilk defa anlatırken kullandığımız ve nereden geldiğini bilmediğimiz birkaç mısra ya da ezgi gibi çok sayıda bulunan ve hayatımızın en özel duygularına dokuna- bilen anonim eser örneklerini arttırarak devam edebilmemiz mümkün gözükmektedir. Günümüz dünyasında ise eski- sinden farklı olarak artık anonim kalabilmek bir hayli zorlaşmış durumdadır. Hızla gelişen tek- nolojiyle birlikte fiziki hayatın dijital platformlara giderek artan bir oranda aktarılması, bireyle- rin de görünürlüğünü ve bilinir- liğini arttırmıştır. Bu durumdan üretmiş olacağımız eserlerin de etkileneceğini yeni gelişen platformlarda görmekteyiz. NFT ise bunlardan bir tanesi olma yolunda hızla ilerlemektedir. Çünkü NFT ile üretilen bir sanat eserinin anonim kalma şansı artık neredeyse imkânsız hale gelmiştir. NFT öncelikle bir kripto varlıktır, maddi veya fiziki bir varlığın- dan bahsedebilmemiz mümkün değildir. NFT’leri dijital platformda üretilmiş eserler olarak görmemiz yanlış ol- maz; dijital platformda üretilmiş kripto sanatın, kripto paralarla el değiştirebilmesine olanak tanıyan bir teknoloji olduğundan bahsedebilmemiz mümkündür. Bu bağlamda NFT’leri, özün- de bir Token olsa da başkaca kripto varlıklardan ayırmamız gerekmektedir. Çünkü NFT’ler dijital platformlarda üretilen ya da dijital platforma aktarılmış bir eserin dijital sertifikası halinde- dir, eşsizdir ve biriciktir. Bir baş- ka kripto varlık olan “Coin”ler birbirleri ile takas edilebilir ve değiştirilebilirken NFT’lerin eşsiz ve biricik olması nedeniy- le muadili yoktur ve birbiriyle değiştirilmesi mümkün değildir. NFT teknolojisiyle üretilmiş bir eseri diğer dijital kopyalarından ayırabilmek de mümkündür. NFT; eserin kaynağını ve zama- nını gösteren, blok zincirinde iş- lemleri kaydetmek için kullanan, kalıcı ve değiştirilemez bir kripto varlıktır. Bu nedenlerle NFT üzerinde üretilmiş bir eserin kaynağı bellidir ve eserin ano- nim kalma şansı veya kopyala- rından ayırt edilememesi gibi bir ihtimali artık yoktur. Üretilen her NFT, içinde barındırdığı ürün ya da esere özgüdür ve her bir NFT, her bir insan kadar birbi- rinden eşsizdir. Önemli bir diğer özelliği ise NFT’lerin değiştirile- mez oluşlarıdır. Bir kere üretilen NFT artık değiştirilemez ve yok edilemez nitelikte olacak ve di- jital platformda bulunmaya hep devam edecektir. Yukarıda belirtiğim nedenlerle NFT’lerin ekonomik değeri de yükselebilmektedir. NFT’lerin eş- siz olması yüksek bedellerle satılabilmelerinin yolunu aça- bilmektedir. Ancak bu bizi her NFT’nin değerinin yüksek olabileceği ya da her NFT’nin satılabileceği sonucuna gö- türmemelidir. Tıpkı fiziki dün- yamızda olduğu gibi yüksek bedellerle satılan eserler olduğu gibi hiç satılmayan ya da düşük bedellerle satılan eserler de mevcuttur. Nitekim birçok sa- natçının fiziki ortamda yapmış olduğu eserleri NFT formatında dijital platforma aktararak mil- yon dolar değerinde bedellere sattığına tanık olmakla birlikte, dijital sanatçıların fiziki olarak var olmayan ve tamamen dijital ortamda üretilmiş eserlerini de aynı bedellerle sattığına da tanıklık etmekteyiz. Bunların ya- nında herhangi bir sanat değeri taşımayan içeriklerin de NFT formatında yine aynı bedellere satıldığını söyleyebiliriz. Buna örnek olarak Twitter Ceo’sunun atmış olduğu ilk tweetin NFT içeriğine aktarılarak 2,9 Milyon Dolar gibi bir bedele satılmasını göstermemiz mümkündür. Tüm bunlar NFT’lerin hukuki boyutunun ne olduğu, bir ta- kım ihtilaflı durumlarda kişilerin hak ve özgürlüklerinin hukuki boyutta nasıl bir koruma alanı bulacağı ya da bizzat bütünüyle kişisel bir veri olan NFT’lerin oluşturulduğunda değiştirileme- mesi ya da yok edilememesi ve sonsuza kadar dijital plat- formlarda varlığını sürdürecek olması gibi bir takım soru ve sorunları da beraberinde getir- mektedir. NFT’nin hukuki boyutuyla ilgili olarak kişisel verilerin korunma- sı noktasında durmak istiyorum. Kişisel veri denilen kavram bir gerçek kişiyi belirli veya belirle- nebilir kılan her türlü bilgidir ve kişisel verilerin işlenmesi ise bir takım genel ilkelere tabi kılınmıştır. Bu ilkeler doğrultu- sunda bir kişisel veri doğru ve gerektiğinde güncel olarak ve aynı zamanda işlendiği amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü ola- cak biçimde işlenmesi hukuka uygun kabul edilecektir. NFT’ler ise doğası itibariyle onu oluş- turan kişiyle özdeş bir haldedir ve bir gerçek kişiyi doğal olarak belirli veya belirlenebilir kılması nedeniyle doğrudan bir kişisel veri mahiyetindedir. Peki blok zincir üzerinde üreti- len ve değiştirilmesi, silinmesi ya da anonim hale getirilmesi mümkün olmayan bir NFT, Kişi- sel Verilerin Korunması Hukuku alanında kendisine nasıl bir yer bulacaktır? Öncelikle Kişisel Verilerin Ko- runması Kanunu (KVKK) mad- de 28 uyarınca, özel hayatın gizliliğini veya kişilik haklarını ihlal etmemek ya da suç teşkil etmemek kaydıyla kişisel verile- rin sanat kapsamında işleniyor oluşu söz konusu kanundan istisna tutmuştur. Fakat şimdi- lik NFT formatında oluşturulan sanat eserlerinin bu muafiyetten faydalanıp faydalanmayacağı belirsizliğini korumaktadır. Biz NFT’lerin KVKK’dan istisna tutulabileceğini kabul etsek bile NFT üzerinde oluşturulan her içeriğin sanat eseri niteliği taşımayacağı da ortada olacak- tır. Örneğin Twitter’da deneme amacıyla atılan bir yazı içeriği- nin, NFT formatında üretilip ka- lıcı bir biçimde dijital platformda olmasını sağlamanın herhangi bir sanatsal değer taşımadığı kuşkusuzdur. Bu durumda bir NFT’nin sanat kapsamında KVKK’dan muaf tutulması bek- lenemez. NFT’lerin KVKK’dan muaf tutulamayacağı durumlarda, kanun uyarınca kişilerin rıza- sı olsa dahi hiçbir kişisel veri sınırsız ve ölçüsüz bir biçimde işlenemeyecek ve saklı tutula- mayacaktır. NFT olarak üretilen içerikler ise süresiz bir biçimde dijital platformlarda varlığını sürdürmeye devam edecektir. NFT’lerin bu benzersiz özellikle- ri karşısında, daha önce sınırsız ve ölçüsüz bir şekilde işlenen verilere karşı bahsetmiş olduğu- muz genel ilkelere bağlı kalına- rak kanun uyarınca uygulanan yaptırımlara devam edilecek midir, aynı ilkelere sadık kalarak devam edilecek ise bir daha silinmeyecek veriler karşısında nasıl yaptırımlar uygulanacaktır ya da gelişen bu yeni uygula- malar karşısında yeni ilkeler ve yeni önlemler neler olacaktır soruları ise kişisel verilerin korunması alanında belirsizliğini şimdilik korumaktadır. Dijital Biz 24 Dijital Biz 25

Sayfa 26 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber ürünlerin belirli bir test grubunda kullanı- mının analiz edilmesinin ardından gruplar arası ürün geliştirme safhasına geçilecek. Son olarak ise bu ürünlerin üniversitelerin kuluçka merkezlerinde bir girişime dönüş- mesi için Ülkü Ocakları tarafından ilgili başvurular yapılacak. Blokzincir Akademisi eğitimlerinin başladı- ğını duyuran Ülkü Ocakları Eğitim ve Kültür Vakfı Genel Başkanı Ahmet Yiğit Yıldırım şu açıklamalarda bulundu; “Ülkü Ocakları Eğitim ve Kültür Vakfı olarak, yapmış olduğumuz teknolojik fa- aliyetlerle beraber gençlerimizin sadece teknolojiyi kullanan değil, teknolojiyi üreten ve geliştiren tarafta olabilmesi için birçok faaliyet ve çalışma yürütmekteyiz. Liderimiz Sayın Devlet Bahçeli’nin göstermiş olduğu hedefler doğrultusunda batının teknolojik üstünlüğünü elde edebilmek için ENDÜS- TRİ 4.0, WEB 3.0, NFT, DFI, METAVERSE gibi birçok alanda çalışmalar sürdürüyoruz. Bu teknolojik çalışmalara bir yenisini ekle- yerek başlatmış olduğumuz BLOKZİNCİR AKADEMİSİ ile beraber Türk Dünyası’ndaki birlikteliğimize yeni bir kapı aralamış bu- lunmaktayız. Merhum fikir insanı Gaspı- ralı İsmail Bey’in ‘Dilde, fikirde, işte birlik’ sözü Türk Dünyasının temellerini oluşturan önemli bir sözdür. O dönemden günümüze dijital ve internet gereçlerinin hayatımıza girmesi ile beraber, biz kökümüzden sap- madan değerlerimizi geliştirebilmek ve bun- ların üzerine koyabilmek için DİJİTALDE BİRLİK söylemini geliştirdik. Dilde, fikirde, işte ve dijitalde birliktelikle Türk Dünya- sı’nda önemli çalışmalar yapılacağına inanıyoruz. Blokzincir Akademisi ile çeşitli alanlarda eğitim verdiğimiz gençlerimiz ko- nularında uzmanlaşarak dijitalde birliktelik için büyük bir adım atmış olacaklardır. Bu anlamda Blokzincir Akademisinde eğitim almakta olan tüm gençlerimize başarılar diliyorum.” DİLDE, FİKİRDE, İŞTE ve DİJİTALDE BİRLİK Ülkü Ocakları Eğitim ve Kültür Vakfı tüm Türk dünyasına seslenecekleri dijital- de birlik söylemi ile başlatmış oldukları Blokzincir Akademisi’nin eğitimlerine başladı. Blokzincir Akademisi için başvuruları internet sitesi üzerinden kabul eden Ülkü Ocakları on bine yaklaşan başvuru içerisinden 160 kişiyi seçerek Blokzincir Akademisi kapsamında beş adet çalışma grubu oluşturdu. Siber Gü- venlik, Blokzincir Geliştirme, Dijital Varlıklar, Blokzincir Hukuku, VR & AR & Metaevren alanlarından oluşan beş çalışma grubundaki katılımcılara Blokzincir Akademisi kapsamın- da uzman kadrolar tarafından alanlarıyla ilgili temel kavramlar öğretilecek. Daha sonra bu temel kavramlar ile oluşturulacak projelerin mesleklerinde nasıl kullanılabileceği kullanım senaryoları üzerinden gösterilecek. Eğitim bitiminde katılımcıların daha nitelikli bir iş gücüne sahip olması ve istihdam edilmesi üzerinde çalışılacak. Oluşturulan çalışma gruplarına yaklaşık 4 ay süren bir eğitim verilmesinin ardından Ülkü Ocakları Eğitim ve Kültür Vakfı tara- fından hazırlanan eğitim portalında katılım- cılar için sertifikalı sınavlar düzenlenecek. Katılımcıların bilgi düzeylerinin değerlendi- rileceği bu sınavlar sonucunda katılımcılar platform üzerinden sertifikalarını NFT ola- rak alarak kalıcı olarak saklayabilecek. Blokzincir Akademisi eğitimleri sonucunda sertifika almaya hak kazanan katılımcılar ile üretim safhasına geçilerek katılımcıların gruplar halinde kendi alanıyla ilgili proto- tip ürünlerini geliştirmesi sağlanacak. Bu Ülkü Ocakları’ndan Blokzincir Akademisi Dijital Biz 26 Dijital Biz 27

Sayfa 28 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber performansıyla devam eden parti; Apashe, M Ø, Steve Aoki, Deadmau5 gibi dünyaca ünlü isimlere ev sahipliği yaptı. Sektör liderlerinin sözcü olarak yer aldığı pa- nel ve söyleşilerin öne çıkan başlıkları, sektö- rün kısa dönem geleceğine de ışık tuttu. • MicroStrategy CEO’su Michael Saylor: “2 milyon dolarınız var ve onu 2 milyar dolar yapmak istiyorsanız altın yerine Bitcoin alın.” “Yeni bankalar ortaya çıkacak ve Bitcoin’e adapte olacak. Adapte olamayanlar piyasa- dan çekilecek. Bazı hükümetler BTC’yi kabul edecek bazıları etmeyecek, ama en sonunda BTC sürekli olarak yükselecek.” • Blockstream Güvenlik Bölümü Başkanı Samson Mow: “Roatan Adası’nda Prospera iş birliğiyle Bitcoin resmi para birimi oluyor! Madeira’da BTC resmi para birimi oluyor! Madeira’da Bitcoin alıp satımı yaparken hiç- bir vergi alınmıyor yani vergiye tabii değil.” Hafta sonunda biten Bitcoin 2022, blockc- hain teknolojisini merkeze alan, teknolojik gelişmeleri, finansal güçlendirmeyi ve kültürlerarası etkileşimi artıran tarihteki en büyük Bitcoin etkinliğiydi. Etkinliğin en önemli çıktılarını ise The Steve Group adı- na Derya Türker ve Lina Seiche paylaştı. Bitcoin, iş ve spor dünyasından birçok ismin katıldığı Bitcoin 2022 Miami konferansı çok yoğun geçen 3 günün ardından son gününü ses getiren bir partiyle kapattı. Konferansın öne çıkan anları: • Tarihin en büyük bitcoin etkinliği Bitcoin 2022; geçen yıl 12.000 olan ziyaretçi sayısını bu sene 25.000’e yükseltti. • The Steve Group CEO’su Derya Türker, Michael Saylor’un evinde özel olarak • Amerikalı profesyonel tenisçi Serena Wil- liams: “İnsanlar Bitcoin’i tek parça olarak alacağını düşünüyor. Kişileri, Bitcoin’i parça parça alıp biriktirebilecekleri bir yatırım aracı olarak görmeleri konusunda eğitmemiz gere- kiyor” • Vailshire Capital Kurucu CEO’su Jeff Ross: “BTC Dünya’nın en güvenli varlığıdır. Biz Bit- coinciler zamanla, ABD dolarından çok daha güvenilir bir liman olduğunu kanıtlayacağız.” • Curve Kurucu CEO’su Shachar Bialick: “Şu an bildiğimiz para dünyası, duvarları olan bir bahçe gibi. Özgürleştirmek için kendi finansı- mızın özgürlüğünü elimize almalıyız, bunun da yolu Bitcoin.” • ABD’li Savcı Neal Kumar Katyal: “Bitcoin’in, sorumlu bir şekilde geliştirilmesi gereklidir. Ben de bu kapsamda Bitcoin’i sevdiğim için buradayım.” gerçekleştirilen davete katıldı. İş dünyası ve Bitcoin sektöründen önemli isimlerin katıldığı bu davetin çıktıları ise kısa zamanda sektör- de büyük etki yaratacak. • Lina Seiche’in yaratıcısı olduğu The Little HODLer Miami’de büyük bir ilgiyle karşılandı. The Little HODLer için ayrılan stantta bitcoi- nerlar tarafından Bitcoin maskotu olarak ka- bul gören The Little HODLer’ın 1000’e yakın pelüş oyuncağı satıldı. • Lina Seiche’in yaratıcısı olduğu The Little HODLer’ın karikatürlerinin imza günü, kalaba- lık bir katılımla gerçekleşti. İmza günü, takipçi ve konferans katılımcılarının sohbet ve fotoğ- raf çekimleriyle geride keyifli anılar bıraktı. • Türkiye saati ile 15:30 da başlayan Parti 04:15’e kadar sürdü. 22 ayrı sanatçının “Bitcoin 2022” Miami Dijital Biz 28 Dijital Biz 29

Sayfa 30 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber Byte Exchange dünya genelinde anlaşmalı olduğu 13 likitide sağlayıcısı ile borsa üzerinde- ki tüm işlem çiftlerinde en güncel global fiyat ile kusursuz bir kripto alım satım deneyimi sunu- yor. Uygun eşleştirmelerde alım satım 40 nano saniye içerisinde astronomik bir hızda gerçek- leştiriliyor. Bytedex’in Türkçe dil desteği olması ve Türk lirası ile de işlem yapılabilmesi Türk kullanıcılar için önemli bir avantaj oluşturuyor. Uluslararası Partnerlikler Bytedex’in kapı- sında… Bytedex’in geçen yıl görüşmelerini başlattığı ünlü Oracle ve merkeziyetsiz bilgi akışı sağla- yan firmalarından Chainlink ile hizmet enteg- rasyonlarının yapılması konusunda anlaşmaya varıldı. Mayıs haziran ayları içerisinde Bytedex hem Byte Exchange hem de diğer hizmetlerin- de Chainlik entegrasyonları ile ilerleyecek. Bu noktada tarafların Mayıs ayında iş birliklerini duyurması bekleniyor. API3 ise Bytedex ile iş birliğine başlayan diğer bir web3 projesi. Özellikle merkeziyetsiz Apiler ve açık bankacılık konusunda data sağlamayı amaç- layan API3 ile Bytedex iş birliği ülkemiz içinde bir çok bankacılık altyapısının ilerleyen zamanda blockchaine taşınmasına yardımcı olabilir. API3 dünyada Pazar lideri konumundaki borsalarda tokenini listeledi. Byte Exchange’de iş birliği kap- samında yakında API3 tokeni listeleyebilir. Polygon ise bir diğer iş birliği alanı olarak By- tedex’le görüşmeye başladığına dair haberler sızdırılmaya başlandı. Bu noktada iş birliğinin Bytedex’in gelecek yıl çıkaracağını duyurduğu kendi blockchain ağı ByteChain ile ilgili olabilece- ği konuşuluyor. Polygon blockchaini sistemi gibi EV uyumlu olan ByteChain’inin hem polygon side chaini olarak hemde ByteChain üzerinde polygon side chaini oluşturularak çift taraflı blockchain işlemlerini arttırmayı hedefledikleri tahmin ediliyor. BEXT token %400’ün üzerinde değer kazandı Bytedex ekosisteminin ana işlem birimi BEXT token ise kripto piyasasının son aylarda durgun olmasına rağmen ilk çıkış fiyatına göre bu- gün %400 artış yakalamış durumda. Kripto dünyasında her gün baş döndü- rücü gelişmeler yaşanırken, ülkemizden de girişimciler kollarını sıvadı. Bunlar- dan son günlerde en çok dikkati çeken projelerden birisi ise Bytedex ve Byte- dex’in oluşturduğu kripto ekosistemi oldu. Bytedex, Byte Exchange isimli yüksek tek- nolojili kripto varlık borsasını 31 Aralık’ta açarak, piyasaya yeni bir soluk getiriyor. Byte Exchange 84 milyon işlemi 1 saniyede işle- yebiliyor. Bu hıza erişmesinin arkasındaki en önemli etken ise ABD’nin ünlü hisse senedi borsalarına ve bankalarına borsacılık yazı- lımı yapan şirketlerle birlikte geliştirdikleri eşleştirme motoru yatıyor. Bu sayede kullanı- cılar hızlı iniş ve çıkışlarda büyük bir konforla işlemlerini yürütebiliyorlar. Bytedex yenilikçi stake platformu Bytedex Stake ile BEXT Token kilitleyen kullanıcılara günlük olarak geliştirdikleri Buy-back mekaniz- ması ile BEXT token dağıtıyor. Stake programı BEXT tokenin piyasadaki arzını azaltarak fiyat artışına katkı sunarken, stake ile tokenlerini 7 farklı süre içerisinde kilitleyen kullanıcılar ise hem token değer artışından hemde ödül BEXT tokenlerden faydalanıyorlar. BEXT tokenin perfomansının arkasında ise son zamanlarda arka arkaya duyurulan ge- lişmeler yatıyor. Byte Wallet’da bunlardan biri olarak Mayıs ayında çıkacağı duyuruldu. Byte Wallet yeni nesil bir kripto varlık cüzdanı olarak binlerce kripto varlığı içerisinde barındırabilecek şekilde dizayn edildi. Bytedex özel tasarımı ile yakın zamanda sosyal medyada görselleri paylaşılan kripto cüzdanı rakiplerine göre birçok yeniliği de içinde barındırıyor. Bytedex’in geliştirdiği Crosscha- inswap teknolojisinin cüzdan içine entegrasyonu ile kullanıcılar 200x 200 kripto varlığı farklı ağlarda olsa bile birbiriyle alıp satabiliyor. Ayrıca Bytedex’in sosyal alanı Bytedex Community forum ve diğer sosyal medya alanlarına doğrudan bağlantı veriyor. Byte Exchange yeni ön satışlar ve listele- meler ile adından söz ettirecek Byte Exchange, Globalde ve Türkiye’de yeni proje- lerin tanıtıldığı ve alım satıma açıldığı ilk mecra olma amacını daha öncede kamuoyuna duyurmuştu. Buna yönelik olarak sene sonuna kadar Türkiye kripto pazarına 350 işlem çifti ile hizmet verecek ve bu çiftler çoğunlukla yeni proje listelemele- rinden oluşacak. Bytedex’in ön satış platformu Token Launcher yeni projelerin ön satışlarına başlamaya hazırlanıyor. Bu kapsamda şimdiden birçok projeyle görüşmelerin son sürat yürütül- düğü biliniyor. Token launcher üzerinde ön sa- tışa tokenler istedikleri takdirde Byte Exchange üzerinde listeli herhangi bir kripto varlıkla ya da TL, USD, EUR hatta Rus rublesi ve/ya Hindistan Rupisi ile bile alınabilecek. Bytedex fiat birimlere 12 ülkenin para birimini daha eklemeyi planlıyor. Yakın dönemde yeni bir platform olarak hizmet vermeye başlayan Byte Exchange ve ekosistem tokeni BEXT’in adını sıkça duymaya başlayabiliriz. Byte Exchange üzerinde 50 katmandan oluşan yapay zekâ destekli güvenlik katmanı bulunuyor. Burada ayrıca yine ünlü Kripto takip yazılımcısı Chain Analysis firmasının teknolojilerinin de entegrasyonu ile kara para aklama ve terör finansmanı için kullanıldığı belirlenen kripto varlıklar borsada işlem gör- mesi engelleniyor. Üst düzey güvenlik ön- lemleri ile kullanıcıların işlem güvenliği sağ- lanırken, borsadaki kripto varlıklar ise yine bir diğer ABD/İsrail firması olan Fireblocks tarafından özel olarak korunuyor. Byte Exchange mevcut durumda kripto varlık- ların cüzdanlardan transferini saniyeler içeri- sinde şaşırtıcı bir hızda gerçekleştiriyor. Öyle ki kullanılan blockchain ağının hızıyla neredeyse eş değer transferler sağlanıyor. Bu çoğu block- chain üzerinde sadece birkaç saniye sürüyor. Byte Exchange Kripto Piyasasında Fark Yaratacak! Dijital Biz 30 Dijital Biz 31

Sayfa 32 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber müşterilerimize Vodafone ekosisteminin her köşesinde ürün ve hizmetlerimize ula- şabilme imkânı sunuyoruz. Bu anlayışla, metaverse’te de yer almak üzere harekete geçtik. Araştırmalara göre metaverse, fir- malar için 8 trilyon dolarlık fırsat barındıran büyük bir sanal evren olma yolunda hızla ilerliyor. Çok yakında hizmete sunacağı- mız Vodafone Metaverse Mağaza ile biz de metaverse ortamında müşterilerimize Vodafone ayrıcalığını yaşatmayı hedefliyo- ruz. Vodafone olarak, müşterilerimize her ortamda en iyi dijital deneyimi sunmaya devam edeceğiz.” Marka kampanyaları da olacak Vodafone Metaverse Mağaza’da Vodafo- ne’un Red ve FreeZone gibi markalarına ait kampanyalar için özel alanların yanı sıra Çevresel, Sosyal ve Yönetişimsel inisiyatif- lerine yönelik alanlar da yer alacak. Voda- fone’un FreeZone Gaming çatısı altında oyun severler için sunduğu içeriklere de Vodafone Metaverse Mağaza’dan ulaşıla- bilecek. Satışa yönlendirmelerin QR kod veya link ile Vodafone Online Mağaza’ya yapılacağı metaverse mağazada, müşteri- lere Sanal Gerçeklik ve Artırılmış Gerçeklik deneyimleri de sunulacak. Vodafone’un metaverse’deki mağazasında çeşitli etkinlik ve lansmanlar da düzenlenecek.Müşterilerine her ortamda en iyi dijital deneyimi sunmayı hedefleyen Vodafone, metaverse’teki ilk mağazasını açmaya hazırlanıyor. Çok yakında Decentraland’de açılacak olan Vodafone Metaverse Mağa- za’da müşterilere Vodafone ürün ve hiz- metlerine sanal evrende erişme kolaylığı sunulacak. Vodafone Metaverse Mağaza, Vodafone Grubu ülkeleri arasında meta- verse’te açılan ilk mağaza olacak. Türkiye’nin dijitalleşmesine liderlik etme viz- yonuyla faaliyet gösteren Vodafone, metaver- se’teki ilk mağazasını açmaya hazırlanıyor. Çok yakında Decentraland’de “66,-1 parsel” lokasyonunda açılacak olan Vodafone Me- taverse Mağaza’da müşterileri kişisel dijital asistan TOBi karşılayacak. Müşteriler, Voda- fone’un yeni nesil perakende anlayışına uygun olarak tasarlanacak mağazada yeni nesil bir dijital deneyim yaşayarak teknolo- jiyle ilgili tüm ihtiyaçlarını karşılayabilecek, Vodafone’un ürün ve hizmetlerine ulaşabile- cek. Vodafone Türkiye, Vodafone Metaverse Mağaza ile Vodafone Grubu ülkeleri arasında metaverse’te mağaza açan ilk ülke olacak. Vodafone Türkiye İcra Kurulu Başkan Yardımcısı Meltem Bakiler Şahin, şunları söyledi: “Vodafone olarak, yeni nesil perakendecilik konusunda önemli adımlar atmaya devam ediyoruz. Tüm kanallarımızı müşterilerimi- zin deneyimine ve ihtiyaçlarına odaklaya- rak tasarlıyor ve değişen alışveriş eğilim- lerine uygun bir şekilde yenilikler yapmayı sürdürüyoruz. Çoklu kanal stratejimizle Vodafone, Metaverse’te Adresini Belirledi Dijital Biz 32 Dijital Biz 33

Sayfa 34 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber gerçekleştiriyor. KuCoin Ventures ile kripto para altyapılarına, NFT platformlarına, oyun ve metaverse projelerine yatırım gerçekleş- tiren KuCoin; POKT, OVO, JZL Capital gibi 11 girişime yatırım sağlıyor. KuCoin Labs ile kripto para dünyasına ilişkin AR-GE, pazar araştırmaları ve analiz ekibi oluşturan KuCoin; Near, Kyros Ventures, Token Insight gibi part- nerler eşliğinde 36 girişim ve ürün geliştirdi. 2018 yılından bu yana Türk kripto para yatı- rımcılarıyla etkileşimde olan KuCoin, Türki- ye’deki kampanyalarıyla birlikte kullanıcı sayı- sını ve hizmet kalitesini artırmayı hedefliyor. Türkiye yatırımlarıyla ilgili konuşan KuCoin CEO’su Johnny Lyu, “Türkiye kripto para dünyasında büyük etkisi olan ve yüksek hac- me ulaşmış bir ülke. Bu anlamıyla KuCoin için Türkiye yıllardır çok önemli bir ülke konu- munda yer alıyor. Türkiye’deki yatırımcılarla uzun zamandır iletişim halindeyiz ve yüz- binlerce Türk yatırımcıya hizmet sağlıyoruz. Türk yatırımcıların diğer ülkelerden çok daha farklı bir bakış açısı var. Buradaki yatırımcılar gelişen teknolojilere, farklı fikirlere ve yeni kripto paralara karşı çok daha sıcak yaklaşı- yor. Bu da sektörün gelişimini bir ülke Kripto para sektörünün önde gelen bor- salarından KuCoin, resmi olarak Türkiye faaliyetlerine başladı. Global kripto para borsası KuCoin uzun süredir Türkiye’de aktif olarak hizmet sunuyordu. Nisan ayı itibariyle resmi faaliyetlerine başlayan KuCoin, süreçleri Türkiye’deki yöneti- miyle sürdürmeyi hedefliyor. Dünyanın 5. büyük spot işlem borsası olan KuCo- in, 207 ülkeden 10 milyon kullanıcıya hizmet veriyor. Kripto para dünyasının dev borsalarından biri olan KuCoin, resmi olarak Türkiye faa- liyetlerine başladığını duyurdu. Uzun yıllar- dır Türk kripto para yatırımcılarıyla yakın iletişimde olan ve büyük bir Türk kullanıcı topluluğuna hitap eden KuCoin artık resmi anlamda Türkiye’de yer alacak. bazında çok önemli bir hale getiriyor. Biz KuCoin olarak dünyanın en büyük 5. spot işlem borsasıyız. Spot işlemlerde önde olan Türkiye ile bu konuda çok büyük bir uyum içerisindeyiz. Geçtiğimiz aylarda planlayarak hızlı bir şekilde süreci yönettiğimiz Türkiye faaliyetlerimizi aktif ettiğimiz için çok mutlu- yuz. Türkiye’yi yatırım yapılabilecek en doğru ülkelerden biri olarak görüyoruz. Buradaki yatırımcılara daha fazla kampanya sunmak, etkinlikler düzenlemek ve daha sık iletişimde kalmayı hedefliyoruz. Yeni yatırımımızla bir- likte Türkiye’ye hızlı bir giriş sağladık ve bunu sürdüreceğiz. Türkiye’ye attığımız bu adımın hem Türkiye hem KuCoin hem de kripto para dünyası için yeni bir başarı hikayesi olacağı- na inanıyoruz.” dedi. Spot işlemler bazında dünyanın 5. kripto para borsası olan KuCoin, toplamda 10 milyon kul- lanıcıya hizmet sunuyor. 207 ülkeye aralarında 22 farklı dilde ulaşan KuCoin, Türkçe dil deste- ği de veriyor. Farklı işlem hizmetlerini bir arada bulunduran KuCoin ağı içerisinde spot işlemlerden marjin işlemlere, vadeli işlemlerden kripto kredilere kadar birçok farklı ürüne ev sahipliği yapıyor. Önde gelen kripto paraların dışında 600’ün üzerinde altcoini kullanıcılarla buluşturan Ku- Coin, mobil uygulaması ve masaüstü uygula- masıyla işlem imkânı sağlıyor. Kripto para ekosistemini destekliyor Şirket 2017 yılında arz ettikleri KuCoin Token ile Token dünyası başta olmak üzere NFT, Web 3.0 gibi farklı alanlara yatırımlar KuCoin, Türkiye faaliyetlerine başladı Dijital Biz 34 Dijital Biz 35

Sayfa 36 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber ihtiyaçlarını karşılamak için büyüdü ve çok zincirli ağlar giderek daha önemli hale geldi. USDT, stablecoin lideri olarak hakimiyetini sürdürse de USDC’nin hem mevzuat ta- leplerini karşılayabilmesi hem de yeni DeFi varlıklarıyla serbestçe etkileşime girebilmesi gibi avantajları var. Sermaye verimliliği ve ku- rumsal likidite sunan teminatsız borç verme protokolleri, aşırı teminatlı borç verme proto- kolleriyle dolup taşan bir piyasa karşısında büyük bir potansiyel sergilemekte. 2022’de NFT’lerin değeri, basit şifreleme ve sanat koleksiyonundan, gelişen Web 3.0 ekonomisinde sahiplik ve üyelik kanıtına doğ- ru değişiyor. Düşük likidite ve dar alım-satım havuzu büyümesini hala engellese de sosyal tokenler olarak değerleri Web 3.0 ve GameFi dünyasında kritik bir rol oynayacak. Gamefi, sahiplik, birlikte çalışabilirlik ve kazanmak için oynama gibi yeni kavramları tanıtarak geleneksel oyunları dönüştürürken, NFT’ler Web 3.0 dünyasına ana ağ geçidi olarak yer- lerini sağlamlaştıracak. Küresel makro ekonomideki dalgalanmalara rağmen, kripto para birimlerinin temelleri her zamankinden daha güçlü bir şekilde büyüme- ye devam ediyor. Giderek daha fazla kurum, enflasyon ve diğer varlık sınıfları için düşük yatırımcı duyarlılığı karşısında portföylerinin bir kısmını Bitcoin için ayırıyor. Bu etkenler, küresel çapta olgunlaşan hükümet mevzuat- ları ve politikalarıyla birleştiğinde, kripto para sektöründe uzun vadeli büyüme için zemin hazırlıyor. Huobi Group’un küresel yatırım kolu olan Huobi Ventures, Yıllık Özet ve Görünüm Raporunu yayınladı. Rapor, Huobi Group’un birçok yatırımını Huobi Ventures’ta konsolide etmesini, erken aşama blockchain ve merkezi olmayan finans (DeFi) projeleri için 100 milyon ABD Doları tutarında bir fon oluşturma- sından bu yana geçen bir yılı kapsıyor. Geçtiğimiz yıl, küresel blockchain ve kripto para sektörlerinde köklü değişiklikler görül- dü. Bitcoin’in piyasa değeri trilyon doları aştı, NFT’lerin popülaritesi zirve yaptı ve Axie Infinity, Animoca Brands ve YGG gibi önde gelen GameFi şirketleri etkileyici dönüm noktalarına ulaştı. Ancak hızlı büyüme, 2 milyar ABD dolarının üzerinde varlık kaybı- na yol açan güvenlik olayları da dahil olmak üzere sektördeki sorunları da ortaya çıkardı. Geçtiğimiz birkaç ay içinde, Rusya-Ukrayna çatışması ve Fed para politikasının sıkılaşmasına ilişkin korkular piyasayı gergin hale getirdiği için, blockchain sektörü 2022’ye sert bir başlangıç yaptı. Piyasaya belirsizlikler hakimken, 2022’nin geri kalanına nasıl hazırlanmalıyız? Huobi Ventures’ın Yıllık Özet ve Görünüm Raporu, geçtiğimiz yıl içinde meydana gelen önemli olayları ele alıyor ve 2022’de neler olabilece- ğine dair iç görüleri içeriyor. 2022’de gözler, merkezi olmayan yapısı ve temel blockchain altyapısı, değer dağıtımı, gizlilik, bant genişliği, depolama işleme ve yetkilendirme ile ilgili yaygın Web 2.0 sorun- larını çözebilecek Web 3.0’da. Yeni nesil bir internet teknolojisi, mevcut altyapı sınırlama- larını aşabilir ve önümüzdeki 5-10 yıl içinde yeni olanaklar açabilir. Ethereum baskın platform olmaya devam etse de rakip zincirler pazarın genişleyen 2022 Küresel Blockchain Sektörü için Dönüşüm Yılı Dijital Biz 36 Dijital Biz 37

Sayfa 38 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Yazar Gökhan İLİKLİ Mali Müşavir ve Mali Bilirkişi Dipnot: Fintek sektörü giderek büyüyor ve büyümeye devam edecek. Fintek Ekosistemi Fintek terimi, günümüzde modern dijital teknolojilerden faydalanarak oluşturulan finan- sal ürünler ve hizmetler ile bu ürünleri sağlayan işletmeler ve bu işletmelerden oluşan küresel sektörü tanımlamaktadır. Fintek İstatistikleri Küresel fintek pazarı 2021 yılını inanılmaz bir şekilde tamamla- dı. Dünyada önemli yatırımlar yapıldı. Kripto ve blok zincirin- den servet teknolojisi ve siber güvenliğe kadar çok çeşitli fintek alt sektörlerinde anlaş- ma boyutlarının arttığını gör- dük. 2021’de fintek ekosistemi genişleyerek büyüdü. Küresel Fintek pazarı 210 milyar dolar büyüklüğe ulaştı. Kripto ve blok zinciri alanına yapılan yatırım 2021’de yük- seldi ve 2020’de 5,4 milyar dolardan 30 milyar doların üzerine çıktı. Küresel olarak, kriptonun ve onun altında yatan teknolojilerin modern finansal sistemlerdeki po- tansiyel rolü için tanınma düzeyinde inanılmaz bir artış oldu. Uzayda artan aktivite, bazıları Çin’deki dijital yuanın izinde dijital para birimlerinin geliştirilmesini düşünen mer- kez bankalarının daha fazla harekete geçmesine neden oldu. Ayrıca düzenleyicilerin artan bir incelemesine yol açtı. Çin, kripto madenciliği ve ticaretini tamamen ya- saklarken, Hindistan da aynı şeyi yapmak için ilk hamleleri yaptı. Bu arada diğer ülkeler, uzayda gelişme ve çözümleri yüksek oranda desteklemeye devam etti. Fintek Pazarının önümüzdeki 4 yıl içerisinde %20’lik bir büyü- mesi bekleniyor. Piyasa değeri- nin 305 Milyar dolara ulaşması bekleniyor. Fintek Firmalarının Yükselişi ve Merkezi Olmayan Finans Fintek firmaları verimlilik kaza- nımlarını, finansal kapsayıcılık- ta ilerlemeyi ve daha iyi müşteri deneyimi sunuyor. Fintek fir- maları ilgili maliyetleri azaltma, verimliliği ve rekabeti artırma ve özellikle düşük gelirli ülkelerde ve yetersiz hizmet alan nüfuslar için finansal hizmetlere erişimi genişletme vaadinde bulunu- yorlar. Fintek finansal hizmetle- rinin kullanıcıları, herhangi bir zamanda herhangi bir cihazdan finansal hizmetlere çevrimiçi erişim yoluyla daha iyi bir de- neyimden daha genel olarak yararlanır. Finansal inovasyonu bir adım öteye taşıyan DeFi (Merkezi Olmayan Finans) son iki yılda önemli bir büyüme kaydetti ve daha fazla verimlilik ve erişilebilirlik sayesinde daha da yenilikçi, kapsayıcı ve şeffaf finansal hizmetler sunma potan- siyeline sahip bir sektör olarak karşımıza çıkıyor. İMF 2022 raporunda fintek’in ilgili gelişimiyle alakalı denk- lem 13 gelişmiş ekonomi ve 7 yükselen piyasa ekonomisinden oluşmaktadır. Bankacılıkta Fintekler Geleneksel bankaların fintek’ler- le karşı karşıya kaldığı artan rekabet, genellikle ekonomik açıdan faydalıdır. Bazı fintek’ler, çoğu hukuksal düzenleme açısından daha esnek düzen- leyici gerekliliklere izin verdi- ğinden veya DeFi örneğinde olduğu gibi bir dereceye kadar düzenlenmemiş olabileceğin- den, geleneksel bankacılık dü- zenlemelerinin dışında kalabilir. Fintek’lerin kendilerini finansal aracılık zincirine dahil etme bi- çimlerinin finansal istikrar riskle- ri için farklı sonuçları vardır: • En yaygın yaklaşım, banka- ların hizmetlerini kullanarak veya birleşme ve satın alma- lar yoluyla fintek’lerle iş birliği yapmasıdır. Bankalar BT ile ilgili harcamaları artırıyor olsa da, fintek’lerin kullanılması veya hizmetlerinin alınması teknolo- jiyi benimsemenin etkili bir yolu olabilir. Aynı şekilde fintek’ler de bankaların hizmetlerini almakta ve kullanmaktadır. • Daha dikkate değer bir aksa- ma biçimi, aynı hizmetler için doğrudan rekabetten kaynak- lanmaktadır. Doğrudan reka- bet, bankaların daha az yaygın olduğu yetki alanlarında ve tüketiciye yönelik hizmetlerde daha olasıdır. • Fintek’ler banka benzeri hizmetler sunduğunda ancak bankalardan daha az katı dü- zenlemeler altında çalıştığında, finansal istikrar riskleri ortaya çıkabilir • En radikal ve yıkıcı yaklaşım- da fintek’ler, finansal aracıyı tamamen ortadan kaldırmak için aracılık zincirini kısaltır. Örneğin, eşler arası borç verme platformları, tasarruf sahipleri- ni ve yatırımcıları borç alanlar ile doğrudan ilişkilendirir. Bu durumda, yatırımcılar belirli bir zaman dilimi için fonlarını taahhüt ederler ve kredi ve likidite risklerini etkin bir şekil- de üstlenirler. DeFi’de, likidite sağlayıcılar mevduat sahipleri DeFi platformlarının çalışma riskine maruz kalırken, borç alanlar kredi risklerini ortadan kaldırmak için büyük miktarlarda teminat sağlar. Dünyadaki 2022 Fintek Trendleri • DeFi (Merkezi Olmayan Finans) • Beyaz Etiketli Fintech • Mobil Ödemeler • Finansal Teknolojide VR • Akıllı Sözleşmeler • Robotik Proses Otomasyonu (RPA) • Ses Etkin Ödemeler • Veri toplama • Özerk Finans • Biyometrik Tanımlama • Sensörler ve Nesnelerin İnterneti • Makine Öğrenimi ve Yapay Zekâ • Oyun oynamak • Kuantum hesaplama • Açık Bankacılık • Sanal Kartlar • Büyük veri • Esnek Ödeme Tahsisleri • Hizmet Olarak Platform (PaaS) • Bordro Fintech’leri • Fintech Sunan Finans Dışı Şirketler • Kullanıcı Deneyimi Optimizas- yonu Türkiye’de Fintek Sektörü Cumhurbaşkanlığı Finans Ofisi raporuna göre Türkiye bankacılık, teknoloji kullanımı ve dijitalleş- me açısından güçlü bir konuma sahiptir. Türkiye 82,8 milyon kredi kartı sahipliğiyle dünyada 7. sıra- da yer almaktadır. Türkiye, kredi kartı işlem sayısı bakımından ise dünyada 9. sırada yer almakta- dır. Bu istatistiklerin yanı sıra 1,7 milyon POS cihazı, %48 mağaza içi temassız ödeme oranı, 52.100 ATM ve 70,3 milyon aktif birey- sel dijital bankacılık müşterisi Türkiye’yi bankacılık alanında lider ülkelerden biri yapmaktadır. İnovasyon dostu düzenleme- ler sayesinde, Türkiye’deki fintek ekosistemi her geçen yıl büyüyerek, fintek sayısı 520’ye, lisanslı ödeme kuruluşu ve e-para şirketi sayısı ise 56’ya çıkmıştır. Türkiye Fintek sayısı ve yıllar itibariyle kurulan fintek şirketleri Finansal teknoloji yatırımları dışın- da, ülkemiz oyun sektörünün de öne çıktığını ifade etmek gerekiyor. 2020 yılında Peak Games’in dün- ya devi Zynga’ya satışı ve ilk Uni- corn’umuza kavuşmamızın ardın- dan elektronik oyun sektöründeki faaliyetler devam ediyor. 2021’in ilk dört ayında 17 oyun şirketi 65 milyon USD yatırım almayı ba- şardı. Bu noktada, değeri 1 milyar USD’yi aşan toplam 3 şirketimiz olduğunu ifade etmek gerekiyor. Peak Games dışında, uluslararası açılımlarıyla hizmet ağını geliştiren Getir ile Trendyol bu listenin diğer elemanları. Bu noktada, 2019 ve 2020 yılında ülkemizde kurulan yeni nesil şirketlerin sektörel kırılı- mında oyun sektörünün ilk sırada olduğunu da anımsatmakta fayda var. Ülkemizde, start-up’lar Nisan 2021 itibarıyla 78 anlaşma ile 523 milyon USD sermaye yatırımı çekilmiş durumda. Bu hacim içinde de oyun sektörünün payı 65 mil- yon USD seviyesinde. Hacimdeki bu hızlı artışın Getir’in sağladığı fonlama olduğunu da ifade etmek gerekiyor. Getir hariç çekilen yatı- rım tutarı 95 milyon USD seviye- sinde. (Kaynak KPMG) Ülkemizdeki start-up’lara fintech şirketleri özelinde bakacak olursak, 2020 yılında 31 şirketin kuruldu- ğunu görüyoruz. Bu seviye önceki yılların altında olmakla birlikte, bu projelere sağlanan sermaye girişi 2017 sonundan bu yana izlenen en yüksek seviyede. Fintek sektö- rü giderek büyüyor ve büyümeye devam edecek. Dijital Biz 38 Dijital Biz 39

Sayfa 40 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber Raporda İstanbul’un Türkiye girişimcilik ekosistemindeki önemi net bir şekilde görü- lüyor. 2022’nin ilk 3 ayında 5 şehirde yatırım yapılmış ancak girişimlerin %82’sinin merkezi İstanbul’da. Yatırım miktarına bakıldığında ise 1,28 Milyar Dolar’ın neredeyse tamamı İstanbul’daki girişimlere yapılmış. 2022’nin ilk çeyreğinde dikkat çeken bir diğer konu ise yabancı. 231 yatırımcıdan 36’sı yabancı yatırımcılardan oluşuyor. Geçtiğimiz yıl oldukça yoğun ilgi gösteren yatırımcılar bu sene de yatırım yapacak Türk startup’ları arayışında gibi gözüküyor. Raporun tamamına aşağıdaki linkten veya StartupCentrum’un web sitesinden ulaşabi- lirsiniz. Yatırımlar, yatırım aşamaları, yatırım aralıkları, girişimlerin kurucu ortakları, müş- teri odağı, gelir modeli gibi bilgilere raporun tamamını ücretsiz indirerek ulaşabilirsiniz. Geçtiğimiz 2 yılda Türkiye girişimcilik ekosistemine olan ilgi bir hayli arttı. Bu ilginin artması sonucunda son 2 yıldır yıllık yatırımlar 1 Milyar Dolar barajını aştı. Türkiye’deki startup yatırımlarını takip eden StartupCentrum ise 2022 yı- lının çeyrek raporunu paylaştı. Raporun detaylarını inceledik. StartupCentrum’un yayınladığı rapora göre 2022 yılının ilk 3 ayında Türkiye’deki girişimler 1,28 Milyar Dolar yatırım aldı. Raporda pay- laşılan verilere göre 2021 yılında toplam 1,56 Milyar Dolar yatırım alan Türk girişimleri, henüz 2022’nin ilk aylarında 2021 yılını yakalamış gö- züküyor. Raporda yatırımlarla ilgili dikkat çeken bir konu yatırımların miktarlarına göre kıyaslan- ması olmuş. Bu sayede yüksek rakamlı yatı- rımların gölgesinde daha az konuşulan yatırım- lar hakkında daha fazla bilgi sahibi olunabiliyor. Raporda özellikle 20 Milyon Dolar altındaki ve üzerindeki yatırımlar ile ilgili detaylar mevcut. Geçtiğimiz 3 ay boyunca 61 yatırım yapılır- ken girişim başına düşen yatırım miktarı 25,5 milyon dolar olarak belirtilmiş. 61 girişimin içinde ise 3 Unicorn var. (Unicorn: değerle- mesi 1 Milyar Dolar’dan fazla olan girişimler). Bunlar Getir, Dream Games ve Insider. Bu şirketlerden Insider, geçtiğimiz çeyrekte 1,1 Milyar Dolar değerleme ile 121 Milyon Dolar yatırım alarak Unicorn olmuştu. 2022’nin ilk çeyreğinde 8 oyun girişimi top- lam 330 Milyon Dolar yatırım aldı. Geçtiğimiz seneye damgasını vuran oyun girişimleri bu sene de yatırım almaya devam etti. Raporda 2021 yılına göre yeni yatırımların sayısında yavaşlama olduğundan bahsedilmiş ancak oyun sektöründe girişim başına düşen ya- tırım miktarının arttığı görülüyor. Oyun sek- töründen sonra en çok yatırım alan sektör 8 girişim ile Finans olmuş. Yatırım alan girişim sayısı fazla olsa da yatırım miktarı olarak top- lam 15 Milyon Dolar seviyelerinde kalınmış. 2022’nin ilk 3 ayında Türk Girişimler 1,28 Milyar Dolar Yatırım Aldı! Dijital Biz 40 Dijital Biz 41

Sayfa 42 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber Girişimcilik ekosisteminin geliştiği, yapay zekâ çalışmalarının hız kazandığı son yıllar- da Türkiye Yapay Zekâ İnisiyatifi ekosistemi de önemli ölçüde büyüdü. Kurulduğu 2017 yılını 24 girişimle tamamlayan Türkiye Yapay Zekâ İnisiyatifi’nin Girişimler Haritası’nda bu rakam 2018’de 64’e ulaştı. Farklı kategori- lerde çalışmalar yapan yapay zekâ girişim- lerinin de eklenmesiyle 2019’da bu sayı 75’e çıktı. 2020 Mart ayına gelindiğinde ise özel sek- törün yapay zekâya olan ilgisi, artan yatırım ve destek imkanlarıyla birlikte yapay zekâ girişimleri değer yaratmaya, etki alanını ge- liştirmeye devam etti ve 112 rakamına ulaştı. 2020’nin Temmuz ayında TRAI Girişimler Ha- ritası’ndaki rakam 134 iken, Kasım 2020’de 145’e, Şubat 2021’de164’e, Haziran 2021’de 184’e, Ekim 2021’de ise 206’ya ulaştı. Ekim 2021’den Ocak 2022’ye kadar başta “Öngörü ve Veri Analitiği” kategorisi olmak üzere 20 startup’ın da eklenmesiyle TRAI Girişimler Haritası’ndaki startup sayısı 226 olurken. 2022’nin ilk çeyreğinin ardından bu rakam 248’e ulaştı.Türkiye’deki yapay zekâ farkındalığını artır- mak ve ekosistemini geliştirmek amacıyla ku- rulan “Türkiye Yapay Zekâ İnisiyatifi”nin TRAI Girişimler Haritası (Nisan 2022) yayınladı. Türkiye Yapay Zekâ İnisiyatifi’nin (TRAI) yeni yayınlanan Yapay Zekâ Girişimleri Haritası’nda görüntü işleme, öngörü ve veri analitiği, arama asistanı ve arama motoru, doğal dil işleme, chatbot- diyalogsal yapay zekâ, makine öğrenmesi, optimi- zasyon, otonom araçlar, robotik süreç otomasyonu (RPA) ve akıllı platformlar ile nesnelerin interneti alanlarında çalışmalar yapan 248 girişim yer aldı. TRAI Girişimler Haritası’nın Ekim 2021, Ocak 2022 ve Nisan 2022’de, kategorilere göre dağılımı şöyle gerçekleşti. 27 Yeni Yapay Zekâ Girişimi Eklendi TRAI Girişimler Haritası’na, Nisan 2022’de 27 yeni yapay zekâ girişimi eklendi. İsimleri ve kategorileri aşağıdaki gibidir. Yapay Zekâ Girişimlerinin Sayısı 5 Yılda 10 Katına Çıktı Dijital Biz 42 Dijital Biz 43

Sayfa 44 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber Start-up’lara maddi ve teknik destek mentor- lukla buluşuyor: “Founders Hub” Ölçeklerinden bağımsız şekilde tüm girişimle- ri ihtiyaç duydukları kaynaklarla buluşturmak üzere yola çıkmış bir Microsoft inisiyatifi olan Microsoft for Startups; Azure, Teams ve GitHub gibi Microsoft bulutlarına erişim fırsatı sunmanın yanı sıra, derin bir teknik destek ve mentorluk da veriyor. Microsoft for Startups tarafından geliştirilen en yeni program olan Founders Hub ise hem sermayeye ulaşma imkanını hem de mentorluğu bir arada sunarak teknoloji alanın- da faaliyet gösteren start-up’ların yolundaki engelleri kaldırıyor; her işletmeye özel bir yol haritası geliştirerek uçtan uca destek sağlıyor. Programa dahil olan start-up’lar dakikalar içinde platformdaki yerlerini alarak Microsoft teknoloji- lerine ve teknik desteğe ücretsiz şekilde erişiyor ve hayallerini gerçeğe dönüştürme yolunda ilk adımı atmış oluyorlar. Founders Hub; GitHub ve Teams gibi güvenilir iş geliştirme ve iş birliği araçlarına ek olarak 150 bin dolara kadar Azure kredisi de sunuyor. Lansmanda yaptığı konuşmada, kendilerine özel tasarlanmış öğrenme araçlarına ihtiyaç duydukları her an erişebilmenin, uzmanlardan Microsoft’un girişim inisiyatifi Microsoft for Startups’ın en yeni destek progra- mı Founders Hub’ın lansmanı Microsoft Türkiye ve Microsoft Orta Doğu ve Avrupa (MEA) Bölgesi’nin üst düzey yöneticileri- nin, start-up’ların ve melek yatırımcıların katılımıyla gerçekleştirildi. Founders Hub, hem sermayeye erişim imkanını hem de mentorluğu bir arada sunarak teknoloji alanında faaliyet gösteren start-up’ların yolundaki engelleri kaldırıyor; şirketlere özel yol haritaları geliştirerek uçtan uca destek sağlıyor. Founders Hub’a dahil olan start-up’lar GitHub ve Teams gibi gü- venilir iş geliştirme ve iş birliği araçlarına ücretsiz erişebildikleri gibi aynı zamanda 150 bin dolarlık Azure kredisi alma fırsatı- na da sahip oluyor. Microsoft’un girişim inisiyatifi Microsoft for Startups’ın start-up’lara yönelik yeni destek programı Founders Hub’ın lansmanı Micro- soft Türkiye Genel Müdürü Levent Özbilgin’in ev sahipliğinde; Microsoft Orta Doğu ve Afri- ka Bölgesi (MEA) Başkanı Samer Abu Ltaif, teknik destek ve mentorluk alabilmenin start-up’lar için büyük önem taşıdığını dile getiren Microsoft Genel Müdürü Özbilgin, Microsoft’un sağladığı katma değerin bunlarla sınırlı kalmadığını da sözle- rine ekledi. Özbilgin, “Founders Hub’ın start-up’lara sağladığı en büyük faydanın onları Microsoft’un kanalları ve pazarlarıyla buluşturarak çözümlerini satma potansiyellerini artırmak olduğunu düşünüyo- rum. Microsoft Türkiye Genel Müdürü olarak göreve geldiğimden bu yana ekibimle birlikte teknolojiyi Tür- kiye’deki girişimlere fayda sağlayacak şekilde nasıl kullanabiliriz sorusuna cevap bulmaya odaklandık. Founders Hub’ın bu doğrultuda attığımız en büyük ve en etkili adım olacağına inanıyorum” dedi. Yaptığı sunumda Founders Hub’ın start-up’lara vereceği desteklerle ilgili detaylı bilgi paylaşan Microsoft Türkiye Satış ve Pazarlamadan Sorum- lu Genel Müdür Yardımcısı Münir Kundakçı ise, “Ana hedefimiz bir fikrin ürüne dönüşmesinden o ürünün pazarda yer bulmasına ve yaygınlaşma- sına kadar start-up’ların içinden geçtiği sürecin tamamında onlara destek olmak. Azure kredilerini, Microsoft’un lisanslı iş uygulamalarını, iş geliştirme araçlarını ve her biri alanında uzman isimler tara- fından verilen mentorluk desteğini sunduğumuz kapsamlı pakete dahil ederek start-up’ların nitelikli büyümelerine katkı sağlıyoruz” dedi. Microsoft Orta Doğu ve Afrika Bölgesxi (MEA) Start-up’lar ve Yüksek Teknoloji Direktörü İdit Gazit Berger, Microsoft Türkiye Pazarlamadan Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı Münir Kun- dakçı, start-up’lar ve melek yatırımcıların katılı- mıyla gerçekleştirildi. Levent Özbilgin, yaptığı açılış konuşmasının ardından Samer Abu Ltaif ve İdit Gazit Berger ile üçlü bir soru cevap seansı gerçekleştirdi. Türkiye’nin inovatif ve dinamik yapısıyla MEA Bölgesi’nde örnek teşkil ettiğini ve Microsoft’un Türkiye’deki start-up ekosistemine yatırım yap- ma arzusunu ateşlediğini dile getiren Abu Ltaif, “Türkiye’deki genç girişimcileri desteklemek ve başarılı bir gelecek inşa etmelerine katkı sağ- lamak amacıyla yola çıkan Founders Hub’ın start-up’lar için büyük vaatleri var. Start-up’ları, yaratıcılıkları ve taze fikirleriyle Türkiye’deki tüm sektörler için gelişimi teşvik eden, inovasyon ekosisteminin can damarları olarak görüyoruz. İnovatörlerin Türkiye’de etki yaratabilmek adına ihtiyaç duydukları tüm araç ve kaynaklara erişe- bilmeleri için onlara destek sunmayı sürdürece- ğiz” dedi. Yeni start-up destek programı Founders Hub’ı tanıttı Dijital Biz 44 Dijital Biz 45

Sayfa 46 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber müdahale ekipleri AIMA platformunu interaktif şekilde de kullanarak zararlı yazılım analiz ve müdahale süreçlerini çok daha hızlı gerçek- leştirebiliyorlar. Şirketin diğer ürünü Malwation MSP (Malwa- re Simulation Platform), kurumların siber güvenlik mimarilerinde büyük yatırım yaptık- ları uç nokta güvenlik ürünlerinin (Antivirus, EDR) en sıkı koşullarda test edilebilmesi için dinamik olarak zararlı yazılım simülasyonları üretebilecekleri bir platform sunuyor. Bu sa- yede en doğru ürünü seçebilmelerini ve olası saldırı durumlarına karşı donanımlı olabilme- lerini sağlıyor. Malwation geliştirdiği ürünleri Avrupa, Orta- doğu ve Afrika’dan oluşan EMEA bölgesi ve Amerika Birleşik Devletleri gibi büyük potan- siyele sahip olan marketlerde de yaygınlaş- mak amacıyla çalışmalarını sürdürüyor. Teknopark İstanbul’un kuluçka merkezi Cube Incubation’da zararlı yazılım analizi ve geliştirilmesi alanında yeni nesil tek- nolojiler üzerinde çalışan Malwation, 45 milyon TL değerleme ile melek yatırımcı olan Zaid Al-Aifari ve Ali Beyatlı’dan to- hum devam yatırımı aldı. Şubat 2021’de 7 milyon TL değerleme ile Sertaç Özinal ve Alesta Yatırım’dan tohum yatırım alan Malwation, köprü tur olarak nite- lendirilen süreçte ilk yatırımcıları olan Sertaç Özinal ve Alesta Yatırım’ın da katılığı yeni to- hum devam yatırımı ise Nisan 2022 tarihinde 45 milyon TL değerleme ile melek yatırımcı Zaid Al-Aifari ve Ali Beyatlı’dan yapıldı. Teknopark İstanbul Genel Müdür Yardımcı- sı Dr. Cem Duran: “Günümüzde girişimler için büyüme ve başarıya giden yolda yatırım almanın en iyi yöntemlerinden biri kuluç- ka merkezlerinde yer almak. Malwation’un girişim serüveninin başından beri beraber yol alıyoruz. Malwation aldığı bu yatırımla, ürün- lerinin bireysel ve orta ölçekli şirketlerin de kullanabileceği SaaS versiyonlarını kullanıcı- lara sunacak. Bu serüvenleri çoğaltmak için girişimlerimize hem hızlandırma hem kuluçka hizmetini vererek, yatırımcıların karşısına daha donanımlı çıkmalarını sağlıyoruz.” dedi. Şüpheli dosyaları davranışlarından tanıyor Teknopark İstanbul’un kuluçka merkezi bün- yesinde faaliyetlerini yürüten şirket, Malwati- on AIMA ile kullanıcılara gelişmiş bir malware sandbox ortamını ve interaktif analiz alanını tek çatı platform altında sunuyor. Bu platform ile kullanıcılar şüpheli dosyaların davranışsal analizini, zararlı aktivitelerin sınıflandırılma- sını ve detaylı raporlanmasını tamamıyla otomatize şekilde gerçekleştirebiliyorlar. Ayrıca Malwation’un bu çatı platform içerisin- de birçok global firma ile teknolojik partnerliği bulunuyor. Bu sayede şirketlerin siber gü- venlik ekipleri, AIMA (Automated / Interactive Malware Analysis) ürününü kendi ortamların- da bulunan diğer siber güvenlik ürünlerine entegre şekilde kullanabiliyorlar. Otomati- ze sürdürülen bu süreçler haricinde olay 45 milyon TL değerleme ile yatırım aldı Dijital Biz 46 Dijital Biz 47

Sayfa 48 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber %100 büyüyoruz. Ortalama yatırım ilk baş- ladığımız günden bugüne %300 artış gös- terdi, topladığımız fon ise her ay bir önceki aya göre %20 ila %50 arasında artıyor. Bu inanılmaz derecede hızlı bir büyüme. Her zaman geleceği düşünüyoruz. Dolayısıyla almış olduğumuz yatırımlar, sistemimizin desteklenmesi adına çok önemli rol oynuyor. 50.000 TL sermaye ile kurduğumuz şirketimi- zin sermayesi bu hafta 25.500.000 TL olacak ve hissedarlarımıza %302 oranında bedel- siz pay dağıtacağız. Sermaye bazında 2 yıl içerisinde 510 kat büyüme göstermek bize gurur veriyor. 11 Mayıs 2022 ‘de yeni ofisimiz için bir açılış yapacağız. Çalışan kadromuzu %300 büyüterek 24 kişiye ulaştırdık. Kısa bir zamanda hem ülkemizde daha da büyüye- ceğiz hem de global platformumuzu hayata geçireceğiz. Tüm ekosistemimize hayırlı olsun” dedi. fonbulucu yakın gelecekte bir Turcorn olacaktır Yapılan yatırım hakkında konuşan Maqasid Gayrimenkul ve Girişim Sermayesi Portföy Yönetimi A.Ş. Genel Müdürü Ahmet Güder ise, “GSYF olarak kitle fonlama konusunda öncü bir rol üstlenen fonbulucu ’ya yaptığımız bu yatırımın ekosistemin daha fazla büyüme- sine katkı sağlayacağına inanıyoruz. fonbulu- cu‘yu ülkemizin globale açılmış finteklerinden biri olarak görüyor ve yakın bir zaman içeri- sinde bir Turcorn olacağına inanıyoruz. Bu sistemin gelişmesi bizim gibi fon yöneticileri için çok önemli. Tüm VC’lerimizi bu sistemde yatırıma çağırıyoruz” ifadelerini kaydetti. Yeni nesil yatırımcılık kültürü ile yeni nesil girişimcilik finansmanını Türkiye’de hem ilk uygulayan hem de gelişmesi yönün- de büyük katkıları bulunan kitle fonlama platformu fonbulucu’nun çatı şirketi Glo- bal Kitle Fonlama Platformu A.Ş., Maqasid Gayrimenkul ve Girişim Sermayesi Port- föy Yönetimi A.Ş.’nin girişim sermayesi yatırım fonundan 4,5 milyon TL yatırım aldı. Son iki ay içerisinde ikinci defa ya- tırım alan fonbulucu’nun 18 binden fazla üyesi bulunuyor. 1 milyar TL’ye yakın fonlama talebi alan platform, henüz bir yılını doldurmadan toplamda 58 milyon TL yatırıma aracılık etti. Şirket bu yatırımla beraber ödenmiş sermayesini 25.500.000 TL’ye çıkaracağını duyurdu. Türkiye’nin Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) lisanslıyla faaliyete geçen ilk paya dayalı kitle fonlama platformu fonbulucu’nun çatı şirketi olan Global Kitle Fonlama Platformu A.Ş., Maqasid Gayrimenkul ve Girişim Sermayesi Portföy Yönetimi A.Ş.’nin Girişim Sermayesi Yatırım Fonu’ndan 150 milyon değerleme üzerinden 4,5 milyon TL yatırım aldı. Bugüne kadar 18 binden fazla üye, 11 binden fazla yatırımcı 1 milyar TL’ye yakın fonlama talebiyle toplamda 58 milyon TL yatırımın gi- rişimlere ulaşmasına aracılık eden fonbulucu, büyümeye devam ediyor. Son üç ayda alınan iki yatırımla birlikte 24 ayda sermaye bazında 510 kat büyüme Konuyla ilgili açıklama yapan fonbulucu Ku- rucusu ve CEO’su Hakan Yıldız, “fonbulucu platformu olarak henüz bir yılımızı doldur- madan ikinci defa büyük bir yatırım alıyoruz. Geçtiğimiz aylarda, 15 milyon TL yatırım almıştık. Bu defa aldığımız yatırımla beraber 2022 yılı içerisinde 19.500.000 TL tutarında yatırım almak bizi çok mutlu ediyor. Özellikle bir Girişim Sermayesi Yatırım Fonu’ndan bu yatırımı almak çok daha anlamlı bizim için. Son bir yılda inanılmaz hızla büyüyoruz. Geçtiğimiz yıl mayıs ayında platformumuzda 300 üye bile yokken şu an yaklaşık 20.000 üyeye ulaştık. Fon talebinde her ay neredeyse Fonbulucu’ya 4,5 milyon TL’lik ikinci yatırım Dijital Biz 48 Dijital Biz 49

Sayfa 50 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Yazar Dr. Erol ÖZGÜNER İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) Bilgi İşlem Daire Başkanı Dipnot: Özellikle Veri Mimarı, Çözüm Mimarı, Yapay Zeka - Makine Öğren- mesi Mühendisleri, Veri Bilimcisi, Siber Güven- lik Uzmanı, İş Geliştir- me Analisti, Yazılımcı, Donanım Mühendisi, Şebeke Yöneticisi gibi pozisyonlarda adeta talep patlaması yaşan- maktadır. Yetişmiş İnsan Gücü Problemimiz Yurt dışına giden veya yurt dışına çalışmak üzere işinden ayrılan yetişmiş insan gücü problemimiz… Peki şimdi ne olacak? Bu ayki yazımda, son 2 yılın yükselen ve yavaş yavaş kang- renleşmeye doğru giden bir problemini gündeme taşımak istiyorum. Başlıkta da belirttiğim gibi, yurt dışına giden veya yurt dışı şirketlerinde çalışmak üze- re mevcut işyerlerinden ayrılan yetişmiş insan gücü problemi- miz. Özellikle pandemi ile birlik- te, ofis dışı çalışmaların hatta evden çalışmaların yoğunlaş- ması ve hatta yeni çalışma düzeni haline gelmesi, özellikle IT sektöründe ciddi bir insan gücü göçüne neden olmaya başladı. İnsan gücü göçü olarak tanımlıyorum çünkü bazı be- yaz yaka insanlarımız, çalışma yeri olarak yurtdışı ve yurtdışı şirketlerini seçerken bazıları da yurtdışı firmalar için Türkiye’den online çalışma modeline geçe- rek, büyük şehirlerden sayfiye yerlerine doğru göç etmeyi tercih etmeye başladılar. Sonuç itibariyle, daha iyi eko- nomik koşullara sahip olmak, yaşam kalitesini finansal olarak yukarılara taşıma motivasyonu bu kararlarda etkili olmaya baş- ladı. Böyle olunca şirketler ya ellerindeki insan kaynağını tu- tabilmek ya da ayrılan yetişmiş insan kaynağı yerine benzerini konumlayabilmek için rakamları yükseltmeye başladılar. Adeta bir kar topu etkisi oluştu ve yeni mezunlar dahil olmak üzere tek- noloji dünyasında çok ciddi bir talep ve çok ciddi maaş artışları söz konusu olmaya başladı. Hiçbir dönemde olmadığı kadar, insan kaynağı transferleri olma- ya başladı. Hatta İK firmaları bile, head hunt dediğimiz uygun pozisyona uygun aday arayış- larında ciddi ciddi zorlanmaya başladılar. Tam burada, farklı bir hassasi- yetin altını çizmek için başka bir konuya değinmek isterim. Son- rasında insan kaynağı göçü ile ilgili tespitlere devam edeceğim. Başarılı şirketlerin, başarı hika- yelerine odaklandığımızda en önemli bileşenin insan kaynağı olduğunu görürüz. Bir şirketin kanımca en önemli varlıkları, ne tesisleri, ne envanteri, ne araç- gereç-malzemeleri ne de bina ve/veya arsalarıdır. Bir şirketin en önemli varlığı, o şirketi var eden, projeden projeye başarı- dan başarıya koşturabilen insan kaynağıdır. Bu sebepledir ki, yıllardır, özellikle büyük şirket- ler, takım olabilme, sadakat, kariyer haritası çizebilme vb. başlıklarla çalışanlarına yatı- rımlar yapmakta onları gerek uzmanlık gerekse yönetim patikasında hazırlamak üzere planlar geliştirmektedir. Fakat tam da bu noktada, takke düştü kel göründü. Pandemi ile birlikte online çalışma ve bağlantıların sınırsızlığı, zaman bağımsızlığı ve çalışma kolaylıkları ile verim artışları deneyimlenince, dünya çapında sınırlar ortadan kalktı ve bir anda bütün dünya tek- noloji çalışanları için bir Pazar haline geldi. Gerçek şu ki özel- likle ülkemizde teknoloji çalışan- larına ödenen maaşlar yurtdışı maaş skalaları ile kıyaslanınca özellikle kur etkisi kaynaklı ola- rak ciddi bir fark olduğu görüldü. Aslında belki de o yurtdışı şir- ketin ortalama maaşlarının çok altında maaşlara, yetişmiş bu değerli kaynaklar imza atmaya başladılar. Zira bu rakamlar, Türkiye’de aldıkları maaşların 2-3 bazen daha fazla katlarına karşılık gelmeye başladı. Tüm bu tespitlerden sonra, tek- rar konumuza dönecek olursak, büyük şirketler kaybettikleri bu önemli pozisyonlar için piyasa- daki diğer şirketlerin veya kamu kuruluşlarındaki çalışanların kapılarını çalmaya başladılar. Adeta bir puzzle’ın parçaları gibi değerli insan kaynakları hareket etmeye başladılar. Bu süreç içerisinde kamu kuruluş- larında 10 yıl üzeri memuriyetini istifa ile sonlandırarak özel sek- töre geçişlerde önemli bir ivme olduğunu da gözlemliyorum. Kamu sektörünün özel sektör veya yurtdışı şirketleri ile finan- sal anlamda rekabet etme şansı genel olarak söz konusu değil. Böyle olunca da bu yıkıcı süreç- ten en ciddi etkilenenlerin kamu sektörü ve iştirakleri olduğunu çok rahatlıkla söyleyebilirim. Peki şimdi ne olacak? Kaybolan yetişmiş insan kay- nağı, sadece bir insan kaynağı eksiği değil. Eksilen kurumsal hafıza, eksilen deneyimle per- çinlenmiş teknik bilgi, eksilen hızlı problem çözebilme yetkin- liği, eksilen kurumsal sadakat, eksilen geride kalan insanlar- da oluşan motivasyon (çünkü kalan çalışanların üzerine binen iş yükü de günden güne artma- ya başladı). Her kurumun bir B planı olmalı derken A planı olmaması bile tüm sektörü ciddi faka bastırmış durumda. Şu an tüm kurumlar yangını söndür- meye çalışıyor. Ancak yangın sonrası soğutma işlemlerinin yapılması ve sorunun çözü- müne kalıcı fayda sağlayacak çözümlerin hayata geçirilmesi oldukça kritik. Nedir bunlar? Kendi insan kaynağını yetiştir- mek, mevcut insan kaynağının yetkinliklerini arttırıcı eğitim yatırımları yapmak. Eldeki kay- nakları tutabilmek maaş dışında beklentilere cevap verebilmek (örneğin sadece uzaktan çalı- şırım diyen insan kaynağına bu esnekliği sağlayabilmek). Ülkemizde 15-24 yaş arası dar tanımlı işsizlik oranı %22 düze- yinde. Öncelikle radikal bir şe- kilde bu genç işsiz kesime eri- şip onları ihtiyacın çok olduğu teknoloji dünyasına çekebilecek eğitim programları hazırlan- malıdır. Eğitim verilen kişilerin staj, yarı zamanlı veya tam zamanlı bir çalışan olarak işe yerleştirilebilmeleri için gerekli pozisyonların eğitim başlarken gösterilebilmesi çok ciddi bir motivasyon sağlayacaktır. Tüm bunların sonunda yetiştirilen bu kaynağın elde tutulabilmesi için de alınması gereken aksiyonlar bulunmaktadır. Aksi takdirde so- runda başa dönülecektir. Sonuç olarak, şirketleri yetişmiş insan kaynağını kaybederek ciddi yara almaktalar. Bu yarayı sarmak için de bazen dönemsel bazen de orta ve uzun vadeli çözüm aksiyonlarına yatırım yapıyorlar. Ancak sorun şu an için büyüyerek devam ediyor. Özellikle Veri Mimarı, Çözüm Mimarı, Yapay Zeka - Maki- ne Öğrenmesi Mühendisleri, Veri Bilimcisi, Siber Güvenlik Uzmanı, İş Geliştirme Analisti, Yazılımcı, Donanım Mühendisi, Şebeke Yöneticisi gibi pozis- yonlarda adeta talep patlaması yaşanmaktadır. Önerim, eğer öğrenciyseniz bu alanlara yoğunlaşınız, eğer şirket yöneticisi iseniz, bu alan- larda eleman yetiştiriniz. Yakın- yarının en önemli ihtiyaçları bu pozisyonlar olacaktır. Dijital Biz 50 Dijital Biz 51

Sayfa 52 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber 680 kilometre irtifada güneşe eş zamanlı yörüngede görev yapacak İMECE’de uçuş bilgisayarı, elektro-optik kamera, elektrikli itki sistemi, güç, haberleşme ve yönelim yörünge belirleme alt sistemleri başta olmak üzere TÜBİTAK UZAY tarafından geliştirilen ekipmanlara, TÜBİTAK UME manyetometre ve manyetik tork çubuğu ile; TÜBİTAK MAM ise sabit güneş paneli ile katkı verdi. Bunun yanı sıra, başta Türkiye olmak üze- re dünyanın her yerinden coğrafi kısıtlama olmaksızın yüksek çözünürlüklü görüntüler elde edecek olan İMECE Uydusu; hedef tespit ve teşhis, doğal afet, haritalama, tarımsal uygulamalar gibi birçok alanda hizmet verecek. Sivil ve askeri amaçla kul- lanılabilecek uydunun tasarım görev ömrü 5 yıl olarak belirtiliyor. “Metrealtı çözünürlüğe sahip” ilk yerli ve milli gözlem uydusu İMECE, 15 Ocak 2023’te fırlatılacak. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan İME- CE uydusunun 15 Ocak 2023’te fırlatılacağı- nı açıkladı. Kabine toplantısı sonrası yaptığı açıklamada Erdoğan; “Bir diğer müjdemiz de ülkemizi uzay yarışında bir adım daha öteye taşıyacak yerli ve mili imkânlarla geliştirip ürettiğimiz İMECE uydumuzun fırlatılış tarihi ile ilgili. Dünyanın dört bir yanından yüksek çözünürlüklü görünürlük sağlayacak İMECE gözlem uydumuzun uzay yolculuğu 15 Ocak 2023’te başlayacak. Haritalamadan, tarım uygulamalarına kadar pek çok alandaki veri eksiğimizi tamamlayacak uydumuzun şim- diden hayırlı olmasını diliyorum.” ifadelerini kullandı. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mustafa Varank da konuyla ilgili sosyal medya hesabından bir paylaşım yaptı. Varank paylaşımda şu ifade- lere yer verdi; “Geri Sayım Başladı; Hedef 2023! Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Ayrıca, İMECE Projesi, Türkiye’nin ge- lecekte sahip olacağı uyduların temelini oluşturacak kritik teknolojilere sahip ol- makla kalmayıp, uzay teknolojileri alanın- da yetişmiş insan gücü ve bilgi birikimi ka- zanımı hususlarında da katkı sağlayacak. Bu sayede katma değeri yüksek sistemler için ihraç etme potansiyeli kazanılmış olacak. Erdoğan, yerli ve millî yer gözlem uydu- muz İMECE’nin 15 Ocak 2023’te uzaya fırlatılacağını açıkladı! 2023’e emin adım- larla ilerlerken, uzay yarışında biz de varız diyoruz!” METREALTI ÇÖZÜNÜRLÜKTEKİ İLK MİLLİ GÖZLEM UYDUSU Türkiye’de ilk kez metrealtı çözünürlüğe sa- hip elektro-optik uydu kamerası TÜBİTAK UZAY tarafından geliştirilerek İMECE’ye entegre edildi ve Türkiye’nin yüksek çözü- nürlüklü görüntü ihtiyacının yerli kaynaklar- la karşılanması konusunda önemli bir adım atıldı. TÜBİTAK UZAY tarafından geliştirilen yerli ve milli İMECE Uydusu’ndan fırlatmanın ardından ilk görüntünün, 48 saat içerisinde alınması hedefleniyor. Milli imkanlarla geliştirilen gözlem uydusu İMECE; BİLSAT, RASAT ve GÖKTÜRK-2 uydularından edinilen tecrübe ile donatıldı. İMECE Uydusu için Geri Sayım Başladı Dijital Biz 52 Dijital Biz 53

Sayfa 54 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber yıldızlara bakarak uzayda yön bulduğu, Dün- ya’nın nerede olduğunu anladığı kaydedilirken tepki tekerinin uydunun açısal momentumunu koruyarak istenen yöne bakmasını, yönünü değiştirmesini sağladığı belirtildi. “YETİŞMİŞ İNSAN KAYNAĞI” VURGUSU Varank, “Ülkede sıkıntılar var uzay çalışması yapılacak zaman mı?” eleştirileriyle muhatap olduklarını aktararak “Ben onlara şu cevabı veri- yorum. O kadar yetişmiş insan kaynağımız var. Biz onlara sadece yurt dışına gitme alternatifi mi sunacağız? veya alanı dışında çalışma alterna- tifi mi sunacağız? Şimdiye kadar uydularımız ol- muş ama tamamını yurt dışından satın almışız. Bu geliştirdiğimiz uydularla hem katma değeri burada bırakmış oluyoruz hem de bu kabiliyetini kazanmış oluyoruz.” dedi. T Ü BİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Ens- titüsü (UZAY) koordinasyonunda geliştiri- len Türkiye’nin ilk yerli ve milli haberleşme uydusu TURKSAT 6A, Türk mühendisleri ve teknisyenleri tarafından üretilen komponent- leriyle dikkat çekiyor. 4.2 ton ağırlığındaki uyduyu hareket ettiren elektrikli itki motoru, yönü ve konumunu tespit eden yıldızizler, uydunun yön değiştirmesini sağlayan tepki tekeri, Türkiye’nin sahip olduğu insan kaynağı ile hayata geçiriliyor. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mustafa Varank, 2023’te uzay yolculuğuna başlaması planlanan TURKSAT 6A’nın yerli ve milli komponentlerini tek tek incelerken “Türkiye’yi uydu alanında tek- noloji ihraç eden, entegre sistemleri dahil olmak üzere uydu satışı yapan bir ülke konumuna getirmek için çabalarımızı sürdüreceğiz.” dedi. 2023’TE Y Ö R Ü NGEDE Türksat A.Ş. için TÜBİTAK UZAY liderliğinde, TAI, ASELSAN ve C-tech gibi şirketlerin katılı- mıyla geliştirilen TÜRKSAT 6A uydusu, 2023 yı- lında yörüngedeki yerini alacak. Bakan Varank, D Ü NYADA 5-6 Ü LKE YAPABİLİYOR TÜRKSAT 6A’daki en önemli yerli ve milli teknolo- jilerden bir tanesinin elektrikli itki motoru olduğunu anlatan Varank, “Kimyasal yakıt kullanmadan elektrikli itki teknolojisiyle uyduyu yönlendirdiğiniz bir teknoloji bu. Bunu dünyada yapabilen 5-6 ülke var. TÜRKSAT 6A’ya entegre ettiler. İMECE’de de bu teknoloji kullanılacak.” diye konuştu. YAKIT TANKI İZMİR’DEN Varank, sadece TÜBİTAK UZAY ile teknoloji geliştirmediklerini, yerli tedarikçileri de devreye soktuklarının altını çizerek “Böylece onlara da ekonomik anlamda yeni fırsatlar sunmuş oluyo- ruz. Bu yakıt tankını İzmir’deki bir firmamız geliş- tirdi. Daha önce bu alanda hiçbir faaliyet göster- memiş firmamız yakıt tankını uzayda kullanmış olacak. Elektrikli itki motoruyla 4.2 tonluk haber- leşme uydusunu şu gördüğünüz itki motoruyla hareket ettirmek mümkün hale geliyor.” dedi. test ve entegrasyon işlemleri devam eden TÜRKSAT 6A’yı yerinde inceledi. USET’E ZİYARET Türk Havacılık ve Uzay Sanayii A.Ş. (TUSAŞ) bünyesindeki Uzay Sistemleri Entegrasyon ve Test Merkezi’ni (USET) ziyaret eden Bakan Varank’a TÜBİTAK Başkanı Hasan Mandal, TÜBİTAK UZAY Enstitü Müdürü Mesut Gökten eşlik etti. 300 KİŞİ Ç ALIŞIYOR İncelemeler sırasında Bakan Varank’a TÜRK- SAT 6A’nın Mayıs ayında işlevsel ve çevresel testlere başlayacağı bilgisi verildi. Varank, uzaya gönderilecek uydu için daha önce 2 uydu yapıp testlerden geçirilmesi gerektiğini söyleyerek projede kaç kişinin çalıştığını sordu. Yetkililer, TÜBİTAK UZAY’ın koordinasyonunda yükleniciler ve alt yükleniciler ile birlikte ortalama 300 kişinin projede görev yaptığını ifade etti. YILDIZİZLER VE TEPKİ TEKERİ Varank, TURKSAT 6A’da kullanılacak yerli ve milli komponentleri de tek tek inceledi. Yıldızizlerin TÜRKSAT 6A’ya Türk Mühendisleri Damga Vurdu Dijital Biz 54 Dijital Biz 55

Sayfa 56 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber katılımıyla geliştirilen TÜRKSAT 6A uydusu 2023 yılında yörüngedeki yerini alacak. Tür- kiye’nin ilk yerli ve milli haberleşme uydusu olacak TURKSAT 6A’da TÜBİTAK UZAY’ın RASAT ve GÖKTÜRK-2 projelerindeki tec- rübesinden yararlanıldı. Uydu, 42 derece doğu boylamında yer sabit yörüngeye yer- leştirilecek. TÜRKSAT 6A, Türkiye’nin yanı sıra Avrupa, Kuzey Afrika, Ortadoğu ve Asya kıtasının büyük bir bölümündeki son kullanı- cılara hizmet edecek. YERLİ KOMPONENTLER TURKSAT 6A’da kullanılan yerli ve milli kom- ponentler şöyle: Uçuş Bilgisayarı, Güç Dağı- tım Birimi, Elektrikli İtki Motoru, Yakıt Tankı, Güç İşleme ve Kontrol Birimi, Yakıt Besleme Birimi, Yıldızizler, Güç Düzenleme Birimi, Gü- neş Algılayıcı, Tepki Tekeri, Kimyasal İtki, Isıl Kontrol, Tepki Tekeri Arayüz Birimleri. Daha sonra ziyarete ilişkin değerlendirmeler- de bulunan Varank, şunları söyledi: 2023’TE UZAYA FIRLATILACAK: Tür- kiye’nin yerli ve milli haberleşme uydusu TÜRKSAT 6A’yı üreten arkadaşlarımızı zi- yarete geldik. 2023 yılında uzaya fırlatılacak olan kendi geliştirdiğimiz uydumuzun önünde bulunuyoruz. Uzay alanı, ülkelerin büyük yarış ve rekabet içinde oldukları bir alan. Dünyadaki ekonomik ve askeri yarış şu anda uzaya taşınmış durumda. MİLLİ UZAY PROGRAMI: Türkiye olarak, Milli Uzay Programımızla önümüzdeki 10 yılda Türkiye’nin hangi alanlarda kabiliyetler geliştirmesi gerektiğini ilan etmiştik. Uydu ge- liştirme de önem verdiğimiz alanlardan bir ta- nesi. Gerek İMECE uydumuz gerekse TÜRK- SAT 6A, bu alanda yetişmiş insan kaynağı ve aynı zamanda yeni yetiştirilecek olan insan kaynaklarımız açısından önemli projeler. 36 BİN KM YÜKSEKLİKTE: TÜRKSAT 6A yerden 36 bin kilometre yükseklikte bir ha- berleşme uydusu olarak kullanılacak. Bu uyduyu geliştirirken kendi ürettiğimiz yerli ve milli komponentlerin bir listesi var. Uydu çok farklı yapılardan oluşuyor. Biz daha önce kendi uydumuzu test ve entegre etme kabili- yetine sahip bir ülkeydik. BÜTÜN ENTEGRE SİSTEMLERİ YERLİ: TURKSAT 6A ile birlikte tepki tekerlerinden, güneş algılayıcı ve yıldızizlere kadar kompo- nentleri, kendi mühendislerimiz ve teknisyen- lerimizle birlikte tamamen yerli ve milli olarak gerçekleştirdik ve uydumuzu inşa etmiş olduk. TEKNOLOJİ İHRAÇ EDEN TÜRKİYE: Uy- dumuzu 2023 yılında uzaya göndermemiz bize çok iyi kabiliyetler sağlayacak. Türkiye’yi uydu alanında teknoloji ihraç eden, enteg- re sistemleri dahil olmak üzere uydu satışı yapan bir ülke konumuna getirmek için çaba- larımızı sürdüreceğiz. 2023’TE YÖRÜNGEDEKİ YERİNİ ALACAK Türksat A.Ş. için TÜBİTAK UZAY liderliğinde, TAI, ASELSAN ve C-tech gibi şirketlerin Dijital Biz 56 Dijital Biz 57

Sayfa 58 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Yazar İsmail KÖSEOĞLU Bytedex CEO Dipnot: Türkiye hızla bu gelişi- me hem devlet hem de özel sektör olarak vakit kaybetmeksizin hazır- lanmalıdır. Kripto varlık borsalarımız altyapıları günümüz teknolojilerine uyarlamalı DEFI, NFT, Metaverse, Web3 vb. tüm yenilikçi alanlar- da projelerin parçaları olmalıdır. Türkiye’nin kaybedecek 1 dakikası bile yoktur! Türkiye ve Kripto Varlıklar Türkiye sektör dışında birçok kişi hala farkında olmasa bile kripto dünyasında önemli yer tutan ve diğer ülkelere nazaran nüfusuna göre oldukça fazla kullanıcı barındıran Dünya’da ilk 10 arasında Avrupa’da ise ilk 5’te yer alan bir ülkedir. Türk vatandaşlarının kripto varlıklara olan ilgisi her geçen yıl artmaktadır. Bu noktada önemli veri sağlayıcı plat- formlar Türk kullanıcılarının hangi kripto varlıklara eğilimli olduğunu günlük olarak paylaşmaktadır. Bu noktada veri sağlayıcılar dünyada kripto varlıklara en fazla ilgi duyan ülkelerin eğilimlerini veri olarak yansıtırken sırasıyla ABD, İngiltere, Brezilya, Hindistan, Filipinler, Endo- nezya ve Türkiye’ye yer vermektedir. Dünya’da 196 ülke olduğu düşünül- düğünde kripto dünyasında Türki- ye’nin eğilimlerinin sadece yukarıdaki 7 ülke arasında ölçülüp günlük olarak dünyaya servis edilmesi bile Türki- ye’nin kripto varlıklar dünyasındaki yerini anlamaya yetecektir. Bu nok- tadan hareketle Coin Gecko sitesi- nin 2021 yılı için ülkemizde yaptığı ölçümlerden bazı rakamlar vererek devam edeceğiz. Çalışmaya göre kripto varlık kullanı- cılarının %92’si erkek kullanıcılardan oluşuyor. %4’lük kesim ise kadınlardan oluşuyor. Burada bazı kullanıcıların bazı ödül programlarından daha fazla yararlanmak için eşleri adına işlemler yaptığını da unutmamak gerekiyor. Dolayısı ile kripto varlıkların ülkemizde genel olarak erkeklerin yatırım alanı olduğunu söylemek mümkündür. Kripto varlık bulunduran kişilerin %91’i 20 ile 49 yaşları arasındadır. Bu oran 20-29 yaş arasında %27, 30-39 yaşları arasında olanlar %41, 40-49 yaş arasında olanlar ise %23 oranındadır. Kripto varlık kullanan ki- şilerin %77’si üniversite mezunudur. %19’luk kesim ise mesleki lise ya da düz lise mezunudur. Bu profilin genel kripto eğilimlerine baktığımızda BTC Türkiye’de en çok bilinen kripto varlıktır. %94 oranında BTC bilinirliğini %91 oranında Ethe- reum takip etmektedir. Kullanıcıların hangi kripto varlıklara genel olarak sahip olduğu incelendiğinde Ethe- reum, Bitcoini geçmektedir. Bunları Türk kullanıcıların dış borsalara açılmak için kullandıkları USDT takip etmekte ve kalan kısımda ise diğer altcoin tabir edilen Bitcoin dışındaki bilinen kripto varlıklar takip etmekte- dir. Ancak iş Türk kullanıcıların bilgi seviyesine geldiğinde enteresan sonuçlar ortaya çıkmıştır. Örneğin merkeziyetsiz finans işlemlerinin temelini oluşturan akıllı kontratların nasıl okunacağının bilinip bilmediği sorulduğunda sadece %13’lük bir kısım tam olarak bunları okuyabil- diğini belirtmiştir. Bu durum Türk kullanıcılarının kripto varlıklar üze- rinden yapılan dolandırıcılıklara ne kadar açık olduğunu göstermektedir. Bunun yanı sıra özellikle kripto dün- yasına giren birçok Türk kullanıcının temel bilgilerden yoksun olduğu da bilinmektedir. Kriptodan Ulusal Güvenliğe giden yol Türk kullanıcılarının %98’i Türk lirası ile kripto varlıklara ulaşmak için kripto varlık borsalarını kullanmakta- dır. Peki ülkemizde en çok kullanılan kripto varlık borsaları hangileridir diye baktığımızda ise şaşkınlık verici bir durumla karşılaşmaktayız. Bugün ülkemizde %50 Pazar payı ile tek bir yabancı borsa hakimdir. Sırasıyla birçok yabancı borsa 2021-2022’de Türkiye pazarına giriş yapmıştır. Bu borsaların şu anda pazardaki se- viyesi %80’lerin üzerine çıkmaktadır. Maalesef birçok yerli borsada grafik ekran bile bulmak mümkün değildir. Birçok altyapı problemleri bulunmak- tadır. Türk kullanıcılarının şikâyet sitelerinde yerli borsalar için oluştu- rulan şikayet sayısı son 2 ayda 10 binin üzerindedir. Bunun yanı sıra Türk kullanıcılar %85 oranında sosyal medya aracılı- ğı ile kriptolar hakkında bilgi almak- tadır. Özellikle yabancı borsaların sosyal medya üzerinde fenomen ya da influencer tabir edilen etki insan- ları ile anlaşarak doğrudan ve/ya dolaylı reklam kampanyaları ile Türk kullanıcısını kendilerine çekmekte- dirler. Geçen yıl ülkemizde yaşanan borsa dolandırıcılığı ve diğer irili ufaklı kripto varlıkların alet edildiği dolandırıcılıklar maalesef ülke insa- nın yerli borsalara olan güvenini silip süpürmüştür. Her geçen gün bakıl- dığında Türkiye gibi önemli bir kripto pazarı arkasında hangi grupların olduğu bilinmeyen yabancı borsalara kaptırılmaktadır. Bu noktada iki önemli unsur önem- lidir. Tüm borsalarda kara parayla mücadele kapsamında kimlik bilgileri istenmektedir. Bu bilgilerin nasıl kullanılacağı Kullanıcı Verilerinin Korunması Kanunu kapsamında ülkemizde bellidir. Ancak yurtdışı borsalar üzerinde herhangi bir dene- tim yapılamayacağı için bu verilerin akıbeti belirsizdir. Türkiye’de 10 ila 20 milyon arasında kripto varlık kullanıcı olduğu tahmin edilmektedir. Bu ülke nüfusunun kabaca %15’lik kısmının bugün için verilerinin akıbe- tini belirsiz hale getirmektedir. Diğer önemli konu ise ülke insan- larınca üretilen sermaye değerinin kripto varlıklar üzerinden Pazar hâkimi yabancı borsalara akmasıdır. Birçok yabancı kripto varlık borsası yine çeşitli programlarla kullanıcıları vadeli işlemlere yönlendirmektedir. Vadeli işlemler kripto piyasaları gibi sığ piyasalarda çok ciddi kayıplara yol açmaktadır. Yalnızca çok çok az kişi uzun süre içerisinde belirli bir ka- zanç elde edebilmektedir. Bu kayıp oranı bazı kaynaklarda %97 olarak belirtilmiştir. Vadeli işlemlerde işlem- ler çoğu zaman diğer tarafın bizatihi borsaların olduğu işlemlerdir. Kulla- nıcılar borsaların kendileri hakkında her türlü bilgiye sahip olduğunu , ya- pay zeka yazılımları ile hareketlerinin izlendiğini ve buna yönelik olarak bakıldığında kazanmalarının müm- kün olmadığı vadeli yada kaldıraçlı işlemler yürütmektedir. Bu işlemler çok çok büyük çoğunlukla kişiler açısından kayıpla sonuçlanmaktadır. Burada kaybedilen miktarlar borsa- lara kalmaktadır. Bugün globalde yer alan ilk 20 kripto varlık borsanın yıllık karı 24 Milyar dolar seviyesin- dedir. Bu rakam dünyada 196 ülke- den 146’sının her birinin yıllık ihracat gelirinden fazladır. Acaba bu karın ne kadarı ülkemizden gelmektedir? Bunu bilmiyoruz.. Yapılması Gerekenler.. İlk ve en öncelikli konu global bir bakış açısı ve vizyon geliştirmektir. Bu nedenle uluslarası geçerliliğe de sahip kripto projelerinin ve kripto barlık borsalarının lisanslama şartları ortaya konulmalıdır. Bu şekilde Tür- kiye Cumhuriyeti devleti tarafından ortaya yasal bir alt yapı ivedilikle ko- nulmalıdır ve Türkiye’de işlem gören tüm kripto varlık borsaları içinde bu lisanslama yapılmalıdır. Kripto varlıkların bir yerden başka bir yere transferinin engellenmesi yada kripto cüzdanlarına yasaklamalar getirilmesi veya denetim altına alın- ması mümkün değildir. Ancak legal olarak faaliyet gösterecek kripto varlık projelerinden yada kripto varlık borsalarından bunların sahipleri ve yetkilileri kayıt altına alınacak şekilde bir lisanlama mümkündür. Bu Türk borsalarının hem ülkemizde hemde global alanda elini güçlendirecek- tir. Bugün ABD’de SEC ve Fincen vasıtası ile herhangi bir sermaye şartı aramadan lisanlama yapmak- tadır. Estonya’da ise bu bedel 12.00 Euro civarındadır. Kanada’da 15.000 Kanada dolarıdır. Malta’da kademeli olarak bakıldığında 20.000 Euro ile 150.000 Euro arasındadır. Benzer şekilde İsviçre’de ile 120.000 İsveç frangıdır. Bu örneklerde ortak nokta çok yüksek sermaye gereksinimleri yerine daha çok kara para aklama, terörün finansmanı ve vergi kaçak- lığı gibi finansal suçlarla mücadele ön plandadır. Bu nedenle dünya üzerindeki yüzlerce proje buralar- da yer seçmektedir. Teknolojilerini, sermayelerini hatta yaşamlarını bu ülkelere taşımaktadır. Ortadoğu’da yasal ve demokratik değerler açı- sından bakıldığında son sıralarda yer alan ülkelerde bile lisanslamalar yapılmaya başlanmıştır. Dubai bu noktada bu işin merkezi olmaya doğru ilerlemektedir. Bugün itibariyle dünya 18 binden fazla kripto varlık ve projesi vardır. Türkiye hem yasal anlamda hem de finansal anlamda blockchain projeleri için bir merkez işlevi görmelidir. Türk kullanıcıları yeni blockchain projelerine erişmek ve olası fırsatları yakalamak için de yabancı borsaları tercih etmektedir. Bugün Türkiye’de 100 üzerinde işlem çiftine sahip bor- sa yoktur. Ancak Pazar lideri yabancı borsalarda bu rakam 1000 üzerine çıkmıştır. Bir yandan global kripto varlık projelerinin ülkemizde yer seçmesi sağlanırken bu projelerin ilk tanıtıldığı, ilk olarak dünya pazarına sunulduğu yerlerde Türk borsaları olması sağlanmalıdır. Eğer projeler lisanslama şartlarını yerine getiriyor- lar ise gerek ön satışa çıkma gerek- se alım satıma açılma noktasında herhangi bir zorluk çıkarılmamalıdır. Her bir kripto projesi risklerini birlik- te taşımakta ve iyi projeler ayakta kalmakta zamana yenilenler ise yok olmaktadır. Mevcut piyasanın özü budur. Kripto varlıklar merkeziyetsiz olması nedeniyle engellenmeyeceği için bu kullanıcı talebi de engellene- mez. Öyleyse bu projelere ulaşım bizim elimizle bizim tarafımızdan öncelikli olarak sağlanmalıdır. Bu olası sakıncaları kontrol etmenin en kolay ve en efektif yoludur. Türkiye hızla bu gelişime hem devlet hem de özel sektör olarak vakit kay- betmeksizin hazırlanmalıdır. Kripto varlık borsalarımız altyapıları günü- müz teknolojilerine uyarlamalı DEFI, NFT, Metaverse, Web3 vb. tüm yenilikçi alanlarda projelerin parçaları olmalıdır. Türkiye’nin kaybedecek 1 dakikası bile yoktur! Dijital Biz 58 Dijital Biz 59

Sayfa 60 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber adresinden programa başvuru yapabilecek. ELEKTRİKLİ ARAÇ PROJEKSİYONU Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Milli Tekno- loji Genel Müdürlüğü tarafından, ilgili kamu kurumları ve sektör aktörlerinin katkısı ile hazırlanan Mobilite Araç ve Teknolojileri Yol Haritasında, Türkiye’de elektrikli araçların gelişimine dair düşük, orta ve yüksek olmak üzere 3 farklı senaryoyu içeren bir projeksi- yon oluşturuldu. Bu projeksiyona göre 2025 yılında; yüksek senaryoda yıllık elektrikli araç satışının 180 bin, elektrikli araç stokunun 400 bin olacağı tahmin ediliyor. Orta senaryoda yıllık elek- trikli araç satışının 120 bin, elektrikli araç stokunun 270 bin olacağı öngörüldü. Düşük senaryoda ise yıllık elektrikli araç satışının 65 bin, elektrikli araç stokunun 160 bin civarında olacağı tahmini yapıldı. 2030 yılı projeksiyonuna göre öngörüler şöyle oluştu: Yüksek senaryoda yıllık elek- trikli araç satışı 580 bin, elektrikli araç stoku 2,5 milyon, orta senaryoda yıllık elektrikli araç satışı 420 bin, elektrikle araç stoku 1,6 milyon, düşük senaryoda yıllık elektrikli araç satışı 200 bin, elektrikli araç stoku 880 bin adet. GELİŞİM PLANI Tüm bunların yanı sıra Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile Enerji ve Tabi Kaynaklar Ba- kanlığı’nın koordinasyonunda, başta Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu ve Türk Stan- dardları Enstitüsü olmak üzere, ilgili kamu kurumlarının aktif katılımı ve özel sektörün yoğun katkısı ile Türkiye için elektrikli araç şarj altyapısına yönelik mevzuat, standartlar, destekler gibi başlıklardan oluşan kapsamlı bir plan hazırlandı. MEVZUAT ALTYAPISI Yürütülen çalışmalar neticesinde, şarj sek- törünün serbest piyasa koşullarında, etkin ve sürdürülebilir bir yapıda gelişmesini temin edecek bir mevzuat altyapısı oluşturuldu. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Türkiye’de elektrikli araçların şarj altyapısını oluşturmak için kritik bir adım attı. Girişimcilerin hızlı şarj istasyonu yatırımı yapmasını sağlamak üzere “Elektrikli Araçlar İçin Hızlı Şarj İstas- yonları Hibe Programı”nı başlattı. Program, Togg’un şarj altyapısına da destek olacak. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mustafa Varank, bugün başvuruya açılan programı, sosyal medya hesabından “Elektrikli araçlar için gerekli altyapıyı ülkemize kazandırmakta kararlıyız. Türkiye’nin 1.560 farklı noktası- na yüksek hızlı şarj istasyonları kurulması için 300 milyon TL bütçeli hibe programını bugün başvuruya açtık. Yatırımcılarımıza hayırlı olsun!” mesajıyla değerlendirdi. HIZLI ARTIŞ OLACAK Türkiye’de elektrikli araçlarda hedeflenen hızlı yaygınlaşmanın sağlanabilmesi için, hızlı şarj 7346 sayılı kanun düzenlemesi ile 6446 sayı- lı Elektrik Piyasası Kanunu’nda, şarj hizmeti sunulmasına yönelik yasal çerçeve tesis edil- di. Buna göre, EPDK’nın yayımladığı yönet- melik ile de detayları netleşen mevzuat göre şarj hizmeti faaliyetleri lisansa ve sertifikaya tabi hale getirildi. YENİ FIRSATLAR Küresel arenadaki dönüşüm Türkiye’de otomotiv sanayinin konumunu daha da güç- lendirecek. Elektrikli araçların sayısının ve yaygınlığının artması, teknoloji ekosistemi ve inovasyona öncülük edecek, girişimler için ihracat fırsatları yaratacak. Otomotiv endüs- trisinde yenilikçilik alanında hızlandırıcı etki oluşturması bakımından, elektrikli araçlar yaygınlaştırılacak. BİR SEKTÖR DOĞUYOR Elektrikli araçların kullanılmaya başlaması ile birlikte yeni bir sektör daha ortaya çıktı. Bugün henüz gelişiminin başında olan şarj istasyonu sektörünün, 2030 yılında yaklaşık 1,5 milyar dolar yatırımla kurulan 165 binin üzerinde şarj soketinin işletildiği büyük bir sektöre dönüşeceği tahmin ediliyor. Şarj istasyonu sektörü, büyüklüğün yanında, oto- motiv endüstrisi üzerindeki potansiyel etkisi bakımından da önem arz ediyor. Tüketici tercihlerinde belirleyici etkiye sahip olacak sektör, otomotiv pazarındaki rekabeti etkile- yecek, elektrikli araçlara geçişi hızlandıracak. altyapısının tüm bölgelerde asgari düzeye ulaş- ması büyük önem taşıyor. Önümüzdeki yıllarda elektrikli araç stokunun büyümesine paralel olarak, şarj istasyonlarının sayısında da hızlı bir artış olması gerekiyor. BAŞVURULAR BAŞLADI Buradan hareketle Sanayi ve Teknoloji Bakan- lığı, hızlı şarj istasyonu yatırımını teşvik et- mek amacıyla “Elektrikli Araçlar İçin Hızlı Şarj İstasyonları Hibe Programı”nı başlattı. Bugün itibariyle devreye alınan destek programı ile hızlı şarj istasyonu kurulumuna hibe verile- cek. Toplam bütçesi 300 milyon TL olan hibe desteği ile 81 ilde bin 560 noktada hızlı şarj istasyonu kurulumu sağlanacak. Yatırımcılar, programdan istasyon başına 250 bin liraya kadar destek alabilecek. Yerli malı ünitelere artı yüzde 20 destek verilecek. Programa başvurular, 15 Haziran 2022’ye kadar devam edecek. Yatırımcılar, sarjdestek.sanayi.gov.tr Elektrikli Araçlar için Hızlı Şarj İstasyonları Hibe Programı Dijital Biz 60 Dijital Biz 61

Sayfa 62 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber Araç satın almayı planlayan tüketicilerin, vergi indirimi ve teşviklerin elektrikli araç satışlarını artırabileceği yönündeki beklentileri de önemli.” Elektrikli ve hibrit araçlara ilgi hızla artıyor Araştırma, Türkiye’de tüketicilerin elektrikli ve hibrit araçlara ilgisinin hızla arttığını gös- teriyor. Bir sonraki satın alacakları aracın hibrit ya da elektrikli olacağını söyleyen Türk tüketicilerin oranı geçen yıla kıyasla 11 puan artışla %27 oldu. Gelecekte kesinlikle elek- trikli ve hibrit araç alabileceklerini belirten Türk tüketicilerin oranı %29 iken, bu oran fiyat teklifinin yeterince cazip olması duru- munda ise %90’a yükseliyor. Araştırma, elektrikli araçların cazip bir se- çenek olarak görünmesinin nedenlerine de odaklanıyor. Buna göre, Türk tüketicilerin elektrikli araca duydukları ilginin nedenini öncelikle bu araçların çevreye daha az zarar vermesi olarak gösteriyor. Araştırma, elektrik- li ve hibrit araçlara olan talebi hangi etkenle- rin artırabileceğine de ışık tutuyor. Tüketiciyi elektrikli araçlardan uzaklaştıran başlıca etkenler, yetersiz şarj altyapısı ve yüksek fiyat. Türk tüketicilerin elektrikli araç alma is- teklerinin önündeki başlıca unsur olarak %43 oranla yeterli şarj istasyonunun olmamasını ve %41 oranla araç fiyatlarının yüksek olma- sını gösteriyor. Tüketiciler, vergi indirimi ve teşviklerin elek- trikli araç satışlarını artıracağı beklentisinde Elektrikli araç satın almaya yönelik ilgi ve talebin hangi koşullarda artabileceği yönün- deki soruya ise katılımcıların %56’sı ‘vergi indirimleri’ ve %50’si de satın alma fiyatı üze- rinden verilecek teşvikler öncelikli görüldü. Şarj altyapısının yaygınlaştırılması seçeneği ise geçen yıla kıyasla 19 puanlık artışla %47 oranı ile üçüncü sırada yer aldı. Dizel seçeneği, ilgideki düşüşe rağmen hâlâ ilk sırada Araştırmada dizel araç seçeneği 2020’ye kıyasla 17 puanlık düşüşe rağmen %31 ile EY Türkiye, tüketicilerin araç satın alma tercih ve önceliklerine yönelik kapsamlı araştırmasının sonuçlarını açıkladı. Rapor, Türkiye’de tüketicinin elektrikli ve hibrit araçlara yönelik ilgisinin hızla artmakta olduğunu da gösteriyor. Uluslararası denetim ve danışmanlık şirke- ti EY (Ernst & Young), perakende otomotiv alanındaki tüketici satın alma ve kullanım tercihlerine ilişkin araştırmasının sonuçlarını duyurdu. “Otomotiv Tüketicilerinin Satın Alma ve Kullanım Tercihleri” başlıklı araştırma, Türkiye, Macaristan ve Çekya’da tüketicilerin sıfır ve ikinci el araç satın alma süreçleri, araç kullanım alışkanlıkları ve otomotiv sektörünü dönüştüren yeni teknolojilere yönelik fikir ve tercihler ile ilgili trendleri gösteriyor. Altı yıldır düzenlenen araştırmaya 2020’den itibaren Türkiye de dahil edildi. Sonuçların değerlendi- rilmesinde sadece daha önce araç satın almış olan ya da gelecek beş yıl içerisinde araç hâlâ ilk tercih konumunda. Özellikle mazot fi- yatlarının eski rekabetçiliğini yitirmesi, birçok markanın gelecekte dizel motor seçeneğini sunmama yönünde karar alması veya ben- zinli araçlarla olan fiyat farkının yüksekliği gibi nedenlerle dizel araçlara ilginin önemli oranda azaldığı görülüyor. Otomotivdeki çip ve tedarik krizi, tüketici- nin marka tercihlerini etkileyebilir Otomotiv sektöründe çip krizi ve tedarik zincirinde yaşanan aksaklıklara bağlı olarak teslimat süreleri uzama eğiliminde. EY araş- tırması, teslimat sürelerindeki aksamaların tüketicilerin araç marka tercihlerini nasıl etkileyebileceğine de eğiliyor. Buna göre Tür- kiye’deki anket katılımcılarının %26’sı 9-12 ay beklemeleri gerektiği yönünde bir yanıt almaları durumunda tercih ettikleri marka yerine başka bir araç markasına yönelecek- lerini belirtiyor. Katılımcıların %24’ü daha fazla beklemektense donanım seçeneklerin- den feragat ederek aynı markanın baz mo- delini tercih edebileceklerini, %23’ü 9-12 ay beklemeyi kabul edebileceklerini, %22’si ise beklemeyi ancak fiyatta indirim veya ödeme kolaylığı yapılması durumunda kabullenebile- ceğini belirtiyor. Türkiye’de tüketiciler, internetten araç sipariş etme fikrine sıcak bakıyor Araştırma kapsamında, katılımcılara bir son- raki araçlarını internet üzerinden alıp almaya- cakları sorusu da yöneltildi. Bu konuda Türk katılımcılar %35’lik bir oran ile olumlu bir yaklaşım sergiliyor. Hiçbir koşulda internetten araç satın almayacaklarını belirten Türk katı- lımcıların oranı geçen seneye kıyasla 8 puan azalarak %12 oldu. Katılımcılara neden online kanallar üzerin- den araç satın almayacakları da soruldu. Türk katılımcıların çekinceleri, fiyatta pazarlık yapılamayabileceği (%44), online kanaldan yüksek miktarda ödeme yapmaktan çekine- bileceği (%39) ve satış sürecinde temsilciler- den yeterince destek alamayabileceği (%36) olarak sıralandı. satın almayı planlayan katılımcılar dikkate alındı. EY Türkiye Danışmanlık Bölümü Şirket Or- tağı ve İleri Üretim Sektörü Lideri Arda Kara- çelebi araştırmayla ilgili değerlendirmesinde şunları söyledi: “Otomotiv sektörü dünyada olduğu gibi Tür- kiye’de de büyük bir dönüşüm geçiriyor ve bu dönüşümün etkileri tüketici tercihlerine son derece güçlü bir şekilde yansıyor. Ülke- mizle birlikte toplam üç ülkede gerçekleşti- rilen ‘Otomotiv Tüketicilerinin Satın Alma ve Kullanım Tercihleri’ araştırmamız, tüketicinin hem yeni teknolojiler hem araç satın alma seçenekleri ile ilgili öncelikli tercih ve beklen- tilerine başarıyla ışık tutuyor. Araştırmanın bu yılki en dikkat çekici bulgularından biri, elek- trikli ve hibrit araçlara yönelik tüketici ilgisi- nin birçok faktörün etkisiyle ülkemizde daha önce hiç olmadığı kadar yükselmiş olması. Türkiye’de elektrikli ve hibrit araçlara olan ilgi hızla artıyor Dijital Biz 62 Dijital Biz 63

Sayfa 64 — dergide görüntüle

Haber Türkiye’de tüketicilerin sıfır ve ikinci el araç satın alırken öncelikli tercihleri Türk tüketicisinden 7’si 2 yıl içinde; 9’u ise 5 yıl içinde yeni bir araç almayı planlıyor. Araç almayı planlayan Türk tüketicilerin %66’sı sıfır araç almayı planlıyor. Türk tüketicilerin araç tercihlerinde güvenlik, fiyat ve yakıt ekonomisi ilk üç sıradaki yerini koruyor. Dör- düncü sırada yer alan iyi satış sonrası hizmet kalitesinin geçen yıla kıyasla 19 puan artış gösterdiği görülüyor. Türk tüketiciler geçen yıla kıyasla araç satın alırken kendi kaynaklarıyla finansman sağla- mayı daha çok tercih ediyor. Ek finansmana ihtiyaç duymadan kendi kaynaklarıyla finans- man sağlamayı tercih eden Türk tüketicilerin oranı geçen yıla kıyasla 7 puan artarak %47 seviyesine ulaştı. İkinci el araç satın alımlarındaki tercih ve beklentileri de ortaya koyan ankete göre, Türk tüketiciler ikinci el araç alırken %61 oranla en çok aracın çıkış yeri ve kilomet- re garantisine dikkat ediyor. Bunu %59 ile aracın siciline (kaza bilgileri, geçmiş araç sahipleri, vb.) şeffaf erişim olanağı ve %49 ile ikinci el araç satan yerlerde sunulan seçenek çeşitliliği izliyor. Türk tüketicilerin ikinci el araç satın alırken genellikle oto pazarlarını ve yetkili satıcıla- rın sertifikalı ikinci el araç satış hizmetlerini tercih ettiği görülüyor. Araştırmaya göre Türk tüketicisi sıfır araç almadan önce en az 5 kere bayi ziyareti yapıyor. Dijital Biz 64

Sayfa 66 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber ile elektrikli araç ve ilgili ekipman yatırımların- da cazip bir konuma sahip olduğunu vurgula- yan rapor, Türkiye’nin bu alandaki birikimi ile elektrikli araç ve ilgili yan sanayi ürünlerinin imalatı açısından tarihi bir dönemeçte oldu- ğuna da işaret ediyor. Elektrikli araçlara yönelik küresel talebin tırmanışta olduğunu rakamlarla ortaya koyan raporda yer alan bilgilere göre, küresel elek- trikli araç ve hibrit pazarı pandemi etkisinde geçen 2020 yılında bile %32,9 gibi yüksek bir oranda büyüme kaydetti. Aynı dönemde dünyada içten yanmalı motor segmentinde ise pazar %18,5 oranında küçüldü. Dünya- da 2030 yılına kadar satılan her iki araçtan birinin elektrikli olacağının tahmin edildiğine değinen rapor, Türkiye’nin otomobil üretimi ve yan sanayiinde sahip olduğu deneyim ve altyapıyla oldukça önemli bir avantaja sahip olduğunu ortaya koyuyor. Türkiye otomotivde dünyanın en güçlü ve dinamik üretim merkezlerinden biri ‘Mobilite Sektöründe Gündem’ raporu, Türki- ye’nin otomotiv alanında dünyada en yüksek potansiyele sahip ülkelerden biri olduğuna dikkat çekiyor. Buna göre Türkiye, dünyadaki ilk 15 üreticiden biri olarak araç üretimindeki payını 2020 yılında %1,67’ye yükseltti. Bu oran 2021 yılının ilk yarısında %1,48 olarak gerçekleşerek Türkiye’yi dünyanın 12. en büyük üreticisi konumuna getirdi. Raporda yer alan verilere göre, otomotiv ihra- catını 25,5 milyar ABD doları seviyesine ulaş- tıran Türkiye, 2016 yılından bu yana ihracatta ABD doları bazında yıllık ortalama %1,6 büyü- me kaydetti. Bugün Türkiye’nin güçlü otomotiv endüstrisi, ürettiği her 10 araçtan yaklaşık 8’ini Avrupa ülkelerine ihraç ediyor. Yaşanan pan- demi ve çip tedarik krizine rağmen 2020 yılında Avrupa Birliği’nin otomotiv ithalatının %17,6’sını Türkiye’de üretilen araçlar karşıladı. Türkiye pandemiye rağmen otomotiv ihraca- tının ulaştığı toplam değer açısından dünya- daki en güçlü 16. ülke oldu. Raporda, Türki- ye’nin 2008 yılında 1,53 milyon adet olan EY Türkiye ve Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi tarafından hazırlanan ‘Mobilite Sek- töründe Gündem’ raporu, pandemi etki- sinin ve küresel belirsizliklerin sürdüğü bir dönemde Türkiye otomotiv sektörünü etkileyen trendlere ışık tutuyor. ‘Mobilite Sektöründe Gündem’ raporu, Tür- kiye’nin sahip olduğu tecrübe, jeostratejik konum ve rekabet gücü ile otomotiv ve ilgili yan sektörlerdeki avantajlarına ve bu alan- daki potansiyel büyüme ve fırsat alanlarına dikkat çekiyor. Uluslararası denetim ve danışmanlık şirke- ti EY (Ernst & Young), Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi iş birliği ve katkıları ile hazırla- dığı ‘Mobilite Sektöründe Gündem’ (Mobility Industry Agenda) raporunu yayınladı. 2018 ve 2019 yıllarının ardından bu yıl üçüncüsü yayınlanan rapor, Türkiye’nin toplam sanayi üretimi ve ihracatında en büyük paya sahip sektör konumunda olan otomotiv endüstrisinin üretim kapasitesinin 2019 yılında 2,09 milyon adede yükseldiği, 2020 yılında ise pandemi etkisiyle bir miktar düşerek 2,05 milyon adet olarak gerçekleştiği belirtiliyor. Yaklaşık 200 bin çalışan ile Türkiye’nin ni- telikli istihdamına da büyük bir katkı yapan otomotiv endüstrisi, OEM’lerin yeni kapasite artırımları ve bu yeni kapasitelerin destekle- diği yan sanayi yatırımları sayesinde 2020 yılı itibarıyla net satış gelirlerini yaklaşık 270 milyar TL’ye yükseltti. Otomotiv sektörü Ar-Ge’de de öncülük ediyor Otomotiv sektöründe Ar-Ge harcamaları 2010 yılından bu yana yıllık %19,6 artarak 2020 yılında 3,5 milyar TL’yi aştı. Otomotiv sektöründeki Ar-Ge harcamaları, Türkiye’nin üretim endüstrilerindeki toplam Ar-Ge harca- masının %17’sini ve tüm Ar-Ge harcamaları- nın ise %10’unu oluşturuyor. Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi Başkanı A. Burak Dağlıoğlu raporla ilgili şu değerlendir- melerde bulundu: “Güçlü, dayanıklı ve hızlı büyüyen ekono- misiyle Türkiye, sürdürülebilir uluslararası doğrudan yatırımlar çekmek için yatırımcı dostu politikalar ve geniş yetenek havuzunun yanı sıra Avrupa, Asya ve Afrika’nın kesiştiği noktada küresel pazarlara erişim sağlıyor. Mobilite sektörümüz küresel tedarik zincirine entegre yapısı ile de Ar-Ge, tasarım, üretim, lojistik, eğitim ve yönetim gibi birçok alanda uluslararası yatırımcıların faaliyetleri için bölge- sel bir merkez olma özelliği taşıyor. Ülkemizde faaliyet gösteren küresel OEM’ler, son 60 yılda çok sayıda küresel tedarikçiyle birlikte Türki- ye’de rekabetçi bir mobilite ekosistemi oluş- turdular. Son yıllarda ise üretim kapasitelerini artırmak, tesislerini modernize etmek, elektrikli araç dönüşümünü yakalamak ve sürdürülebilir- lik hedeflerini gerçekleştirmek amacıyla yatı- rımlarına devam ediyorlar. Son aylarda açık- lanan batarya yatırımları ile de ekosistemimiz güç kazandı. Türk otomotiv sektörü uluslararası konumunu her geçen gün pekiştirirken, ekosis- temdeki paydaşlar fırsatlardan yararlanmaları gündemine ve gelecekte izleyeceği rotaya ve- riler ve uzman görüşleri eşliğinde ışık tutuyor. ‘Mobilite Sektöründe Gündem’ raporu, Türkiye ve dünya otomotiv sektörüne ilişkin güncel istatistikler, otomotiv sektörüne yönelik yatırım ve teşvik verileri, sektörün lider oyuncuları ve kurumlarının temsilcileri ile yapılan röportajla- rın yanı sıra çip krizi ve bağlantı gibi sektöre özel trendleri de detaylı bir biçimde ele alıyor. Raporda, küresel OEM üreticilerinin 2000 yılından bu yana yaptığı ve değeri 15 milyar ABD dolarını aşan kapsamlı yatırımların Tür- kiye’nin dünyanın en güçlü üretim merkez- lerinden biri haline gelmesine önemli katkı yaptığı vurgulanıyor. Elektrikli araçların yükselişi, Türkiye için büyük bir fırsat Türkiye’nin otomotiv sektöründe sahip olduğu tecrübe, rekabet gücü ve jeostratejik konumu Elektrikli otomobil dönüşümü tarihi bir fırsat Dijital Biz 66 Dijital Biz 67

Sayfa 68 — dergide görüntüle

Haber için doğru bilgi kaynaklarına ihtiyaç duyuyor. Bu ihtiyaca yönelik olarak EY Türkiye ile oto- motiv sektöründeki tüm paydaşların yarar- lanması için ‘Mobilite Sektöründe Gündem’ raporumuzun üçüncü sayısını yayınlamanın memnuniyeti içerisindeyiz. Emeği geçen her- kese şükranlarımı sunuyorum.” EY Türkiye Mobilite Sektörü Lideri Serdar Altay raporla ilgili değerlendirmesinde şunları söyledi: “Otomotiv sektörü, güncel küresel gelişmeler, pandeminin devam eden etkileri ve ülkemizin kendine özgü dinamikleri ile sıra dışı ve zor bir süreçten geçiyor. İhracat pazarlarındaki arz ve talep dengesizlikleri ve pandeminin neden olduğu tedarik zincirlerinin de eklen- mesi, sektördeki öngörülebilirliği azaltan bir etken. Dijitalleşme ve elektrikli araçlara geçiş süreçleri, Türkiye’nin otomotiv endüstrisini şekillendirebilecek ve geleceğe taşıyabilecek bir fırsat olarak görüyoruz. Sektörün belir- sizliklerle dolu, oldukça hareketli ve dalgalı süreçlerden geçtiği bu dönemde Cumhur- başkanlığı Yatırım Ofisi’nin çok değerli iş birliği ve katkılarıyla hazırladığımız çok önemli veri ve içgörüleri içeren ‘Mobilite Sektöründe Gündem’ raporumuzu paydaş- larımızın ilgisine sunmaktan büyük mutlu- luk duyuyoruz.” Dijital Biz 68

Sayfa 70 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Yazar Av. Oğuz Evren KILIÇ Blokzincir ve Kripto Varlık Derneği Başkan Dipnot: Başta SPK olmak üzere, tüm devletin kripto varlıklar konusunda yakın gelecekte daha fazla imkân sağlayaca- ğını, kitle fonlaması gibi hızla büyüyen, gelecek va’d eden ve geleceği bizzât oluşturan yeni ekonomik unsurların ülkemizde daha etkin kılın- ması için adımlar atılacağını, ülke ekonomimizin kronik problemlerinden olan yatırım ve birikim sorununun kripto varlıkların da büyük desteği ile aşılması için bu küresel fırsatların kaçırılmayacağını umut ediyorum. Kitle Fonlaması ve Kripto Varlıklar Bir fikriniz var. Hattâ bir fikirden faz- lası, bir projeniz var. Hattâ ve hattâ belki küçük bir sermâye ile açtığınız bir işletmeniz var. Fikrinizi hayata geçirmek, projenizi ilerletmek, işlet- menizi büyütmek istiyorsunuz. Size ilk olarak ve en çok ne lâzım? Sermâye. Yâni para. Bu sermâyeyi nasıl edineceksiniz? Ya anadan babadan kalma mîrası- nız olacak ya eş dost borç verecek ya sermâye sâhibi ortak bulacaksı- nız ya da bankadan bin bir zorlukla kredi alacaksınız. Gelecek va’d eden, belki de dünyayı dönüştürecek bir fikir, bir girişim sırf sermâye bulamadığı için çöp olacak. Bunun başka bir yolu olmalı, değil mi? Bunun başka bir yolu var. 2008 yılındaki küresel ekonomik krizden sonra bankaların kredi vermek konusunda çok ince eleyip sık dokumaları sonucunda küçük ve orta ölçekli girişimciler kredilere ulaşmakta büyük zorluklar yaşa- maya başladı. Sistemin “efendisi” konumunda bulunan bankaların ve devletlerin bu tutumu karşısın- da piyasa kendi çâresini üretti: Kitle fonlaması. Kitle fonlaması, çok kabaca özetlemek gerekirse, bir proje ya da işletmenin paylara bölünerek bu paylar karşılığında para toplanmasıdır. Aslında me- kanizma olarak anonim şirketlerin hisse senedi ihrâç etmesindeki fikir ve yönteme benziyor. Fakat hisse senedi ihrâcı son derece karmaşık ve sıkı denetimlere ve yasal süreç- lere tâbî. Bir şirketin hisse senedi ihrâç etmesi için çok katı kuralları yerine getirmesi, çok zorlu şartları taşıması gerekiyor. Fakat kitle fonlamasında bu kadar sert kural- lar ve yöntemler söz konusu değil. Her şeyden önce, kitle fonlamasını çoğunlukla internet üzerinden baş- latmak ve yürütmek mümkün. 2008 yılından sonra internet or- tamının sağladığı büyük iletişim olanakları sâyesinde hızla yayılan kitle fonlamasının ilk kez regüle edilmesi 2012 yılını buldu. ABD’de o yıl yürürlüğe giren “Jumpstart Our Business Startups Act” yasası ile kitle fonlaması yasal zemine otur- muş oldu. Bunun hemen ardından Avrupa’da da yasal düzenlemeler yapıldı ve Avrupa Birliği bünyesin- de denetleme kurumu oluşturuldu. Kitle fonlaması için aracı şirketle- rin kurulması, bu şirketlerin bağlı oldukları devlet tarafından lisan- lanması ve denetlenmesi yöntemi kullanılmaya başladı. Ülkemizde de 2017 yılında 6263 sayılı Sermâye Piyasası Kânununda yapı- lan düzenleme ile Sermâye Piyasası Kurulu bu lisanslama ve denetleme işi ile ilgili olarak görev ve yetki ile dona- tıldı. Sermâye Piyasası Kurulu ayrıca kitle fonlaması alanında mevzuat yaratmak konusunda da yetkilendirildi. Bu bağlamda 2019 yılında “Paya Da- yalı Kitle Fonlaması Tebliği” yayınlandı ve yürürlüğe girdi. Yâni artık ülkemiz- de de kitle fonlaması yasal bir zemine kavuşmuş durumda. 2019 yılında dünyada toplam ola- rak yaklaşık 7 milyar dolar tutarın- da kitle fonu toplandı. Aslan payı ise yaklaşık 5,7 milyar dolar ile Çin’e âit. İkinci sırada yaklaşık 720 milyon dolar ile ABD geliyor. Ülkemizde ise yaklaşık 15 milyon dolar tutarında kitle fonu toplandı. Bu rakam, Avrupa ve Asya’daki birçok ülkenin üzerinde bir rakam olsa da, Türkiye gibi yüksek potansiyeli olan bir ülke için son derece yetersiz. Bir diğer yandan, kitle yatırımı olarak adlandırılan ve yine kitle fonlamasının bir başka türü olan yöntem ile 2019 yılı içinde dün- yada toplanmış toplam yatırım miktârı 5 milyar dolar. Bunun aslan payı da yine yaklaşık 1 mil- yar dolar ile Çin’e âit. 817 milyon dolar ile ABD ikinci sırada geli- yor. Tam bu noktada çok ilginç bir bilgiye rastlıyoruz: Üçüncü sırada İsrâil var ve toplanan yatırım yaklaşık 760 milyon dolar. Türki- ye’de ise topu topu 500 bin dolar tutarında yatırım yapılmış. Kitle fonlaması için kullanılan bir- kaç yöntem var. Bunların başında “Peer-To-Peer Lending” olarak adlandırılan, ülkemizde henüz pek bilinmeyen ve kullanılmayan, dilimize “Aracısız kredi” olarak çevrilebilecek yöntem geliyor. Bu yöntemde yatırımcı ile girişimci arasında herhangi bir aracı ol- maksızın direkt sermâye transferi gerçekleşiyor. Yatırımcı ile giri- şimci birbiri ile muhatap oluyor. Bu yöntemle dünyada 2019 yılı içinde yaklaşık 25 milyar dolar tutarında fon toplandı. Diğer bir yöntem, ödül yoluyla kitle fonla- ması. Yatırımcılar, bir proje ya da işletmeye yaptıkları yatırım karşılığında bu projenin ilerleme- sinden ya da kazancından maddî ödüller temîn ederler. En çok kullanılan bir başka yöntem de, özkaynak fonlaması ya da paya dayalı fonlamadır. Bu yöntem, hisse senedi ihrâcına benzeyen yöntemdir: Proje ya da işletme paylara bölünür, yatırımcılara bu paylar yatırımları oranında dağıtı- lır. Kitle fonlaması, alternatif yatırım yolu olarak dünyada hızla yükse- len bir ilgiye ve ekonomik büyük- lüğe sâhip. Tahminî rakamlara göre 2025 yılında kitle fonlama- sının ekonomik büyüklüğü dünya çapında 300 milyar dolar civârın- da olacak. Bir başka önemli ön- görü ise, kitle fonlamasında çok daha etkin ve güçlü yöntemlerin kullanılacağı yönünde. İşte tam bu noktada ufak bir ara verip, şuradan devâm etmek gerekiyor: Kitle fonlaması ve kripto varlıklar. Kitle fonlaması ve kripto varlıklar Bitcoin’in 2009’da kullanıma su- nulmasının ardından peşi sıra yeni kripto varlık projeleri ortaya çıkmaya başladı. Şu ânda var olan kripto varlıklar 3 ana dala ayrılıyor: Takas/ ödeme varlıkları, araçsal varlıklar, menkûl kıymet varlıkları. Kitle fon- lamasında kullanılan kripto varlıklar büyük çoğunlukla menkûl kıymet varlığı niteliğinde. Araçsal varlıkların da kitle fonlaması için kullanılıp kul- lanılmayacağı ise hem teknik hem hukukî bir sorun. Bir diğer tasnif, kripto varlıkların ihraç mekanizması üzerinden yapılıyor. Buna göre kripto varlıklar Initial Coin Offering (ICO), Initial Exchange Offe- ring (IEO) ve Security Token Offering (STO) olarak sınıflandırılıyor. ICO, en yaygın kripto varlık ârz yöntemi. ICO sâhibi şirket ya da topluluk, girişimleri için gereken sermâyeyi o şirkete ya da projeye özgülenmiş bir kripto varlık ihrâç ederek kitle fonlaması yoluyla sağlıyor. Bu kripto varlığı satın alanlara ise şirket ya da proje kapsamında çeşitli ayrıca- lıklar, opsiyonlar sağlanıyor ya da bu kripto varlığı kullanarak projeye dâhil olmalarının yolu açılıyor. Bu yönüyle ICO’lar aslında birer hisse senedi özelliğinden çok, projenin birer ürünü ya da hizmeti olarak değerlendirilebilir. IEO’lar ise, temel işlevi ICO’lar ile aynı olmakla birlikte, ihraç yöntemi konusunda ICO’lardan ayrılıyor. ICO’lar şirket ya da topluluk tarafın- dan doğrudan ihrâç edilirken, IEO’lar bir kripto varlık borsası tarafından ihrâç edilir. Bu fark, IEO’ların ICO’la- ra oranla daha güvenli olmasını sağlıyor. Zîrâ ICO yoluyla para toplayıp sonra yatırımcısını mağdur eden birçok olumsuz örnek mevcut. Fakat IEO yoluyla kitle fonlaması- na yönelen bir şirket ya da toplu- luk, kripto varlık borsası ile birlikte hareket etmek ve bu borsanın güvenini temîn etmek zorunda olduğundan, yatırımcı için daha güven verici oluyor. STO ise bambaşka bir yöntem. STO, bildiğimiz hisse senedinin “tokenize” edilmiş, yâni kripto var- lıklaştırılmış hâli. Bir hisse senedinin temel belirleyici özel- liği, şirketin varlığının paylarını temsil etmesidir. Yâni STO, ICO ve IEO’lardan farklı olarak, proje- nin bir ürünü ya da hizmeti değil, bizzât şirketin ya da projenin payıdır. STO için “dijitalleştirilmiş hisse senedi” desek yeridir. İşte bundan dolayı STO’lar hakkında yapılan hukukî tartışmalar, ICO ve IEO’lar hakkında yapılan hukukî tartışmalardan farklılık gösteriyor. Günümüzde birçok ülke STO’la- rı hukuken geçerli saymıyor, bir kısım ülke ise bunların ihrâcını açıkça yasaklamış durumda. Çünkü STO’lar, ICO ve IEO’lardan farklı olarak, en açık hukukî iddiâ- ya sâhip kripto varlık türü: STO’lar, konvansiyonel hisse senedi piya- sasının alternatifi olarak görülüyor. SPK tarafından Eylül 2019’da ya- yınlanarak yürürlüğe giren tebliğ, kripto varlıklar ile ilgili hiçbir hüküm içermiyor. Fakat söz konusu tebliğ- de kitle fonlaması için kullanılacak araçlar ve yöntemler “sınırlı sayı ilkesine” göre sayılmış olduğun- dan, kripto varlıklar yoluyla kitle fonlaması hususunda ülkemizde dolaylı bir engel olduğunu söyleye- biliriz. Özellikle STO yoluyla kitle fonlamasına yönelmek, ülkemizde bugün itibârı ile yürürlükte olan mevzuat çerçevesinde, mümkün görünmüyor. Zîrâ Paya Dayalı Kitle Fonlaması Tebliği dâhilinde payların hukukî tanımı ve tasnifi yine sınırlayıcı biçimde yapılmış olup, bu tanım ve tasnifte kripto varlıklara ve dahi STO’lara yer verilmiyor. Başta SPK olmak üzere, tüm devletin kripto varlıklar konusunda yakın gelecekte daha fazla imkân sağlayacağını, kitle fonlaması gibi hızla büyüyen, gelecek va’d eden ve geleceği bizzât oluşturan yeni ekonomik unsurların ülkemizde daha etkin kılınması için adımlar atılacağını, ülke ekonomimizin kro- nik problemlerinden olan yatırım ve birikim sorununun kripto varlık- ların da büyük desteği ile aşılması için bu küresel fırsatların kaçırıl- mayacağını umut ediyorum. Dijital Biz 70 Dijital Biz 71

Sayfa 72 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber ifade edilen açıklamada, 70 milyonu mobil olmak üzere toplam genişbant internet abone sayısının 88,2 milyona çıktığına dikkat çe- kildi. Abone sayısının 5,8 milyonun üzerinde arttığı kaydedilen açıklamada, “Eve Kadar Fiber” hizmeti abone sayısında 2021 yılında yüzde 29,4 artış yaşandığına vurgu yapıldı. Yatırımların telefon trafiğine de yansıdığı belirtilen açıklamada, 2021’de toplam telefon trafiğinin bir önceki yıla göre yüzde 5 artarak 318 milyar dakikaya ulaştığı kaydedildi. Bu trafiğin yaklaşık yüzde 98’inin mobil şebeke- lerden yapıldığına işaret edilen açıklamada, sabit şebekelerde başlatılan trafiğin 5,2 mil- yar dakika olduğu ifade edildi. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, internet altyapı yatırımlarının hız kesmeden de- vam ettiğini belirterek, 2021 yılında fiber altyapının 471 bin kilometreye ulaştığını, sabit genişbant abonelerinin ortalama aylık veri kullanımının yüzde 27,5 artarak 204,4 GByte çıktığını vurguladı. Ulaştırma Bakanlığı, 70 milyonu mobil olmak üzere toplam genişbant internet abone sayısının 88,2 milyona yükseldiğine de dikkat çekti. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, haberleşme sektörü ile ilgili yazılı açıklama yaptı. Gelişen teknoloji ile birlikte internet altyapısının da önem kazandığına işaret edilen açıklamada, fiber altyapının hem genişbant internet hem de mobil teknolojilerin gelişiminde önem arz ettiği kaydedildi. Fiber altyapının 2021 yılında yüzde 11 civarında artarak 471 bin kilometre- ye ulaştığına dikkat çekilen açıklamada, fiber internet abone sayısının da yaklaşık yüzde 21 artışla 4,8 milyonu geçtiği vurgulandı. ORTALAMA AYLIK VERİ KULLANIMI 204,5 GBYTE ÇIKTI Genişbant internet abone sayısı artarken aynı zamanda abonelerin kullanımlarında da büyük ölçüde artış görüldüğünün altı çizilen açıklamada, “2021 yılında sabit genişbant abonelerinin ortalama aylık veri kullanımı yüzde 27,5 artarak 204,4 GByte çıktı. 2020 yılının son çeyreğinde sabit genişbant abo- nelerinin ortalama aylık veri kullanımı 177,6 GByte iken 2021 yılının son çeyreğinde bu rakam yüzde 15’in üzerinde artarak 204,4 GByte’a yükseldi. Mobil aboneler için ise 2020 yılı dördüncü çeyreğinde 9,9 GByte olan veri kullanımı yüzde 10,3 artışla 11 GByte’a çıktı” denildi. İNTERNET ABONE SAYISI 88,2 MİLYONA ÇIKTI Her geçen gün daha ulaşılabilir hale gelindiği Fiber Altyapı 471 Bin Kilometreye Ulaştı Dijital Biz 72 Dijital Biz 73

Sayfa 74 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber Takip eden yıllarda B-SUV ve C-MPV’nin de aileye katılmasıyla, aynı DNA’yı taşıyan ve 5 modelden oluşan ürün gamı tamamlanacak. • Togg, 2030’a kadar tek bir platformdan 5 farklı model üretimiyle toplam 1 milyon adet araç üretmeyi planlıyor. Togg’un ‘Yeniliğe Yolculuk’ hedefinin çe- kirdeği olan Gemlik Tesisi’nde inşa edilen 1.6 kilometrelik test pisti tamamlandı. Sa- nayi ve Teknoloji Bakanı Mustafa Varank, Hazine ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati ile Togg Yönetim Kurulu üyeleri pistteki ilk deneme sürüşünü gerçekleştirdi. Togg’un, 18 Temmuz 2020 tarihinde başla- dığı Gemlik Tesisleri’ndeki inşaat çalışmala- rında hızla sona yaklaşılıyor. Aynı çatı altın- da topladığı fonksiyonları, akıllı ve çevreci özellikleriyle “Bir Fabrikadan Daha Fazlası” olarak tanımlanan Togg Gemlik Tesisi’nde 1.6 kilometrelik test pisti tamamlandı. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mustafa Varank, Hazine ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati ile aylık Yönetim Kurulu toplantısını Gemlik’te gerçek- leştiren Togg Yönetim Kurulu üyeleri, pistteki ilk deneme sürüşünü gerçekleştirdi. ‘Yüksek hız pisti’, ‘bozuk yol pisti’, ‘özel manevra alanı’ gibi farklı ihtiyaçlara göre tasarlanan pistte, Togg prototipleri test edilecek. Ürün geliştirme ve kalite süreçlerinin test edileceği pistin yapımı 3 aylık sürede tamamlandı. Rakamlarla Togg Gemlik Tesisi • Toplam 1 milyon 200 bin metrekare açık alan üzerine inşa edilen Gemlik Tesisi’nde üretim birimlerine ilişkin çalışmalar Mayıs 2022’de tamamlanacak. • Yüzde 86’sı tamamlanan gövde tesisinde 185 robot parçasız provalara başladı. • Boya tankları ve fırınlarının kurulumu yapı- lan boya tesisinin yüzde 92’si tamamlandı. • Montaj tesisinin yüzde 84’ü bitti. • Togg, 2022 yılının son çeyreğinde seri üreti- me hazır olacak. • Homologasyon testlerinin tamamlanmasının ardından 2023 yılının ilk çeyreği sonunda C segmentindeki ilk araç olan SUV pazara çı- kacak. Ardından C segmentindeki Sedan ve Hatchback modelleri üretim sırasına girecek. Togg, Gemlik’te kendi pistine çıktı Dijital Biz 74 Dijital Biz 75

Sayfa 76 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber Sabancı Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Zafer Ge- dik, gelecekte hesaplama gücü çok yüksek kuantum bilgisayarlarının dünyayı değişti- receğini söyledi. Türkiye’de de süperiletken sistemler, kuantum optiği ve haberleşme uygulamaları konularında ilerlenebileceğini belirten Zafer Gedik, Sabancı Üniversitesi bünyesinde bu konuda çalışmalar yapan araştırmacılar olduğunu ifade etti. Sabancı Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Durmuş Ali Demir, kuantum fiziğinin başlangıç dö- nemini ve getirdiği teknolojik yenilikleri ak- tardı. Kuantum tünelleme etkisini merkeze alan Demir, tünelleme etkisi yoluyla çalışan D-Wave kuantum bilgisayarları ve DNA’nın mutasyon geçirmesini ele aldı, tünelleme esnasında oluşan gecikme zamanının belir- leyici rolünü vurgulayıp Sabancı Üniversite- si öğrencilerinin yaptıkları araştırmalardan söz etti. Sabancı Üniversitesi’nin kamu ve özel sektör yöneticilerini bilim ve teknoloji ile buluşturmak üzere düzenlediği “Tek- nolojinin Gücüyle Geleceğe” Webinar Serisi’nin üçüncüsü “Kuantum Teknolo- jileri ve Kuantum Sonrası Dünya” başlığı altında gerçekleşti. Türkiye’nin yüksek öğretimi odağına alan, topluma fayda sağlayan, öncü ve lider ulusla- rarası araştırma üniversitesi Sabancı Üniver- sitesi’nin, bilim ve teknoloji alanındaki bilgi ve deneyimlerini kamu ve iş dünyası ile paylaş- mak üzere gerçekleştirdiği webinar serisinin üçüncüsü yapıldı. Sabancı Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Dekanı Erkay Savaş ve Mü- hendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyeleri Durmuş Ali Demir, Zafer Gedik “Kuan- tum Teknolojileri ve Kuantum Sonrası Dünya” konusundaki görüşlerini ve öngörülerini aktardı. Kuantum mekaniğinin temellerinin tekrar gözden geçirilmesine yol açan teknolojik gelişmelerin ve olası sonuçların tartışıldığı webinarda, güneşin ışımasından nükleer reaktörlerin çalışmasına, DNA’daki mutas- yonlardan koku almaya, bilgisayar hafıza- larından taramalı tünelleme mikroskobuna kadar şaşırtıcı kuantum olayları ve heye- can verici yeni uygulama alanları ele alındı. Sabancı Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Dekanı Erkay Savaş, “Üniversite olarak geçen yıl başladığımız Teknolojinin Gücüyle Geleceğe webinar se- risinde Sabancı Üniversitesi akademisyen- leri olarak, bilimsel çalışma alanlarımızda meydana gelen yeni gelişmeleri, bulguları ve öne çıkan popüler konuları toplumun her kesimiyle paylaşacağımız bir ortamı yarat- mayı hedefliyoruz. Bu yolla üniversitemizin önemli yetkinlik alanlarını, katılımcılara aktarıyoruz” dedi. Kuantum Bilgisayarlar Dünyayı Değiştirecek Dijital Biz 76 Dijital Biz 77

Sayfa 78 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nda (KVKK) Mevcut Durum Nedir? Kişisel Verileri Koruma Kurumu (https:// www.kvkk.gov.tr) faaliyetlerine başlamış, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun (KVKK) ihlali nedeniyle idari para ceza- sı ile karşı karşıya kalmak mümkün hale gelmiştir. 7 Nisan 2016 tarihinden önce işlenmiş olan kişisel verilerin KVKK’ya uyum için verilen süre 7 Nisan 2018 tarihi itibariyle sona ermiştir. Kişisel Verileri Koruma Kurumu Başkanı Prof. Dr. Faruk Bilir, Şenol Vatansever’in BENGÜTÜRK TV’de yapımcısı ve mode- ratörü olduğu Teknoloji ve Gelecek prog- ramının 5 Eylül 2021 tarihinde gerçekle- şen canlı yayınına stüdyo konuğu olarak katıldı. Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun göreve başladığı 12 Ocak 2017 tarihinden COSMOSERA KVKK Veri Keşfi ve Sınıflandırma Yazılımı 5 Eylül 2021 tarihine kadar gerçekleşen KVKK istatistiklerini paylaştı: • Veri ihlali gerekçesiyle 10.512 adet ihbar ve şikâyet başvurusu yapıldı, 8.602 adedi sonuç- landırıldı. • 607 adet veri güvenliği ihlal bildirimi iletildi, 110 adedi Kurumun internet sayfasında ilan edildi. • VERBİS’e yurt içinden yaklaşık 75.000 adet kayıt yapıldı, 130.000 adet kayıt yapılması bekleniyor. VERBİS’e yurt dışından 556 adet kayıt yapıldı. • Yurt dışına veri aktarımında 4 adet taahhüde izin verildi. • Kurulun görev alanına giren çeşitli konularda 628 adet hukuki görüş verildi. • Yaklaşık 55.000.000 TL idari yaptırım uygulandı. KVKK’nın yorumlanması konusunda sı- kıntılar ve ilgisiz çözümlere yönelme gibi durumlarla karşılaşılmaktadır. Uyumlu hale gelmek ve cezalarla karşı karşıya kalmamak için hızlı aksiyon alınması önerilmektedir. ADVERTORIAL Bkz. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (https://www.mevzuat.gov.tr/Metin1.Aspx ?MevzuatKod=1.5.6698&MevzuatIliski=0& sourceXmlSearch=6698&Tur=1&Tertip=5& No=6698) Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun amacı nedir? Kişisel verilerin işlenmesinde başta özel ha- yatın gizliliği olmak üzere kişilerin temel hak ve özgürlüklerini korumak ve kişisel verileri işleyen gerçek ve tüzel kişilerin yükümlülük- leri ile uyacakları usul ve esasları düzenle- mektir. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun kapsamı nedir? Kanun hükümleri, kişisel verileri işlenen gerçek kişiler ile bu verileri tamamen veya kısmen otomatik olan ya da herhangi bir veri kayıt sisteminin parçası olmak kaydıyla otomatik olmayan yollarla işleyen gerçek ve tüzel kişiler hakkında uygulanır. Aykırılıkta Yaptırımlar Nelerdir? • Veri Güvenliği Yükümlülüğün İhlali: 1.966.860 TL’ye kadar para cezası • Kurul tarafından Verilen Kararların Yerine Getirilmemesi: 1.966.860 TL’ye kadar para cezası • 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) madde 136’dan 2-4 yıl arası, TCK madde 138’den 1-2 yıl arası, KVKK madde 17’den (TCK madde 138’den) 1-2 yıl arası hapis ce- zası. Kamu görevlisi olunca ceza yarı oranda artırılabilir. Veri Sorumlusunun Veri Güvenliğine İliş- kin Yükümlülükleri Kanunun veri güvenliğine ilişkin 12. maddesi- ne göre veri sorumlusu; • Kişisel verilerin hukuka aykırı olarak işlen- mesini önlemek, • Kişisel verilere hukuka aykırı olarak erişil- mesini önlemek, • Kişisel verilerin muhafazasını sağlamak ile yükümlüdür. Veri sorumlusu bu yükümlülüklerini yerine getirmek amacıyla uygun güvenlik düze- yini temin etmeye yönelik gerekli her türlü teknik ve idari tedbirleri almak zorundadır. Veri güvenliğine ilişkin yükümlülükleri belir- lemek amacıyla düzenleyici işlem yapmak ise Kurulun yetki ve görevleri arasında yer almaktadır. Bununla birlikte, Kurul tarafından belirlenecek asgari kriterler esas alınmak üzere sektör bazında işlenen kişisel verilerin niteliğine göre ilave tedbirlerin alınması da söz konusu olabilecektir. Bkz. https://kvkk.gov.tr/Icerik/2040/Veri- Guvenligine-Iliskin-Yukumlulukler Veri Sorumlusunun İlgili Kişiler Tarafın- dan Yapılan Başvuruların Cevaplanması Yükümlülüğü Veri sorumluları, ilgili kişiler tarafından ya- zılı olarak veya Kurulun belirleyeceği diğer yöntemlerle kendisine iletilen Kanunun uy- gulanmasıyla ilgili talepleri, niteliklerine göre en kısa sürede ve en geç otuz gün içinde ücretsiz olarak sonuçlandırmalıdır. Ancak, işlemin ayrıca bir maliyet gerektirmesi hâlin- de, veri sorumlusu, Kurulca belirlenen tarife- deki ücretleri başvuruda bulunan ilgili kişiden isteyebilir. Kurulca belirlenen tarifeye Veri Sorumlularına Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Tebliğde yer verilmiştir. Veri sorumlusu, talebi kabul eder veya gerek- çesini açıklayarak reddeder ise bu cevabını ilgili kişiye yazılı olarak veya elektronik ortam- da bildirir. Başvuruda yer alan talebin kabul edilmesi hâlinde veri sorumlusu tarafından bu talebin gereği yerine getirilir. Başvurunun veri sorumlusunun hatasından kaynak lanması hâlinde ise alınan ücret ilgiliye iade edilir. Başvurunun reddedilmesi, verilen cevabın yetersiz bulunması veya süresinde başvuru- ya cevap verilmemesi hâllerinde; ilgili Dijital Biz 78 Dijital Biz 79

Sayfa 80 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber kişi, veri sorumlusunun cevabını öğrendiği tarihten itibaren otuz ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula şikâyette bulunabilir. Bkz. https://kvkk.gov.tr/Icerik/2046/Ilgili- Kisiler-Tarafindan-Yapilan-Basvurularin- Cevaplanmasi-Yukumlulugu Veri Sorumlusunun Kurul Kararlarının Yerine Getirilmesi Yükümlülüğü Kurul, şikâyet üzerine veya ihlal iddiasını öğrenmesi durumunda resen görev alanına giren konularda yapacağı inceleme sonucun- da bir ihlalin varlığını tespit ederse, hukuka aykırılıkların veri sorumlusu tarafından giderilmesine karar vererek, kararı ilgili- lere tebliğ eder. Veri sorumlusu, bu ka- rarı, tebliğ tarihinden itibaren gecikmek- sizin ve en geç otuz gün içinde yerine getirmek zorundadır. Bkz. https://kvkk.gov.tr/Icerik/2047/ Kurul-Kararlarinin-Yerine-Getirilmesi- Yukumlulugu Kişisel Verilerin Silinmesi, Yok Edil- mesi veya Anonim Hale Getirilmesi Kişisel verilerin hukuka uygun olarak işlenmiş olmasına rağmen, işlenmesini gerektiren sebeplerin ortadan kalkması hâlinde bu veriler, resen veya ilgili kişinin talebi üzerine veri sorumlusu tarafından silinir, yok edilir veya anonim hâle getirilir. İşlenmesini gerektiren sebeplerin ortadan kalktığı hallerde kişisel verileri silmek, yok et- mek veya anonim hale getirmek veri sorumlu- sunun yükümlülüklerindendir. Bunun için ilgili kişinin başvurusu şart değildir. Bununla birlik- te, veri sorumlusunun ihmali durumunda ilgili kişinin kişisel verilerinin yok edilmesini veya silinmesini talep etme hakkı bulunmaktadır. Öte yandan, Kişisel Verilerin Silinmesi, Yok Edilmesi ve Anonim Hale Getirilmesi Hak- kında Yönetmelik çerçevesinde kişisel veri saklama ve imha politikası hazırlamış olan veri sorumlusu, kişisel verileri silme, yok etme veya anonim hale getirme yüküm- lülüğünün ortaya çıktığı tarihi takip eden ilk periyodik imha işleminde, kişisel verileri siler, yok eder veya anonim hale getirir. Bkz. https://kvkk.gov.tr/Icerik/2038/Kisi- sel-Verilerin-Silinmesi,-Yok-Edilmesi-ve- ya-Anonim-Hale-Getirilmesi Kişisel verilerin silinmesi, kişisel veri- lerin ilgili kullanıcılar için hiçbir şekilde erişilemez ve tekrar kullanılamaz hale getirilmesi işlemidir. Veri sorumlusu, sili- nen kişisel verilerin ilgili kullanıcılar için erişilemez ve tekrar kullanılamaz olması için gerekli her türlü teknik ve idari ted- birleri almakla yükümlüdür. Kişisel verilerin yok edilmesi, kişisel verilerin hiç kimse tarafından hiçbir şekilde erişilemez, geri getirilemez ve tekrar kullanılamaz hale getirilmesi işlemidir. Veri sorumlusu, kişisel veri- lerin yok edilmesiyle ilgili gerekli her türlü teknik ve idari tedbirleri almakla yükümlüdür. Kişisel verilerin anonim hale getirilmesi, kişisel verilerin başka verilerle eşleştiril- se dahi hiçbir surette kimliği belirli veya belirlenebilir bir gerçek kişiyle ilişkilen- dirilemeyecek hale getirilmesidir. Kişisel verilerin anonim hale getirilmiş olması için; kişisel verilerin, veri sorumlusu, alıcı veya alıcı grupları tarafından geri döndürme ve verilerin başka verilerle eşleştirilmesi gibi kayıt ortamı ve ilgili faaliyet alanı açısından uygun teknik- lerin kullanılması yoluyla dahi kimli- ği belirli veya belirlenebilir bir gerçek kişiyle ilişkilendirilemez hale getirilmesi gerekir. Veri sorumlusu, kişisel verilerin anonim hale getirilmesiyle ilgili gerekli her türlü teknik ve idari tedbirleri almak- la yükümlüdür. Bkz. https://kvkk.gov.tr/Icerik/2038/Ki- sisel-Verilerin-Silinmesi,-Yok-Edilme- si-veya-Anonim-Hale-Getirilmesi Dijital Biz 80 Dijital Biz 81

Sayfa 82 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber COSMOSERA KVKK Veri Keşfi ve Sınıflan- dırma Yazılımı Hakkında COSMOSERA KVKK Veri Keşfi ve Sınıflan- dırma Yazılımı (https://www.cosmosera.com) lisansını satın alma, kiralama, tek seferlik kullanım ya da bütçenize uygun özel finans modelleri ile elde edebilir ve 1 günde canlı kullanıma geçebilirsiniz! Kişisel Veri İşleme Envanteri oluşturma ve güncel tutma ça- lışması için tüm sistemlerinizde otomatik olarak kişisel verileri tarayıp bulabilirsiniz. COSMOSERA KVKK Veri Keşfi ve Sınıflan- dırma Yazılımından ayrıca yukarıda detayları paylaşılan aşağıda belirtilen yükümlülükler için de yararlanabilirsiniz: • Veri Sorumlusunun Veri Güvenliğine İlişkin Yükümlülükleri • Veri Sorumlusunun İlgili Kişiler Tarafından Ya- pılan Başvuruların Cevaplanması Yükümlülüğü •Veri Sorumlusunun Kurul Kararlarının Yerine Getirilmesi Yükümlülüğü • Kişisel Verilerin Silinmesi, Yok Edilmesi veya Anonim Hale Getirilmesi Yazılım Ne Yapar? COSMOSERA KVKK Veri Keşfi ve Sınıflan- dırma Yazılımı, işletim sisteminden bağımsız olarak aşağıdaki kişisel verileri Kişisel Veri- lerin Korunması Kanunu’na (KVKK) uygun olarak sunucularda, veri tabanlarında ve kullanıcı bilgisayarlarında tarayıp bulur: • T.C. kimlik numarası, • Ad ve soyad, • Cep telefonu numarası, • Kredi kartı bilgileri, • Banka hesap bilgileri, • Vs. COSMOSERA KVKK Veri Keşfi ve Sınıflan- dırma Yazılımı; dosyaların içerisinde, taran- mış dokümanlarda, yazılımlarda, veri taban- larında ve bunları kullanan uygulamalarda bulduğu kişisel verileri raporlar, tercihlerinize göre sınıflandırabilir, taşıyabilir, silebilir ve anonim hale getirebilir. Yazılımın Genel Özellikleri Nelerdir? • Komut satırından çalışır. Arayüz gerektir- mez, esnektir, script ve batch içinde kullanıla- bilir. Aynı zamanda kolay kullanıcı arayüzüne de sahiptir. • Kullanıcı bazlı yetkilendirmeye sahiptir. Yani BT, İK, Finans, Satış vb. bölümlerde çalışan- ların sadece kendi sorumlu oldukları alanlar- da tarama yapmasına imkan verir. • Standart olarak tanımlı olan kişisel verilere ek olarak yeni kişisel veriler de tanımlamanı- za imkan verir. • Tanımlı olan tüm sistemlerde bulunan ta- nımlı olan tüm kişisel verileri tek tuş tıklama- sıyla tarayabilir. • Kelime bazlı tarama yapabilir. Aynı anda birden fazla kelime tarayabilir. Örneğin; kişisel verileriyle ilgili talepte bulunan 100 kişi varsa, her biri için tek tek arama yapmak yerine 100’ü için de aynı anda tarama yapıla- bilir. • Regex bazlı tarama yapabilir. Aynı anda birden fazla regex tarayabilir. • Sadece değişen dosyaları tarama özelliği vardır. Böylece zaman tasarrufu sağlanabilir. • Admin paylaşımları (Administrative Shares) ile uzaktan tarama yapabilir. • Kendi zamanlayıcısı ile belirli periyotlarda (her saat, iki saatte bir vb.) çalışabilir. Micro- soft Windows Task Scheduler ile de çalışabi- lir. • Dosya taramada yapılan silme ve taşıma işlemlerinin raporlarının imzalı olarak saklan- masını sağlar. KVKK Kapsamı Yazılım KVKK - İdari Tedbirler Kişisel Veri İşleme Envanteri Hazır- lanması COSMOSERA KVKK Veri Keşfi ve Sınıflandırma KVKK - Teknik Tedbirler Silme, Yok Etme veya Anonim Hale Getirme COSMOSERA KVKK Veri Keşfi ve Sınıflandırma Dijital Biz 82 Dijital Biz 83

Sayfa 84 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber Yazılım Neleri Destekler? Dosyalar • Adobe Acrobat Reader (PDF), • Şifrelenmiş Adobe Acrobat Reader (PDF), • Microsoft Word, • Microsoft Excel, • Comma-separated values (CSV), • Text. Tagged Image File Format (TIFF) Çeşitli Resim Biçimleri • The Joint Photographic Experts Group (JPEG) • The Graphics Interchange Format (GIF) • Portable Network Graphics (PNG) Outlook Data File (.PST) • (Taşıma ve silme yapmaz) CRM çözümleri • SugarCRM vb. ERP çözümleri • SAP, • Uyumsoft, • Logo, • Mikro vb. Veri tabanları ve bunları kullanan uygulamalar • MS SQL, • Oracle, • MySQL, • PostgreSQL, • SQLite, • H2. COSMOSERA SIEM Güvenlik Bilgi ve Olay Yönetimi Yazılımı ve diğer SIEM yazılımları ile entegre olabilir. Desteklenen Doküman Biçimleri • Audio formats • CAD formats • Compression and packaging formats • Crypto formats • Database formats • Electronic Publication Format • Executable programs and libraries • Feed and Syndication formats • Font formats • Help formats • HyperText Markup Language • Image and Video object recognition • Image formats • iWorks document formats • Java class files and archives • Mail formats • Microsoft Office document formats • Natural Language Processing • OpenDocument Format • Portable Document Format • Rich Text Format • Scientific formats • Source code • Text formats • Video formats • WordPerfect document formats • XML and derived formats Desteklenen Biçimlerin Tam Listesi Application • aaigrid • aig • applefile • atom+xml • chm • deflate64 • dif+xml • dted • elas • epub+zip • fits • geotopic Dijital Biz 84 Dijital Biz 85

Sayfa 86 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber • gff • grass-ascii-grid • gzip • java-archive • java-vm • jaxa-pal-sar • jdem • kate • leveller • mbox • mp4 • ms-tnef • msword • ogg • pcisdk • pdf • pkcs7-mime • pkcs7-signature • rss+xml • rtf • sdts-raster • sldworks • terragen • timestamped-data • vnd.apple.iwork • vnd.apple.keynote • vnd.apple.numbers • vnd.apple.pages • vnd.ms-excel • vnd.ms-excel.addin.macroenabled.12 • vnd.ms-excel.sheet.2 • vnd.ms-excel.sheet.3 • vnd.ms-excel.sheet.4 • vnd.ms-excel.sheet.binary.macroenabled.12 • vnd.ms-excel.sheet.macroenabled.12 • vnd.ms-excel.template.macroenabled.12 • vnd.ms-excel.workspace.3 • vnd.ms-excel.workspace.4 • vnd.ms-htmlhelp • vnd.ms-outlook • vnd.ms-outlook-pst • vnd.ms-powerpoint • vnd.ms-powerpoint.addin.macroenabled.12 • vnd.ms-powerpoint.presentation.macroenabled.12 • vnd.ms-powerpoint.slide.macroenabled.12 • vnd.ms-powerpoint.slideshow.macroenabled.12 • vnd.ms-powerpoint.template.macroenabled.12 • vnd.ms-project • vnd.ms-spreadsheetml • vnd.ms-tnef • vnd.ms-visio.drawing • vnd.ms-visio.drawing.macroenabled.12 • vnd.ms-visio.stencil • vnd.ms-visio.stencil.macroenabled.12 • vnd.ms-visio.template • vnd.ms-visio.template.macroenabled.12 • vnd.ms-word.document.macroenabled.12 • vnd.ms-word.template.macroenabled.12 • vnd.ms-word2006ml • vnd.ms-wordml • vnd.ms-xpsdocument • vnd.oasis.opendocument.chart • vnd.oasis.opendocument.chart-template • vnd.oasis.opendocument.formula • vnd.oasis.opendocument.formula-template • vnd.oasis.opendocument.graphics • vnd.oasis.opendocument.graphics-template • vnd.oasis.opendocument.image • vnd.oasis.opendocument.image-template • vnd.oasis.opendocument.presentation • vnd.oasis.opendocument.presentation- template • vnd.oasis.opendocument.spreadsheet • vnd.oasis.opendocument.spreadsheet-template • vnd.oasis.opendocument.text • vnd.oasis.opendocument.text-master • vnd.oasis.opendocument.text-template • vnd.oasis.opendocument.text-web • vnd.openxmlformats-officedocument.pre- sentationml.presentation • vnd.openxmlformats-officedocument.pre- sentationml.slide • vnd.openxmlformats-officedocument.pre- sentationml.slideshow • vnd.openxmlformats-officedocument.pre- sentationml.template • vnd.openxmlformats-officedocument.spre- adsheetml.sheet • vnd.openxmlformats-officedocument.spre- adsheetml.template • vnd.openxmlformats-officedocument.wordp- rocessingml.document • vnd.openxmlformats-officedocument.wordp- rocessingml.template Dijital Biz 86 Dijital Biz 87

Sayfa 88 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber • vnd.sun.xml.writer • vnd.visio • vnd.wap.xhtml+xml • vnd.wordperfect; version=5.0 • vnd.wordperfect; version=5.1 • vnd.wordperfect; version=6.x • vrt • x-7z-compressed • x-ace2 • x-archive • x-arj • x-asp • x-bag • x-blx • x-brotli • x-bt • x-bzip • x-bzip2 • x-cappi • x-chm • x-coasp • x-compress • x-coredump • x-cosar • x-cpg • x-cpio • x-ctable2 • x-ctg • x-dbf • x-dipex • x-dods • x-doq1 • x-doq2 • x-e00-grid • x-ecrg-toc • x-elf • x-envi • x-envi-hdr • x-epsilon • x-ers • x-executable • x-fast • x-fictionbook+xml • x-font-adobe-metric • x-font-ttf • x-generic-bin • x-geo-pdf • x-gmt • x-grib • x-grib2 • x-gs7bg • x-gsag • x-gsbg • x-gsc • x-gtx • x-gxf • x-gzip • x-hdf • x-hdf • x-http • x-ibooks+zip • x-ingr • x-isatab • x-isis2 • x-isis3 • x-java-pack200 • x-kml • x-kro • x-l1b • x-lan • x-lcp • x-los-las • x-lz4 • x-lzma • x-map • x-matlab-data • x-mbtiles • x-midi • x-ms-owner • x-msaccess • x-msdownload • x-msgn • x-mspublisher • x-ndf • x-netcdf • x-netcdf • x-ngs-geoid • x-ntv2 • x-nwt-grc • x-nwt-grd • x-object • x-p-aux • x-pcidsk • x-pds Dijital Biz 88 Dijital Biz 89

Sayfa 90 — dergide görüntüle

Haziran 2022 Haber • x-pnm • x-ppi • x-quattro-pro; version=9 • x-r • x-rar-compressed • x-rasterlite • x-rik • x-rmf • x-rpf-toc • x-rs2 • x-rst • x-sas-data • x-sdat • x-sharedlib • x-snappy • x-snodas • x-srtmhgt • x-tar • x-til • x-tnef • x-tsx • x-usgs-dem • x-vnd.oasis.opendocument.chart • x-vnd.oasis.opendocument.chart-template • x-vnd.oasis.opendocument.formula • x-vnd.oasis.opendocument.formula-template • x-vnd.oasis.opendocument.graphics • x-vnd.oasis.opendocument.graphics-template • x-vnd.oasis.opendocument.image • x-vnd.oasis.opendocument.image-template • x-vnd.oasis.opendocument.presentation • x-vnd.oasis.opendocument.presentation- template • x-vnd.oasis.opendocument.spreadsheet • x-vnd.oasis.opendocument.spreadsheet-template • x-vnd.oasis.opendocument.text • x-vnd.oasis.opendocument.text-master • x-vnd.oasis.opendocument.text-template • x-vnd.oasis.opendocument.text-web • x-wcs • x-webp • x-wms • x-xyz • x-xz • x-zmap • xhtml+xml • xml • xpm • zip • zlib Audio • basic • midi • mp4 • mpeg • ogg • ogg; codecs=opus • ogg; codecs=speex • opus • speex • vnd.wave • vorbis • x-aiff • x-flac • x-oggflac • x-oggpcm • x-wav Image • adrg • arg • big-gif • bmp • bpg • bsb • ceos • eir • emf • envisat • fit • fits • geotiff • gif • hfa • icns • ida • ilwis • jp2 • jpeg • nitf • png • raster • sar-ceos • sgi • svg+xml • tiff • vnd.adobe.photoshop • vnd.dwg • vnd.wap.wbmp • webp • wmf • x-airsar • x-bpg • x-dimap • x-fujibas • x-hdf5-image • x-icon • x-jbig2 • x-mff • x-mff2 • x-ms-bmp • x-ozi • x-pcraster • x-srp • x-xcf Message • rfc822 Model • vnd.dwfx+xps Text • html • iso19139+xml • plain • vnd.iptc.anpa • x-c++src • x-groovy • x-java-source Video • 3gpp • 3gpp2 • daala • mp4 • ogg • quicktime • theora • x-dirac • x-flv • x-m4v • x-oggrgb • x-ogguvs • x-oggyuv • x-ogm KVKK’ya Uyum Kapsamında Alınacak Kişi- sel Veri Keşfi ve Sınıflandırma Yazılımı İçin Önerilen Şartname Maddeleri Nelerdir? • Ürün işletim sistemi bağımsızlığını sağla- mak için hem Microsoft Windows hem de Linux işletim sistemine sanallaştırmaya gerek duymadan kurulabilmelidir. • Ürün PDF, Şifrelenmiş PDF, Microsoft Word, Microsoft Excel, CSV, TXT, TIFF, JPEG, GIF, PNG dahil olmak üzere çeşitli resim dosyaları vb. dosyalar içerisinde işletim sisteminden bağımsız olarak T.C. Kimlik Numarası, ad ve soyad, cep telefonu numarası, kredi kartı bil- gileri, banka hesap bilgileri gibi Kişisel Verileri -gerektiğinde OCR yaparak- tarayıp bulabil- meli ve raporlayabilmelidir. Bulduğu dosyaları KVKK’ya uygun olarak silebilmelidir (istenirse öncelikle başka bir dizine taşıyabilmelidir). Yapılan tüm bu işlemlerin imzalı olarak zaman damgasıyla saklanması sağlanmalıdır. • Ürün Microsoft SQL, Oracle, MySQL, PostgreSQL, SQLite, H2 veri tabanları ve bunları kullanan uygulamalarda işletim siste- minden bağımsız olarak T.C. Kimlik Numara- sı, cep telefonu numarası, kredi kartı bilgileri gibi Kişisel Verileri tarayıp bulabilmeli ve raporlayabilmelidir. Bulduğu veri tabanı alan- larında içinde kişisel veri olanları KVKK’ya uygun olarak anonim hale getirebilmelidir. • PST/OST dosyalarında bulduğu e-mailleri raporlayabilmelidir. • Kelime bazlı, regex bazlı tarama yapabilme- lidir. Aynı anda birden fazla kelime, aynı anda birden fazla regex tarama yapabilmelidir. • T.C. Kimlik Numarası keşfini algoritmasına uygun olarak sıfır hata ile yapabilmelidir. • Kolay kullanıcı arayüzüne sahip olmalıdır. • Kullanıcı bazlı yetkilendirmeye sahip olmalıdır. • Admin paylaşımları ile uzaktan tarama (Ad- ministrative Shares) yapabilmelidir. • Komut satırından çalışabilmelidir. • Microsoft Task Scheduler ile çalıştırılabilmelidir. İletişim: © COSMOSERA, Patriot Teknoloji A.Ş. Web sitesi: https://www.cosmosera.com E-posta: info@cosmosera.com Telefon: (0850) 260 00 78 Dijital Biz 90 Dijital Biz 91