Nisan 2022 Sayısı — Metin Görünümü
Bu sayfa, derginin PDF'inden çıkarılan ham metni ekran okuyucular ve arama motorları için sunar; dizgi/tasarım içermez. Sayı sayfasına dön · Dergiyi görselleriyle oku
Sayfa 1 — dergide görüntüle
Dijital Biz Bilişim, Ekonomi, İş Dünyası Dergisidijitalbiz.com NİSAN 2022 SAYI: 26 / FİYAT: 20 TL ISSN : 2757-7309 İsmail KÖSEOĞLU Bytedex CEO Bytedex Topluluk Temelli Kripto Borsası “Teknoloji ve Gelecek” TBD’den Ödül Aldı Siber saldırılar, dünyanın ortak sorunu Metaverse’ün geleceğini belirleyecek beş kritik soru Girişimcilik, ticarileşme ve teknoloji Teknokentlerde somutlaşıyor Metaverse ve Yeni Teknolojiler Değişken Fon
Sayfa 2 — dergide görüntüle
Nisan 2022 VATANSEVER BİLİŞİM A.Ş. ADINA İMTİYAZ SAHİBİ Şenol Vatansever senol.vatansever@dijitalbiz.com GENEL YAYIN YÖNETMENİ (SORUMLU) Şenol Vatansever senol.vatansever@dijitalbiz.com EDİTÖR Sema Vatansever sema.vatansever@dijitalbiz.com GÖRSEL YÖNETMEN Gökhan Ünlü gokhan.unlu@dijitalbiz.com SOSYAL MEDYA Arzu Tufan arzu.tufan@dijitalbiz.com Samet Bayrakcı samet.bayrakci@dijitalbiz.com BARINDIRMA Vatansever Bilişim & Bulutistan REKLAM VE PROJE reklam@dijitalbiz.com ABONELİK www.dijitalbiz.com/abone abone@dijitalbiz.com BÜLTEN GÖNDERİMİ bulten@dijitalbiz.com YAYIN TÜRÜ Aylık, Süreli Yayın DİJİTAL BİZ DERGİSİ NİSAN 2022 SAYI: 26 / FİYAT: 20 TL ISSN : 2757-7309 Dergide yayınlanan yazılardan kaynak gösterilmesi koşuluyla alıntı yapılabilir. Dergide yayınlanan makale ve röportajlarda yer alan fikirler yazarlarına ve röportaj veren kişilere aittir, dergimiz için bağlayıcı değildir. dijitalbiz.com Editörden Şenol VATANSEVER Türkiye Bilişim Derneği’nden (TBD) Ödül Türkiye’nin bilişimle tanışmasının neredey- se hemen ardından 1971 yılında kurulan Türkiye Bilişim Derneği (TBD) bugün artık 14.000’in üzerinde üyesiyle Türkiye’nin bilişim alanında en büyük sivil toplum kuru- luşu olarak bilişim sektörünün gelişmesine önemli katkılar vermeye devam ediyor. TBD tarafından düzenlenen “5. Siber Gü- venlik Ekosisteminin Geliştirilmesi Zirvesi” 24-25 Mart 2022 tarihlerinde Ankara’da Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Ana Konferans Salonu’nda gerçekleştirildi. Zirvenin açılışına, T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakan Yardımcısı Dr. Ömer Fatih Sa- yan, T.C. Gençlik ve Spor Bakan Yardımcısı İhsan Selim Baydaş, Bilgi Teknoloji- leri ve İletişim Kurumu (BTK) Başkanı Ömer Abdullah Karagözoğlu, Haberleşme Genel Müdürü Gökhan Evren katılım sağladı. Zirveye, kamu üst düzey yönetici- leri, sektör temsilcileri, akademisyen ve öğrencilerden oluşan 350 kişilik katılım gerçekleşti. Ben de Zirveyi takip ederek sayın bakanlarımız ve başkanlarımızla ve birçok değerli dostumuzla görüşme imkânı buldum. Zirvede milli imkân ve kabiliyetler ile özgün olarak siber güvenlik ürün, hizmet ve teknolojilerinin geliştirilmesine, siber güvenlik farkındalığının ulusal seviyede arttı- rılmasına, nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesine, bilimsel araştırma çalışmala- rın yapılmasına ve kamuda milli siber güvenlik ürünlerinin kullanımının yaygınlaş- tırılmasına destek vererek siber güvenlik ekosisteminin gelişimine katkı sağlayan kurum ve bireylere ödüller verildi. 2018 yılından beri TBD tarafından 5 kategoride verilen “Siber Güvenlik Ekosistemine Katkı Ödülleri” sahiplerini buldu. “Siber Güvenlik Ekosistemine Katkı Veren Medya Kuruluşu” kategorisinde BENGÜ TÜRK TV adına “Teknoloji ve Gelecek” programı yapımcısı ve moderatörü olarak ben de ödül aldım. Ödülümüz TBD Genel Başkanı Sn. Rahmi Aktepe tarafından takdim edildi. Yunus Emre Yılı Görsel ve İşitsel Medyada Doğru Türkçe Kullanımı “Teknoloji” kategorisinde RTÜK Seçici Kurulu tarafından 1. seçilip Sayın Cumhurbaşkanı- mız Recep Tayyip Erdoğan’dan Ocak ayında ödülümüzü almamızın ardından sektörümüzün köklü sivil toplum kuruluşu TBD’den de ödül almak bizim için ayrı bir gurur kaynağı oldu. Sorumluluğumuz artmaya devam ediyor, inşallah güzel işler yapmaya devam edeceğiz. Teknoloji ve Gelecek Programı Teknoloji ve kripto dünyasındaki en son gelişmeler ve özel gündemler 7 Şubat 2021 tarihindeki ilk bölümümüzden bugüne kadar “Teknoloji ve Gelecek” progra- mı (https://www.teknolojivegelecek.com) ile ekranlara geliyor. Moderatörlüğümde ve alanında uzman konuklar ile Türk televizyonlarının canlı yayınlanan ilk ve tek teknoloji tartışma programı “Teknoloji ve Gelecek” her Pazar 20:00-20:45 arası (televizyon kanallarının en çok izlenen zamanı olan prime time’da, Ana Haber ve spor programı arasında) BENGÜ TÜRK TV’de. 27 Mart 2022 tarihindeki 58. bölümümüz itibariyle sektörümüzle ilgili 212 konuk programımıza katıldı. Önceki bölümlere erişim için https://www.youtube.com/senolvatansever YouTube ka- nalıma abone olabilir, bildirimleri açıp yeni bölümler eklenince haberdar olabilirsiniz. Sorularınızı ve yorumlarınızı Twitter’dan #TeknolojiVeGelecek hashtag’i ile her zaman iletebilirsiniz. Destekleriniz için çok teşekkür ederiz. Dijital Biz 3
Sayfa 4 — dergide görüntüle
İçindekiler “Teknoloji ve Gelecek” TBD’den Ödül Aldı “Finansal Teknolojiler (Fintech) Finansal Sistemlerde Demokratikleşme” Siber saldırılar, dünyanın ortak sorunu 3 yılda 350 bin saldırı önlendi Neden Kongre Turizmi Metaverse’ün geleceğini belirleyecek beş kritik soru Gayrimenkulde metaverse dönemi geliyor Girişimcilik, ticarileşme ve teknoloji Teknokentlerde somutlaşıyor DeFi Pazarının Öne Çıkan Trendi Kripto Kredileri Metaverse ve Yeni Teknolojiler Değişken Fon 22 26 28 30 32 34 38 40 42 44 46 48 52 56 Bytedex Topluluk Temelli Kripto Borsası 06 Yeni Ekonomik Çağ Ar-Ge Merkezi Açıldı Dijital dönüşüm ve operasyonel mükemmellik Türkiye’nin yeşil dönüşümünü hızlandırıyor 58 COSMOSERA KVKK Veri Keşfi ve Sınıflandırma Yazılımı Dijital Biz 4
Sayfa 6 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Röportaj Bytedex kripto alanında kendi krip- to ekosistemini kurma amacıyla yola çıkan uluslararası bir kripto girişimi olarak son günlerde oldukça ilgi çeki- yor. Sizi kısaca tanıyabilir miyiz? Öncelikle Bytedex olarak bizlere kendi- mizi tanıtma imkânı verdiğiniz için te- şekkürlerimi sunuyorum. 1982 Manisa Demirci doğumluyum. Öğretmen anne babanın en büyük oğlu olarak ülkemi- zin hemen her bölgesinde ailemin görev rotasyonları nedeniyle bulundum. Nihai olarak annemin memleketi olan İzmir’e yerleştik ve 30 yıldır İzmir’de yaşıyorum. İzmir Karşıyaka Anadolu Lisesi mezu- nuyum. Akabinde Konya Selçuk Üniver- sitesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü sonrasında ise Dokuz Eylül Üniversitesi Şehircilik Anabilim dalında master eği- timi ile devam ettim. 2018-2021 yılları arasında kripto ve blockchain teknoloj- leri üzerinde dünyanın önde gelen üni- versitelerinin online MBA ve kurslarına katılarak bu alanda kendimi geliştirdim. 2011 Yılında Planmodern Mühendislik Bilişim ve Enerji Şirketini, 2017 yılında ABD’de Parcel Global Investments, 2020 yılında Estonya’da Bytedex Technologies Şirketini ortaklarımla kurduk ve halen iş dünyasında çalışmalarımıza devam edi- yoruz. Plan MODERN ve diğer şirketleri- mizde de gayrimenkul geliştirme, bilişim ve blockchain teknolojileri, yenilenebilir enerji projeleri ve yatırımları konula- rında aktif olarak faaliyet gösteriyoruz. 2017’den bugüne Müstakil İşadamları Derneği bünyesinde yer alıyoruz. Ayrıca sosyal sorumluluk olarak Emniyet Teşki- latı Vazife Malulü ve Şehit Aileleri Vakfı İzmir Bölge başkanlığında yardım faali- yetleri yürütüyoruz. Blockchain teknolo- jileri ve kripto varlıklar konusunda far- kındalığın arttırılması amacıyla ilerleyen dönemde Bytedex olarak, kadınlar, genç- ler ve yatırımcılara yönelik çeşitli sosyal faaliyetler yürütebilecek bir çatı organi- zasyon oluşturmayı da planlıyoruz. Bytedex olarak ne gibi faaliyetler yürütü- yorsunuz? Bytedex bir kripto ekosistemi ve platformu olarak bugün globalde ve yerelde aslında birçok yeniliği getiriyor. Bytedex olarak 3 farklı kripto borsası yürü- tüyoruz. Bunlardan Merkezi borsamız Byte Exchange 31 Aralık 2021 tarihinde devreye alındı ve şu anda on binlerce kullanıcı ile geçen birkaç aylık süre zarfında oldukça rağbet gördü. Bunun nedeni rakiplerine göre çok ileri teknolojileri bünyesinde barındır- ması. Byte Exchange eşleştirme motoru şu anda bir saniye içerisinde 10 Milyon işlem yapabiliyor ve bu rakamı ihtiyaca göre 85 Milyona çıkartabiliyoruz. Yani bütün Türkiye borsamıza gelip aynı saniyede işlem yapa- bilir. Bunun yanında aktif blocksync tekno- lojisi ile kripto yatırma ve çekme işlemleri kullanılan blockchain’in hızına bağlı olarak saniyeler içerisinde gerçekleşiyor. Şu anda Türk Lirası, ABD Doları ve Euro ile nakdi yatırma ve çekme işlemleri yapılabiliyor. Bunlara Hindistan Rupisi, Suudi Arabistan Riyali, Rus Rublesi ve diğer bir çok dünya para birimini de ilerleyen dönemde ekleye- ceğiz. Byte Exchange aynı zamanda esnek arayüz tasarımı ile kullanıcılara kullanım alışkanlıklarına uygun olarak kullanım ekra- nını tasarlama imkânı veriyor. Bu anlamda ülkemiz içerisinde en iyi teknolojiye sahip, kullanıcılara birçok imkân sağlarken aynı zamanda kullanım kolaylığı sağlayan insa- nımızın özlediği istediği bir yapı olarak şu anda kullanımda. Bunun yanısıra yine Bytedex.io ana sayfa- mızda Bytedex Crosschain swap platformu ile farklı ağlar üzerinde olsa dahi 200x200 farklı kripto coin ve token birbirleri ile en uy- gun piyasa fiyatı üzerinden alım satım ya da takas yapılabiliyor. Bu anlamda ülkemizde yine platform olarak bir ilki temsil ediyoruz. Diğer önemli bir yeniliğimiz ise yine ülkemi- zin milli ve yerli olarak üretilen ilk kripto para cüzdanı olan Byte Wallet bugün muadilleri arasında başat özellikler barındıran bir Bytedex Topluluk Temelli Kripto Borsası İsmail KÖSEOĞLU Bytedex CEO Dijital Biz 6 Dijital Biz 7
Sayfa 8 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Röportaj kripto cüzdanı olarak yakın zamanda mo- bil uygulama marketlerinde ücretsiz olarak yer alacak ve kullanıma sunulacak. Bu ül- kemizde üretilen ve global dünyaya sunu- lan ilk kripto cüzdanı olma özelliği taşıyor. Diğer bir yenilik ise Bytedex Hybrid krip- to borsamız. Bytedex Hybrid kullanıcıla- rın herhangi bir borsa cüzdanında kripto varlıklarını tutmalarına gerek kalmadan doğrudan kripto cüzdanları ile blockchain üzerinde işlem yapabilecekleri bir borsa olarak geliyor. Bytedex’in ana çıkış nok- tası bu hibrit yapımız. Dünyada bu alanda birkaç girişimden birini temsil ediyoruz ve bu alanda çok büyük yol aldığımızı söy- leyebilirim. 2 yıldan beri bu yapıyı geliş- tiriyoruz. Tamamen kendi teknolojimiz ve yazılımımız olarak global kripto dünyasıyla 2023 başında buluşturmayı hedefliyoruz. Tüm bunların yanısıra TokenLauncher plat- formumuz ile yeni çıkan projelerin borsa- mızda ön satışa çıkmasına aracılık edece- ğiz. Yeni projeler için borsamız alım satıma hazır, kendi cüzdan uygulamamızla birlikte kullanıcılar yeni projeler için ciddi sorun olan kendi logo ve fiyatları ile bir cüzdanda yer alma imkânı elde etmiş olacak. Ayrıca Bytedex Community Forum ve Bytedex sosyal uygulamaları ile birlikte yeni proje- lerin tanıtılmasını kolaylaştıracak adımlar atıyoruz. Bytedex olarak belki buradaki satırlara sığ- mayacak çok geniş bir ekosistemi hayata adım adım geçiriyoruz. Bu noktada merak edenleri hem sosyal medyalarda bizi takip etmesini hem bytedex.io sitesini gezme- lerini ve diğer Bytedex topluluğu üyelerini hem bytedex.org adresindeki topluluk Dijital Biz 8 Dijital Biz 9
Sayfa 10 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Röportaj Bytedex bu anlamda kripto sektöründe ciddi mesafeleri hızla alıyor. Kendine özgü tekno- lojileri ve blockchain felsefesinden esinleni- len modelleri ile yakın gelecekte de adını en çok duyacağınız kripto ekosistemlerinden biri olacak. Bytedex olarak Topluluk temelli Borsacı- lıktan bahsediyorsunuz? Nedir Topluluk temelli kripto borsacılığı? Bu yaklaşımın ana amacı nedir? Topluluk temelli kripto borsacılığı esas olarak blockchain’in dünyaya sunmuş olduğu mer- keziyetsiz ve bireyleri öne çıkaran felsefenin kripto borsacılığına yansıtılmış hali diyebiliriz. Bunu anlamak için birkaç rakam vermek isti- yorum. Bugün dünyanın top 10 kripto borsa- sının yıllık net karları 10-15 milyar dolar aralı- ğında geziniyor. Bu rakamı daha net anlamak için şöyle bir kıyaslama yapayım. Ülkemizin tüm şirketlerinin yıllık karı 90 Milyar dolar civarındadır. Yani baktığımızda bu borsalar 85 milyonluk tüm Türkiye’nin özel sektörünün toplam karlılığının neredeyse %20’si kadar karlılık sağlıyorlar. Bu ülkemizde belli başlı yerel kripto borsaları için de geçerli. Geçen forumumuza hem de Telegram üzerinde topluluk gruplarımıza katılmalarını tavsiye ediyorum. Aynı şekilde Discord uygulaması üzerinde de yeni kanalımıza katılabilirler ve Bytedex ile ilgili çok detaylı bilgilere ulaşa- bilirler. Kripto ve blockchain sektörü ile ilişki- niz nasıl başladı? Bugüne geldiğimizde hangi aşamadasınız? Kripto sektörüne erken dönem adapte olan kişilerdenim. Sürecin başladığı 2009’dan itibaren takip ettiğim, nihai olarak 2014’te dünya için kanıtlanmış kullanım alanlarını idrak etmemle birlikte yoğun araştırma ve bilgi edinme şeklinde üzerinde çalıştığımız bir alan olarak Plan MODERN’in bilişim kısmında 2018’den bugüne blockchain teknolojileri konusunda araştırmalarımıza yıl için 1,5 Milyar TL vergi beyan eden borsa- larımız var. Buradan hareketle kripto borsa- cılığının yeterli kullanıcı sayıları ile buluştu- ğunda hangi karlılık oranlarını bu şirketlere sunduğunu kolayca anlayabiliriz. Kripto borsacılığı bir tür aracılık hizmeti olarak sabit maliyetlere sahiptir. Yani kullanıcı sayısı arttıkça maliyetler aynı hızda artmaz bu an- lamda üretim sektörü gibi ham madde ya da işçilik giderleri yoktur. Bu noktada bu karlılığın nasıl oluştuğunu ve nereye gittiğini anlamamız gerekiyor. Bu karlılık kripto ticareti yapan kişilerden alınan komisyonlar, yeni listelenen projeler ve varlık yönetiminden kaynaklı gelirlerden oluşmak- tadır. Ve şirketlere ciddi karlar olarak dön- mektedir. Halbuki kripto varlıklar blockchain dünyasının ürünüdür ve blockchain felse- fesinde üretilen fayda tüm kullanıcılarla bir şekilde paylaşılır. Kripto varlıkların ve block- chain üzerinde ortaya çıkan uygulamaların bu kadar ilgi görmesinin sebebi aslında bu paylaşım mantalitesidir. Bytedex bu felsefeyi kripto alanında var olmak ve toplumun geniş kesimlerinin kriptoya başladık. Bytedex o günlerden bugüne uza- nan bilgi ve tecrübelerin ürünü diyebiliriz. Bugüne geldiğimizde artık rekabet ve tek- noloji gücü somut yapılar ile devam ediyo- ruz. Bytedex’te bir dönüm noktasındayız. Özellikle önümüzdeki birkaç ay içerisinde geliştirmesi devam eden blockchain ağımız ve hibrit borsamız hariç diğer tüm Bytedex bileşenlerini tamamlamış olacağız. 2023 ile birlikte blockchain ağımız ve bunun üzerinde çalışacak hibrit borsamızla bir- likte dünya genelinde fark yaratacağımızı düşünüyoruz. Tüm bu çalışmalar ABD’den Çin’e oradan Hindistan’a, Endonezya ve Rusya’ya kadar çok uluslu 35 kişilik yazılım ekibi tarafından yürütülüyor. Destek ekiple- rimiz ve Bytedex’te gönüllü olarak çalışan kişilerle birlikte 80 kişilik dev bir ekip şu anda Bytedex için çalışıyor. Dijital Biz 10 Dijital Biz 11
Sayfa 12 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Röportaj BTC/USDT Koin Bilgi BTC Son Fiyat 42.186,88 USDT 24s Değişim -1,56% 24s En Yüksek 42.980,49 24s En Düşük 41.876,07 24s Hacim 28.977.003 log auto10:35:06 (UTC) BTC/USDT, 60 O42276,28 H42361,58 L41956,99 C42205,07 −71,21 (−0,17%) Volume (20) 29,37539 n/a BB (20, 2) 42497,4685 43064,8762 41930,0608 EMA Cross (9, 26) 42255,1624 42271,3156 n/a Ichimoku (9, 26, 52, 26) 42319,0300 42500,2950 42186,8800 42022,7150 41894,3100 MACD (12, 26, close, 9) -89,9783 20,4393 110,4176 1h Indicators Derinlik Graği 42184.77 42186.17 42271.35 42272.7 42275.23 0 3 6 9.057 0 0.9 1.8 2.7 3.6 Açık Emirler İşlem Geçmişi Portföy Sonraki Tarih İşlem Çifti Tür Taraf Fiyat Stop Fiyatı. Beklemede T Önceki Emir Defteri FIYAT(USDT) MIKTAR(BTC) TOPLAM 42.186,88 $42.183,88 42.272,53 0,0197 833,614291 42.272,52 0,0023 100,608597 42.272,35 0,0015 63,408525 42.272,23 0,0129 545,311767 42.272,19 0,1180 4.988,963863 42.271,92 0,0107 456,114016 42.271,50 0,0109 464,563785 42.271,37 0,6228 26.327,454663 42.271,35 0,6698 28.313,772943 42.186,88 2,3147 97.653,346086 42.186,74 0,0010 42,186740 42.186,72 0,0015 67,076884 42.186,53 0,3842 16.208,908556 42.186,40 0,0015 64,545192 42.186,35 0,1420 5.993,414744 42.186,25 0,5500 23.202,437500 42.186,22 0,3549 14.975,264375 42 186 17 0 0602 2 542 138604 İşlemler FIYAT MIKTAR ZAMAN 42.186,88 0,25056 13:35:00 42.269,27 0,51419 13:34:18 42.268,13 0,47888 13:33:38 42.221,78 0,0526 13:32:56 42.227,07 0,36021 13:32:13 42.154,23 0,2725 13:31:30 42.167,2 0,00024 13:30:49 42.167,2 0,00096 13:30:49 42.274,3 0,01935 13:30:07 42.188,38 0,05076 13:29:30 42.175,5 0,3611 13:28:48 42.190,77 0,21998 13:28:07 42.299,29 0,45102 13:27:25 42.207,66 0,33138 13:26:44 42.195,26 0,44274 13:26:03 42.200,13 0,09121 13:25:20 42.188,6 0,29887 13:24:39 42.189,31 0,18258 13:23:58 42.189,31 0,14124 13:23:58 Limit Market Stop İşlem Kuralları Bakiye: USDT Fiyat USDT Miktar BTC Toplam USDT Good till Cancelled Giriş Yap veya Kayıt Ol Bakiye: BTC Fiyat USDT Miktar BTC Toplam USDT Good till Cancelled Giriş Yap veya Kayıt Ol 0 42276,97 0,00000 0% 25% 50% 75% 100% 0 0 42276,97 0,00000 0% 25% 50% 75% 100% 0 C $1.00 USDT $1.00 UST $1.00 XLM $0.21 XRP $0.83 XZT $3.45 ZIL $0.05 XTZ $3.44 JIM $0.00 1INCH $1.60 AAVE $153.75 ATLAS $0.03 ATOM $27.56 AVAX $84.72 AXS $51.98 BEXT $0.02 BNB $402.20 BTC $42,269.27 BTT Giriş Kayıt Market Borsa IEO Byte Traders P2P Dijital Biz 12 Dijital Biz 13
Sayfa 14 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Röportaj Dijital Biz 14 Dijital Biz 15
Sayfa 16 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Röportaj adaptasyonuna yardımcı olmak amacıyla yeniden düzenleyerek bir fayda sağlamaya çalışıyor. Bu noktada kendi ekosistem to- ken’imiz BEXT (Byte Exchange Token) Token ana bir işlev görüyor. BEXT Token yaklaşık 312 milyon adet arza sahip ve 212 milyon adet piyasa sirkülasyonuna sahip bir eko- sistem tokeni ve Bytedex içerisinde hemen her noktada kullanım alanına sahip. BEXT ile %70’e varan komisyon indirimlerine sahip olunabilirken aynı zamanda yeni token’ların ön satışlarında da VIP ayrıcalıklar sağlıyor. Bunun yanı sıra kendi blockchain’imiz ola- rak tasarlanan Byte Chain üzerinde ve diğer tüm Bytedex destekli projelerde de kullanım alanına sahip. Ancak bir kullanım alanı var ki, Kripto bor- sacılığı alanında devrim niteliği taşıyor. Biz buna Bytedex Stake diyoruz. Stake İngilizce bir tabir olarak kripto dünyasında kullanı- cıların elindeki token veya coinleri gönüllü olarak belli amaçlar için kitlemesi diyebili- riz. Bytedex token ekonomisine baktığımız BEXT token bu anlamda ekosistem kullanı- cılarına ciddi bir ödül imkânı sağlıyor. Kısaca BEXT Token sahipleri, token ha- vuzuna belli sürelerle ellerindeki BEXT tokenları kilitliyorlar. Bu kilitleme karşı- lığında ise BEXT olarak ödül alıyorlar. Ancak ödül olarak dağıtılan BEXT token- lar, Byte borsası tarafından piyasadan gün içerisinde elde ettiği işlem karları- nın %50’sine kadar alınıyor. Bu şekilde BEXT token her gün piyasada güçlü bir alıcısı olan aynı zamanda stake ödülü olarak dağıtılan tokenların arkasının boş olmadığı bir tür ekonomik yeniden da- ğıtım ortaya koyuyor. Bu model aslında doğrudan bir kripto borsasının net gelir- leriyle desteklenen sürdürülebilir bir akış sağlayan dünyadaki ilk model. Eğer bu modeli bugün dünyanın en büyük borsa- sı uygulamış olsaydı geçen sene ken- di tokenini tutan kişilere 4 milyar dolar dağıtacaktı. Tabi bunu şu an hayal bile edemiyoruz ancak Bytedex olarak bunun mümkün olduğunu biliyoruz ve yakın za- manda uygulamaya başlayacağız. Kripto sektöründe güçlü rekabet şartlarını hep yenilikçi fikirler ve teknolojiler ile sağla- yacağız. Bytedex blockchain felsefesine uygun olarak katılımcı, çoğulcu ve paylaşımcı bir kripto ekosistemi olarak dizayn edildi. Şu anda borsamız 13 ayrı likidite sağlayıcı tarafından destekleniyor bu nedenle işlem altyapısı, hızı ve likidite imkanları ile eşsiz bir kullanıcı deneyimini de birlikte sunuyor. İşte Bytedex sadece Türkiye’de değil dün- yada toplulukların bir kripto borsasının yö- netimine katılabildiği ender bir kripto borsa- cılığını da öneriyor. Bu kapsamda bir ülkede kayıtlı kullanıcı sayısı 50 bin kişiyi geçtiğinde o ülkenin Bytedex topluluğundan bir kişiyi ellerindeki BEXT token miktarınca oy vererek seçmelerini ve şirket yönetimine atamalarını istiyoruz. Topluluk temsilcisi tam zamanlı ola- rak 2 yıl boyunca görev alacak ve o ülkedeki topluluk geliştirme faaliyetlerini yürütecek. Bu anlamda toplulukların yönettiği, elde edi- len kazançlardan topluluğun yukarıda kısaca saydığım ödüller yoluyla faydalandıkları, Bytedex ekosistemi içerisinde öncelikli olarak imkân ve fırsatlara eriştikleri yegâne bir alan olarak Bytedex topluluk temelli bir model ile kripto dünyasındaki zorlu rekabet şartlarını kendi lehine çevirmeyi amaçlıyor. Bu modelin başarısı kripto ekosistemi içerisindeki diğer yapıları da dönüştürecektir. Byte Exchange bir kripto borsası olarak ne gibi yenilikler getiriyor? Ülkemizi globalde temsil edebilecek bir altyapıyla mı geliyor yoksa hedefiniz sadece Türkiye mi? Byte Exchange globalde rekabet edecek şe- kilde dizayn edildi ve tasarlandı. Bugün 2022 yılının tüm teknolojilerini her alanda bünye- sinde barındırıyor. Öncelikle şunu bilmemiz gerekiyor ülkemiz kripto sektörü ile çok ilgili, milyonlarca Türk vatandaşı kripto projelerine yatırım yapıyor ve bu projelerin coin’lerini, token’larını alıp satıyorlar. Maalesef bugüne kadar ülkemizde bu değişimin hızına mevcut yapıların ayak uyduramadıklarını görüyoruz. Kripto paralar bir teknolojik gelişmenin ürünü- dür. Hemen hemen her kripto para bu alanda bir değişimi vaat etmekte ve teknoloji ile iç içe geçmiş bir dünya oluşturmuştur. Bu teknolojik değişimi ve gelişimi temsil eden kripto varlıkların alım satımının yapıldığı kripto para borsaları da tam olarak bu teknolojik değişimi yansıtmaları gerekmektedir. Byte Exchange bu bilinçle yola çıkmış bir girişim olarak Bytedex’in bu vizyonunu yansı- tacak şekilde inşa edildi diyebilirim. Eşleştir- me motorumuzu, ABD’nin ünlü hisse senedi borsalarının ve finans kuruluşlarının borsacılık yazılımlarını yapan bir firma ile ortak geliştirdik ve kripto dünyasına uyarladık. Bu anlamda ciddi işlem kapasitesi elde ettik. Güzel kulla- nışlı bir arayüz ve 50 ayrı katmandan oluşan yapay zekâ destekli güvenlik mimarisi ile donattık. Bunun yanısıra ABD şirketi Fireb- locks ile mevcut borsamızdaki kullanıcıların fonlarının korunması konusunda anlaştık ve hizmet almaya başladık. Çok gelişmiş borsa- cılık API’lerimiz vasıtasıyla anlık veri akışları ya da iyi trader’lar için uygulamalar geliştirme imkanları sağladık. Byte Exchange’de yıl sonuna kadar toplam 300 işlem çifti sayısına ulaşacağız. Önümüz- deki yıl içerisinde bu rakamı 800 ila 1.000 arasına yükseltme hedefimiz var. Şu anda bu yıl gerçekleştireceğimiz işlem çifti sayısı bile ülkemiz için bir rekor anlamına geliyor. Bunun yanısıra Borsa içi satış platformumuz ile yeni projelerin ön satışlarında öncelikli bir borsa olmayı hedefliyoruz. Ülkemizde birçok yatırımcı yeni projelere erişmek için yabancı borsalara gidiyor, Byte Exchange, ülke insanımızın doğ- rudan ve kolayca yeni projelere ulaşabilecekleri bir kripto borsası olacak. Güçlü teknolojik alt- yapımızı bu alanda da öncelikle Türk projeleri olmak üzere yeni girişimlere de açacağız. Byte Exchange yeni bir kullanım deneyimi sunuyor bu anlamda sayfalarca anlatmak ye- rine kişilerin borsamızı deneyimleyerek kendi tecrübelerini edinmeleri daha doğru olacaktır. Bytedex.io sayfasında menüden “Exchange” sekmesine tıklayarak borsamıza ulaşabilirler. Byte Exchange global bir borsa olarak var- sayılan dili İngilizcedir. Kullanıcılar sağ üstte bulunan menüden “Settings” (Ayarlar) kısmın- dan dil olarak Türkçe’yi seçebilirler. Dijital Biz 16 Dijital Biz 17
Sayfa 18 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Röportaj Birçok yabancı kripto para borsası ödül programları düzenliyor Byte Exchange ödül programları var mı? Ya da Kullanıcının sizi tercih etmesi için özel teşvikleriniz var mı? Bizim yine kendimize has özel imkanlarımız var. Kullanıcılara borsanın net %50 gelirleriyle desteklenen stake imkanının yanısıra BEXT Token ile komisyon ödeme imkânı getiriyo- ruz. Aynı şekilde cüzdanlarında BEXT Token tutmaları karşılığında %75’e varan komisyon indirimleri sağlıyoruz. Bunların içerisinde ilk 100.000 kullanıcıya özel 3 kademe şeklinde %35 komisyon geliri imkâ- nı sunuyoruz. Kullanıcılar arkadaşlarını borsa- mıza getirdiklerinde arkadaşlarından borsamı- zın kesmiş olduğu toplam komisyonun %35’i doğrudan hesaplarına geçiyor ve bunları anlık olarak kullanabiliyor ve harcayabiliyorlar. Bu noktada başka hiçbir borsada bulamayacakla- rı bir kazanç elde etmiş oluyorlar. Bytedex olarak kuruluş aşamasında kullanı- cılara özel birçok cezbedici imkan sunuyo- ruz. Bunlardan bir diğeri de bytedex.org adresinden ulaşabilecekleri Bytedex Topluluk forumu. Forumumuzda basit bazı görevleri ya- parak Bytedex eğlen kazan token’ı JIM Token kazanabiliyorlar ve JIM token şu anda Byte Exchange üzerinde USDT ve BEXT pariteleri ile işlem görüyor. Yani forum üzerinde ve diğer sosyal mecralarımızda zaman geçirdikçe JIM token kazanıyorlar. Yakın zamanda sosyal alanda kendi global kripto medyamızı devreye aldık. Cubecrypto.io adresinde İngilizce dilinde son dakika kripto haberlerini veriyoruz. Ayrıca Türkçe olarak da yakın zamanda faaliyetlere başlayacak. Bu anlamda Bytedex sosyal alan- da da kullanıcıları destekliyor. Bytedex olarak ana hedef kitlemiz gerçekten iyi hazırlanmış bir ortamda kripto dünyası ile bir- likte işlem yapmak isteyen kişiler. Bu nedenle doğrudan bu kesimi kendimize çekmek üze- rine programlar tasarladık ve geleceğe dönük oldukça yenilikçi ödül sistemleri tasarlıyoruz. Bizler de yıllar boyunca kripto dünyasında var olan, alım satım yapan, kripto varlıkları, yeni projeleri takip eden kişileriz. Dolayısıyla kulla- nıcıların beklentilerini net olarak biliyoruz ve anlıyoruz. Bytedex, hem topluluğumuzun hem de kullanıcılarımızın en ufak değerlendirmesini dikkate alıyor ve gerekli düzenlemeleri yapıyor. Bu noktada ödül programları çerçevesinde de aynı anlayışla hareket ediyoruz. Son zamanlarda ülkemizde kripto paralar ve borsaları oldukça ilgilendiren yasa tasa- rısı konusu çokça konuşuluyor. Bu konuda neler söylemek istersiniz? Son zamanlarda bu konuda çok farklı mecralarda ciddi tartışmalar yürütülüyor. Bytedex olarak biz de görüşlerimizi çeşitli kanallardan karar alıcılara ilettik. Genel olarak kripto varlıkların tanımlanması ve devlet nezdinde ne olduklarına yönelik olarak bir tanımlama çok gerekli. Bunun akabinde bu varlıkların doğru tanımlanması ile birlikte birçok sorun kendiliğinden çözülebilecektir. Kullanıcıların kripto alım satım platformlarına yerelde ve globalde üye olurken verdikleri bil- giler çok önemli. Bu verilerin mutlaka denet- lenmeli ve gerekirse yurtdışı borsalarına üye olmada kullanabilecekleri alternatifler devleti- miz tarafından geliştirilmeli. Bockchain dünyası bireysel özgürlük üzerine kuruludur. Bu nokta kripto varlıkların değerini insanlar kendi aralarında belirlemektedir. Bu nedenle kripto varlıklardan elde edilen gelir- ler vergiye tabi olmamalıdır. Kripto alım satım platformları ülkemizde vergiye tabi tutulabilir şeklinde bir anlayış var. Ancak Türkiye’deki kripto alım satım platformları vergi verirken, Türk kullanıcıların %90’na yakını yurtdışı borsalarda işlem yürütüyor. Ve yurtdışındaki borsalar herhangi bir vergi ödemiyorlar. Bu noktada bakıldığında ülkemizde kripto var- lık borsalarının vergilendirilmesi de haksız rekabete yol açacak bir uygulama olacaktır. Ülkemizde sosyal medya devleri faaliyet gös- teriyorlar. Hepimizin bildiği gibi vergi nokta- sında herhangi bir uygulama sürdürülemedi. Açıkçası ya yurtdışı borsalar da yerli borsalar ile aynı şartlara tabi olmalı veyahut da onlara uygulanamayan kısıtlamalar yerli kripto alım satım platformlarına da uygulanmamalıdır. Dijital Biz 18 Dijital Biz 19
Sayfa 20 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Diğer taraftan dünyadaki uygulamalara bak- tığımızda lisanslama uygulamaları yapılıyor ve blockchain girişimlerinin kendi ülkelerin- de yer seçmesi için ciddi teşvik edici hukuki ve yasal düzenlemeler yapılıyor. Türkiye hukuki altyapıyı kurarken iyi denetlenebilen şeffaf düzenlemeler ile blockchain yapıla- rına yaklaşmalı. Bugün diğer bir husus da kripto alım satım platformlarına sermaye şartı getirilmesi gibi öneriler duyuyoruz. Bakın ülkemizdeki gençlerimizin hiçbiri fin- tech alanında bir startup üretemiyor. Bunun nedeni birçok ödeme kuruluşu için getirilen sermaye şartı olmuştur. Aynı şeyi kripto alım satım platformları için tekrarlarsanız artık ülkemizde gençlerimiz bir startup kurup bu alanda faaliyet gösteremeyecek demektir. Kripto alım satım platformu dediğimizde eğer şirketlerin sahip olduğu merkezi borsa- lar kastediliyorsa unutmayın ki merkeziyet- siz olarak faaliyet gösteren kripto alım satım platformları da vardır. Bu noktada itibari para kullanmadıkları için ve tamamen mer- keziyetsiz oldukları için herhangi bir şekilde bunlara müdahale etme imkânı da yoktur. Yapılacak olan düzenlemeler tüm ihtimalleri düşünerek yeni girişimlerin önünü maddi ya da hukuki olarak kesmeden yapılmalıdır. Birçok ülke bu noktada görece düşük lisans- lama ücretleri ile lisans vermekte ve asıl ilgilenilmesi gereken konular olan kara para ile mücadele, kullanıcı güvenliği ve işlemle- rin denetlenmesi konularına yoğunlaşmakta- dır. Türkiye bu anlamda Estonya, Portekiz, Kanada, ABD ya da İsviçre gibi ülkelerin uygulamalarını örnek alabilir. Karar alıcıla- rımızın bu yönde bir anlayış ile ülkemizde blockchain girişimlerinin önünü kapatmak yerine destek olacak yasal düzenlemeler yapacaklarına inanıyoruz. Röportaj Dijital Biz 20 Dijital Biz 21
Sayfa 22 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Haber Türkiye Bilişim Derneği (TBD) tarafından düzenlenen 5. Siber Güvenlik Ekosisteminin Geliştirilmesi Zirvesi 24 - 25 Mart 2022 tarih- lerinde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Ana Konferans Salonu’nda gerçekleştirildi. Zirvenin açılışına, T.C. Ulaştırma Altyapı Ba- kan Yardımcısı Dr. Ömer Fatih SAYAN, T.C. Gençlik ve Spor Bakan Yardımcısı İhsan Selim BAYDAŞ, BTK Başkanı Ömer Abdul- lah KARAGÖZOĞLU, Haberleşme Genel Müdürü Gökhan EVREN katılım sağladı. Zirveye, Kamu üst düzey yöneticileri, sektör temsilcileri, akademisyen ve öğrencilerden oluşan 350 kişilik katılım gerçekleşti. Zirvenin açılışına katılan Ulaştırma ve Altya- pı Bakan Yardımcısı Dr. Ömer Fatih Sayan, “Teknolojide yaşanan gelişmeler, ülkelerin siber güvenlik kabiliyet ve kapasitelerinin ge- lişmesine katkı sağlarken, siber tehditler, tüm dünyanın üstesinden gelmesi gereken ortak sorun olarak ortaya çıkıyor” dedi. Siber güvenliğin öneminin her geçen gün daha çok anlaşıldığını belirten Sayan, “Dünyada yaşanan olaylar, toplumların siber saldırılara karşı ne kadar hassas olduğunu ve doğru bir biçimde hazırlanılmazsa bu saldırıların so- nuçlarının ne kadar yıkıcı olabileceğini gözler önüne sermiş durumda. Ülkemizin Kuzeyin- de yaşanan savaş öncesinde, Ukrayna’nın özellikle kamu kurumlarını ve finans sektörü- nü hedef alan siber saldırı dalgalarına maruz kaldığına, dünya olarak şahit olduk. Fakat şu unutulmamalıdır ki Ukrayna’da yaşanan siber saldırılar, mevcut konjonktüre özgü değil.” uyarısında bulundu. Zirveye çevrim içi katılan Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı Ömer Abdullah Ka- ragözoğlu, “Siber güvenliğin sağlanması artık sadece teknolojinin yoğun olarak kullanıldığı “Teknoloji ve Gelecek” TBD’den Ödül Aldı alanlardaki tehlikeleri bertaraf etmek için bir ihtiyaç değil. Siber güvenlik artık, sosyal ve ekonomik hayattaki bağlantılı riskler nedeniy- le, Milli Güvenliğin de bir parçası ve milletle- rin refahını etkileyen büyük bir faktör haline geldi. Bu nedenle bir taraftan yeni teknoloji- lerin hayatımızı nasıl kolaylaştıracağına, bu teknolojilerin nasıl daha erişilebilir hale getiri- leceğine kafa yormamız gerekiyor” dedi. Zirvenin açılışında konuşan TBD Genel Başkanı Rahmi AKTEPE, “Son yıllarda siber saldırılar yoğun olarak Kritik Altyapılara, KOBİ’lere ve Tedarik Zincirlerine yönelmiştir. Kamu Kurumları başta olmak üzere tüm sek- törlerde özellikle de savunma, uzay ve ha- vacılık alanında faaliyet gösteren personelin siber güvenlik farkındalığı önem kazanmıştır. Her ne kadar siber güvenliğin teknik önlemler ile sağlanacağı düşünülse de yapılan araştır- malar siber saldırıların %80 insan hataların- dan kaynaklandığını açıkça göstermektedir. Bu nedenle düzenli olarak verilecek olan siber güvenlik farkındalık eğitimlerinin, ku- rumların Siber Olgunluk Seviyesi’nin ve Siber Dayanıklılığı’nın arttırılmasına çok önemli katkılar sağladığı bilinmektedir. Bu kap- samda, ulusal seviyede siber dayanıklılığın arttırılması amacıyla Türkiye Bilişim Derneği tarafından Teknokent ve OSB’lerde yerleşik KOBİ’lere ve Girişimcilere Siber Güvenlik Farkındalık Eğitimleri verilmektedir.” Dedi. Bugüne kadar 11 ilde, 88 Organize Sanayi Bölgesine yönelik olarak 24 adet eğitimin düzenlendiğini ve yıl sonuna kadar 300’den fazla eğitimin verilmesinin planlandığını be- lirten AKTEPE, “Ülkemizde kritik altyapılarda kullanılan siber güvenlik ürünlerinin büyük oranda yurtdışı kaynaklı olduğu bilinmektedir. Bu durumun ulusal güvenliğimize bir tehdit oluşturduğunu düşünmekteyiz. TBD olarak siber güvenlik teknolojilerinde dışa bağım- lılığın azaltılması ve teknolojik egemenliğin arttırılmasının çok önemli olduğunu değerlen- diriyoruz. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tara- fından yerli ve milli uygulamalarla Türkiye’nin Siber Kalkanının her geçen gün güçlendiril- mekte olduğu ve KASIRGA, AVCI ve AZAD gibi başarılı milli uygulamalar ile 2020 yılında 118 bin 470 olan siber saldırı sayısının 2021’de 84 bin 113’e gerilemiş olduğu açıklanmıştır. Bu açıklama TBD’nin ne kadar haklı oldu- ğunu açıkça ortaya koymaktadır.” şeklinde konuşmasını sürdürdü. “Pandemi ile birlikte yaygınlaşan uzaktan çalışma, uzaktan eğitim ve dijital platformlar üzerinden ticaret ile birlikte her zaman ve her yerden kurumsal bilgilere erişim gerek- sinimi siber saldırı yüzeyinin genişlemesine neden olmuş ve yeni siber güvenlik risklerini ortaya çıkarmıştır. Covid-19’dan bu yana en çok görülen siber saldırı vektörleri ise %55 artışla Veri Kaybı (Data Loss), %51 artışla Kimlik Avı (Phishing), %44 artışla Hesap Ele Geçirme (Account Takeover) ve %40 artışla fidye saldırıları olmuştur. Yapılan araştırmala- ra göre günümüzde her 11 saniyede bir fidye saldırıları gerçekleşmektedir ve bu sıklığın daha da artması beklenmektedir. ABD’de 2021 yılının ilk yarısında gerçekleşen fidye saldırıları için 590 milyon dolar tutarında fid- ye ödemesi yapıldığı raporlanmıştır. ABD’de yapılan diğer bir araştırmaya göre de sağlık sektörü finans ve savunma sektöründen sonra siber saldırılardan küresel olarak en çok etkilenen 3ncü sektör olmuştur. Son iki yılda kötü amaçlı yazılım (malware) sayısın- da ise 4 katı bir artış gözlemlenmiştir.” ifade- lerini kullanan AKTEPE, koordinasyon ve iş birliğine dikkat çekerek, strateji ve politikala- rın belirlenmesinden uygulanmasına kadar uzanan yolda; birlikte çalışabilme, farklı bakış açılarının yer alacağı ortak akıl oluşturma kültürünün hayata geçirilmesinin önemine vurgu yaparak konuşmasını tamamlamıştır. Zirvede milli imkan ve kabiliyetler ile özgün olarak siber güvenlik ürün, hizmet ve tek- nolojilerinin geliştirilmesine, siber güvenlik farkındalığının ulusal seviyede arttırılmasına, nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesine, bi- limsel araştırma çalışmaların yapılmasına ve kamuda milli siber güvenlik ürünlerinin kulla- nımının yaygınlaştırılmasına destek vererek siber güvenlik ekosisteminin gelişimine katkı sağlayan kurum ve/veya bireylere 2018 yılın- dan beri Türkiye Bilişim Derneği tarafından 5 kategoride verilen Siber Güvenlik Ekosiste- mine Katkı Ödülleri sahiplerini bulmuştur. Dijital Biz 22 Dijital Biz 23
Sayfa 24 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Haber Siber Güvenlik Ekosistemine Katkı Veren Kamu Kurumu Kategorisi’nde; “Türkiye Siber Güvenlik Kümelenmesi” yapılanması ile ödül almaya hak kazanan T.C. Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı adına ödülü T.C. Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayi Başkanlığı Siber Güvenlik ve Bilişim Sistem- leri Daire Başkanı Sayın Muhammet Sami ULUKAVAK teslim almıştır. Siber Güvenlik Ekosistemine Katkı Veren Kamu Görevlisi Kategorisi’nde; “Siber Vatan” Projesi ile Batı Karadeniz Kalkınma Ajan- sı’ndan Siber Vatan Proje Koordinatörü Sayın Muhammed TEMLİ ödülün sahibi olmuştur. Siber Güvenlik Ekosistemine Katkı Veren Aka- demisyen Kategorisi’nde; “Nesnelerin İnterneti Ekosistemi Test ve Değerlendirme Merkezi” Projesi ile İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Bilgisayar Mühendisliği Siber Güvenlik Ana Bilim Dalı Başkanı Sayın Doç. Dr. Muhammed Ali AYDIN ödülün sahibi olmuştur. Siber Güvenlik Ekosistemine Katkı Veren Medya Kuruluşu Kategorisi’nde; BENGÜ TÜRK TV adına BENGÜ TÜRK TV Program Yapımcısı ve Moderatörü Sayın Şenol VA- TANSEVER “Teknoloji ve Gelecek” Programı ile ödülün sahibi olmuştur. Siber Güvenlik Ekosistemi Yerli ve Milli Teknoloji Geliştirme Kategorisi’nde; “Berqnet Firewall” Projesi ile ödül almaya hak kazanan Logo Siber Güvenlik ve Ağ Teknolojileri A.Ş. adına ödülü Firma Genel Müdürü Sayın Mus- tafa Hakan HİNTOĞLU teslim almıştır. Söz konusu zirvede, yeni normalde siber güvenlik ekosistemin geliştirilmesine yönelik hususların, insan, süreç, yasal mevzuat ve toplum boyutuyla tartışıldığı “Siber Güvenlik Stratejileri”, “Yenilikçi Siber Güvenlik Tekno- lojileri ve Uygulamaları”, “Siber Tehditlerin Gelişimi ve Genişleyen Saldırı Yüzeyi”, “Si- ber Güvenlikte Beşeri Sermayenin Önemi” ve “Siber Güvenliğin Ekonomiye Etkisi ve Siber Girişimcilik” oturumları yüksek katılım ile ger- çekleştirilmiştir. Ayrıca Sosyal Mühendislik ve Son Kullanıcıyı Hedef Alan Saldırılar, Sosyal Medya Saldırıları ve Güvenlik Önlemleri, Kablosuz Ağlara Yönelik Saldırıları ve Gü- venlik Önlemler, Pratik Teknikleri ile Zararlı Yazılım Tespiti ve Kişisel Verilerin Korunması konularını kapsayan 2 saatlik “Siber Güvenlik Farkındalık Eğitimi” verilmiştir. Dijital Biz 24 Dijital Biz 25
Sayfa 26 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Yazar Prof. Dr. Güner GÜRSOY S’aide Yönetim Kurulu Başkanı Dipnot: Fintech dünyası sınırları aşan ve son kullanıcı gruplarına inovatif çözümler sunabilme yeteneği sayesinde hayatımı- zın içinde çok daha fazla olacaklar. Finansal Teknolojiler (Fintech) Finansal Sistemlerde Demokratikleşme Finansal teknolojiler veya kısaca Fintech olarak literatü- rümüze giren bu terimi daha sık ve etkili bir şekilde görmeye devam ediyoruz. Neden finans ve teknoloji bu kadar yakın iki arkadaş oldular? Bu ihtiyaç nereden çıktı? Nereye evriliyor Fintech ve gelecekte nasıl bir resim bizim bekliyor? Fintech; Finansal hizmetlerin hedef odaklı sektörel çözüm algoritmalarının, mobil ve bilişim teknolojileri kullanılarak geliştirilmesi ve son kullanıcı- lara toplam paket yaklaşımıyla sunulabilmesidir. Bu tanımın alt kırılımlarına bakıldığında birinci unsurun finansal hizmetlere ilişkin sektörel ve son kullanıcı- ya yönelik çözümler oluşturul- ması vurgusu olduğu görülür. Demek ki mevcut klasik ve gelenekselci finansal yapı son kullanıcıya yönelik esnek ve hap çözüm paketleri sunmakta yavaş kalmış ki bunun açığını Fintech çözümleri doldurmaya çabalıyor. Bu haliyle bakıldığın- da aslında finansal hizmetlerin son kullanıcıya, yani tabana çözüm odaklı yayılmasını finansal hizmetlerin teknoloji aracılığıyla demokratikleşme- si olarak tanımlamak çok da yanıltıcı olmayacaktır. Bu arada finansal yapıyı da eleştirirken haksızlık yapma- yıp, küresel ve lokal ekonomi- lerdeki dalgalanmalar, pandemi dahil pek çok küresel krizlerin ve savaşların etkisi altında sürdürülebilirliğini korumaya çalıştığını unutmamak lazım. Eğer mevcut regülatif finansal yapı Fintech’lerin arkasına geçip destek vermese bugün bu kadar yaygın olamazdı. Fintech’lerin gelişmesinde ve sayılarının artmasında ana itici gücün, mobil teknolojiler, blokc- hain, akıllı telefonlar ile iletişim teknolojileri gibi teknolojiler oldu- ğunu vurgulamak lazımdır. Krip- to para dünyasında ilk marka olan bitcoin, finansal dünyalarda algı ve paradigmaları kırarak, merkezi bir otoriteye bağlı olma- dan tabana yayılmış sahiplilikle de bir paranın kabul görebileceği gerçeğini ispatlamıştır. Bugün 2 trilyon USD yakın değere sahip 15,000’den fazla kripto paranın üretilmiş olması, bu alanda ne kadar fazla talebin olduğunu ve alışılagelmiş para sistemlerinin kendilerini sorgulaması ihtiyacını ortaya koymaktadır. Kripto paralar ve Fintech çözüm- lerin ülke sınırlarını aşan çözüm- ler sunuyor olması, ülke bazlı para sistem ve politikalarının yetersiz kalmasına yol açarken, uluslararası tedavülde olan ge- nel kabul görmüş paralar ile ilgili de farklı sınırlamalar da Fintech çözümlerini zorlamaktadır. Bu sınırlamaların başında doların serbest dolaşımı ile ilgili mono- polistik kontrol getiren SWIFT en çok eleştirilenlerden olup, buna alternatif üretmek için, havuz sistemine dayalı uluslararası para transfer çözümleri gittikçe yaygınlaşmaktadır. Para aklama ve para akışlarında legal olma- yan kullanımların önüne geçme çalışmalarına saygı duymakla beraber, bunun bireysel transfer- ler ile uluslararası ticaretin önün- de engel olmaktan çıkarılması gerekir. İşte bu noktada kripto para sistemleri gittikçe öne çıkmaktadır. Kripto paralar, regülasyon içinde yerini bulup, kabul gördükten sonra -ki kaçı- nılmaz olarak bu olacak- o za- man Fintech dünyası çok daha farklı bir ivme kazanacaktır. E-para şirketleri elektronik cüzdan kullanımıyla, ödeme sistemlerine farklı bir kolaylık getirmiştir. TCMB onaylı aktif elektronik para şirketlerinin sayısı 29’a ulaşmış bunun en az iki katı kadar başvuru da sırada beklemektedir. Bu şirketler Fintech çözümleri için daha esnek ve hızlı çözümler sunabildiği için avantajlı bir konumdadır. Fintech çözüm- lerinin hizmet ölçekleri daha düşük olduğu için bankaların bunlara odaklanmaları maliyet etkin olmazken, Fintech’ler e-para çözümleri ile fark yara- tacak şekilde konumlanmakta- dır. Ancak bu noktada Fintech çözümlerin, e-para kurulumu ile ilgili akılcı yaklaşımları öne çıkarmaları kendi menfaatleri- ne olacaktır. E-para şirketleri- nin regülasyon dışında kendi iç etik yaklaşımlarda hassasiyet göstermeleri sektörün geleceği için çok önemlidir. Son regü- lasyon ile sadece TL işlemler ile sınırlandırılan Fintech’lerin, merkezi otoritelerden onay alarak yabancı paralar ile cüzdan açıp işlem yapabilme haklarının kazandırılması, Fintech’lerin önünü açacak- tır. NFT dijital olarak mülkiyet haklarının paylaşımına imkân sunan ve varlıkların menkul kıymetleştirmesinden başka bir şey değildir ve uygulamaların daha da artmasını beklemek- teyiz. Mevcut yapı içinde e-pa- ra Fintech çözümleri aslında kapalı sistemde token yapısını barındıracak şekilde mimariler oluşturmaktadır. Merkezi otoritelerce yetkilendirildiklerin- de, e-para ve Fintech çözüm- lerinin kripto para birimlerine kolaylıkla endekslenebilecek olmaları, blokchain kripto para dünyasına farklı bir açılım ka- tacaktır. Sonuç olarak; Fintech dünyası sınırları aşan ve son kullanıcı gruplarına inovatif çözümler sunabilme yeteneği sayesinde hayatımızın içinde çok daha fazla olacaklar. Dijital Biz 26 Dijital Biz 27
Sayfa 28 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Haber Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Bakan Yar- dımcısı Sayan: “Siber saldırıların bireyler- den ve küçük işletmelerden uzaklaşarak; büyük şirketlere, hükümetlere ve kritik altyapılara doğru yöneldiğini görüyoruz.” Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Bilgi Tekno- lojileri ve İletişim Kurumu ile Siber Güvenlik Kümelenmesi’nin destekleriyle düzenlenen 6’ncı e-Safe Siber Güvenlik Zirvesi “Kamu ve Özel Sektördeki Siber Güvenlik Zafiyetleri 2.0’’ temasıyla,17 Mart 2022 tarihinde Anka- ra’da BTK Merkez Binası’nda gerçekleştirildi. Zirve’nin açılış konuşmasını yapan Ulaştırma ve Altyapı Bakan Yardımcısı Dr. Ömer Fatih Sayan, siber saldırılarda bir eksen kayması olduğunu belirterek, “Siber saldırıların birey- lerden ve küçük işletmelerden uzaklaşarak; büyük şirketlere, hükümetlere ve kritik altya- pılara doğru yöneldiğini görüyoruz” dedi. “Bugün pek çok işlemimizi uzaktan elektro- nik ortamlarda gerçekleştirebiliyoruz. Özel sektörümüz de sürece çok hızlı bir şekilde uyum sağlayarak, hizmetlerini dijitalleştirme ve uzaktan çalışma adımları ile faaliyetlerini aralıksız sürdürüyor. Bakanlığımız desteği ile BTK tarafından gerçekleştirilen düzenlemeler ile abonelik işlemleri işletmeci ve ofis bayileri- ne gitmeye gerek kalmadan elektronik ortam- da yapılabilir hale geldi” şeklinde konuşan Sayan, sözlerine şöyle devam etti: “Hal böyle olunca ülkemiz ile birlikte tüm dünyada dijitalleşmede yaşanan artış, siber korsanların iştahını da kabartıyor. Teknolojide yaşanan gelişmeler, ülkelerin siber güvenlik kabiliyet ve kapasitelerinin gelişmesine katkı sağlarken, aynı zamanda kötü niyetli oyun- cuların da saldırı yeteneklerini destekliyor. Siber tehditler, tüm dünyanın üstesinden gelmesi gereken ortak sorun olarak ortaya Siber saldırılar, dünyanın ortak sorunu çıkıyor. Son günlerde yaşanan savaş ortamı da bunun bir kanıtı olarak canlı canlı yaşa- nıyor, bilginin doğru kullanımı ya da siber saldırılarla tarafların etkinliği değişebiliyor. Bu nedenle ‘Uçtan uca siber güvenlik, uçtan uca yerli ve milli güvenlik’ diyoruz.” Siber saldırıların öncelikli motivasyonunun fi- nansal çıkar sağlama amacı olduğunu da dile getiren Sayan, “2022 yılında dünya genelin- de siber saldırılardan kaynaklı maruz kalına- cak zararın 6 trilyon dolar olması bekleniyor. Ancak sürücüsüz araçlar ve bireysel ulaşım için kullanılacak dronelar gibi teknolojiler artık siber güvenlik konusunda bizlere yepyeni bir odak alanı yaratıyor: Can Güvenliği! Şimdiye kadar siber saldırılar kaynaklı finansal ka- yıplar, hizmet aksamaları gibi önemli ancak insan hayatına direkt kastetmeyen tehditlerle başa çıkmamız gerekiyorken; yakın gelecek- te siber güvenlik aynı zamanda can güven- liğini de sağlamanın ana unsurlarından biri haline gelecek” şeklinde konuştu. Türkiye’nin ne kadar çok yerli ve milli teknolo- jiye sahip olursa, o kadar güçlü ve bağımsız bir siber güvenlik yapısına sahip olacağını vurgulayan Sayan, “Günümüzde geliştirilen üretilen her türlü ürün, cihaz ve nesnenin ge- rek donanım gerek yazılım boyutunda bilişim unsuru içerdiği ve bir şekilde siber bağlantılı olması, siber güvenlik alanında geliştireceği- miz yerli ve milli çözümlerimizin ehemmiyetini ortaya koyuyor. Biz de Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan liderliğinde ve Milli Teknoloji Hamlesi rehberliğinde tam anlamıyla yerli ve milli olmak için elimizden gelen bütün çabayı gösteriyoruz. Kamu ve özel sektör iş birliği ile de inşallah önümüzde- ki birkaç yılda siber güvenliğin her alanında kendi ürünlerini üretmiş olan ve ürünlerini yurt dışına ihraç eden bir siber güvenlik ekosistemi ile bu alanda ilerleyişimizi daha da güçlü adımlarla sürdüreceğimize yürekten inanıyorum” ifadelerini kullandı. Ayrıca, “Genel Yaklaşım, Kamu Yaklaşımı, Özel Sektör Yaklaşımı” olmak üzere 3 ayrı bölümde, 14 konuşmacının sunum yaptığı zirvede; siber güvenlik bilinci, gelişen dünyada siber güvenlik rolleri ve güvenlik riskleri gibi birçok konu masaya yatırıldı. Dijital Biz 28 Dijital Biz 29
Sayfa 30 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Haber Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) Başkanı Ömer Abdul-lah Kara- gözoğlu: “Teknoloji geliştikçe artan ve çeşitlenen siber güvenlik zafiyetleri ve teknoloji korsanlığı risklerini önlemek için de önemli iyileştirmelere ihtiyaç duyuluyor.” Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Bilgi Tek- nolojileri ve İletişim Kurumu ile Siber Güven-lik Kümelenmesi’nin destekleriyle düzenlenen 6’ncı e-Safe Siber Güvenlik Zirvesi “Kamu ve Özel Sektördeki Siber Güvenlik Zafiyetleri 2.0’’ temasıyla,17 Mart 2022 tarihinde Ankara’da BTK Merkez Bi- nası’nda gerçekleştirildi. Zirve’de açılış konuşması yapan Bilgi Tek- nolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı Ömer Abdullah Karagözoğlu, internete bağlı cihaz sayısında yaşanan artışın, siber güvenlik zafiyetleri ve olaylarında da ar- tışa neden olduğunu vurgulayarak, “Tek- noloji geliştikçe artan ve çeşitlenen siber güvenlik zafiyetleri ve teknoloji korsanlığı risklerini önlemek için de önemli iyileştir- melere ihtiyaç duyuluyor” dedi. Siber güvenlik konusunda küresel veya bölgesel ölçekte faaliyet gösteren ulus- lararası kuruluşların mevcut işleyişinin ve etkinliğinin artırılması için, ülkelerin öncelikle kendi sınırları içerisindeki siber zafiyet ve tehditleri azami ölçüde kontrol altına almaları gerektiğini söyleyen Kara- gözoğlu, “Bu bağlamda, devletler de siber tehditler ile mücadele için en iyi uygula- maları oluşturma ve yenilikçi araçlar ge- liştirme konusunda büyük adımlar atıyor, büyük yatırımlar gerçekleştiriyor. Kritik altyapıların ve ulusal güvenliğin korunabil- mesi için de olabildiğince yerli olanaklardan 3 yılda 350 bin saldırı önlendi yararlanmak büyük önem taşıyor. BTK olarak bizler, gerçekleştirdiğimiz düzenle- yici ve denetleyici faaliyetlerde bu konuya dikkat ediyor, sektör paydaşlarımızı yerli ve milli kaynaklar kullanmaya teşvik ediyo- ruz” şeklinde konuştu. “Ülkemizin kritik altyapılarının korunması başta olmak üzere ülkemizin siber gü- venliğinin sağlanması için kurumumuz bünyesinde kurulu bulunan Ulusal Siber Olaylara Müdahale Merkezimiz USOM, zararlı yazılım analizi, dijital kayıt incele- me, servis izleme, zararlı bağlantı tespiti sızma testleri, alarm üretme, uyarı ve duyuru yayınlama faaliyetlerini kesintisiz sürdürüyor” diyen Karagözoğlu, sözlerini şöyle sürdürdü: “USOM çalışmaları kapsamında, tamamen kurumsal iç kaynaklarla geliştirilen AVCI, AZAD, KASIRGA ve ATMACA yazılımları- mızla 120 binin üzerinde zararlı bağlantı tespit edilerek kontrolleri yapılmış ve alt- yapı seviyesinde erişimi engellenmiştir. Bu sayede ülke genelinde internet kullanıcıla- rı ve sistemlerine yapılabilecek saldırıların önlenmesi sağlanmıştır. Ayrıca, USOM tarafından 30 binin üzerinde siber güvenlik bildirimi ilgili kurum ve kuruluşa bildirilerek gerekli önlemlerin alınması sağlanmıştır. Operatörlerimiz nezdinde ise son 3 yılda 350 binin üzerinde Dağıtık Hizmet Reddi (DdoS) saldırısı tespit edilerek önlendi.” Sadece ulusal değil uluslararası boyutta da birçok tatbikata katılım sağlayarak iş birlikleri gerçekleştirdiklerini de dile geti- ren Karagözoğlu, “Etkin bir siber güvenlik kapasite inşasının; dünyadaki gelişmeleri takip etmek, ulusal ve uluslararası iş birlik- leri gerçekleştirmek olduğuna inanıyoruz. Tüm bu çalışmalarımıza istişarenin ve bilgi paylaşımının çok önemli olduğu dü- şünüyoruz. Bu anlamda, bu zirve de ilgili tüm paydaşları bir araya getirerek, siber güvenlik konusunda sorunların tartışılarak çözüm yolları bulunmasına önemli katkılar sağlayacağına inanıyorum” şeklinde söz- lerini tamamladı. Ayrıca, “Genel Yaklaşım, Kamu Yaklaşımı, Özel Sektör Yaklaşımı” olmak üzere 3 ayrı bölümde, 14 konuşmacının sunum yaptı- ğı zirvede; siber güvenlik bilinci, gelişen dünyada siber güvenlik rolleri ve güvenlik riskleri gibi birçok konu masaya yatırıldı. Dijital Biz 30 Dijital Biz 31
Sayfa 32 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Yazar Dr. Erol ÖZGÜNER İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) Bilgi İşlem Daire Başkanı Dipnot: Üzerinde düşünmekten öte, hızlıca aksiyona geçilmesi, bu konuda eksik ara kademe işgücünün yetiştirilmesi dahil, tesis- yatak-kongre merkezleri sayılarının arttırılması, yabancı dil bilen istihdamın arttırılması, ulaşım imkan- larının çeşitlendirilmesi, şehirlerin 15 dakikalık şehirler mantığında yürü- yerek erişilebilirlik seviyele- rinin arttırılması gerekliliği hemen akla gelenler. Neden Kongre Turizmi Geçen ayki yazımızda Barcelo- na’da düzenlenen GSMA (GSM Association) Mobile World Cong- ress ile ilgili izlenimlerimi sizlerle paylaşmıştım. Bitirirken de niye kongre turizmi önemlidir, şehirlere, ülkelere nasıl katkıları olmaktadır, bir başka yazımıza bırakacağımızı söylemiştim. Bu ayki yazımızda, başlığından da anlaşılacağı üzere, ülkemizde de mutlaka gelişmesi, desteklenmesi gereken alanlardan birisi olarak kongre turizmini gün- deme taşımak istiyorum. Ancak bunu yaparken, bir Teknoloji insanı gözüyle ve önemli bir teknolojik buluşmanın verileriyle sizlere an- latmak istiyorum. GSMA buluşmaları, başlarda sadece GSM dünyasının, opera- törlerin, taşeronların, tedarikçilerin, özellikle donanımsal ürünlerini tanıttığı fuarlar iken, sonrasında, servis üreten firmaların, katma de- ğerli servislerini tanıttığı, datanın kullanımının çığ gibi büyümesiyle birlikte veri merkezinden, son kul- lanıcıya kadar giden tüm süreçler- deki, ürün, hizmet, servis, yazılım, platform ve donanım üreticilerinin ortak buluşma noktası haline geldi. 2006 yılına Cannes’da yapılan fuar, o yıldan bu yanadır Barcelona’da yapılmaktadır. Fuar alanı oldukça büyük bir kongre merkezi alanı. Devasa salonlar birbirinden değerli firmalara, ülkelere ev sahipliği yapı- yor. Paralel salonlarda, birçok stant ile ziyaretçiler ağırlanıyor. Nedir bu senenin rakamları, yakın- dan bir inceleyelim. Fuarın yapıldığı tarih 28 Şubat – 3 Mart, yani turizm sezonu değerlen- dirmesi yapıldığında turizmcilerin nispeten ölü sezon olarak adlan- dırdıkları bir tarih aralığı. Fuara bu sene 183 ülkeden 60.000 katılımcı gelmiş. 60.000 katılımcı, 60.000 konaklama anlamına geliyor. Bunu 2020 yılı sonu rakamlarıyla İstanbul ile kıyaslayacak olursak, oda sayısı 109.567, yatak sayısı 212.872. Yani son derece ölü bir sezonda %30 civarı yatak doluluğu veya her yatak bir oda düşünürsek %60 civarında oda doluluğu gibi yorumlayabiliriz. Devam edelim, 652.000 web eri- şimi, 352 saat stream data yayını (canlı veya kayıt video paylaşımı gibi düşünebilirsiniz), 110.000.000 (yüzonmilyon) sosyal medya et- kileşimi (bunun reklam karşılığını tahmin etmek bile zor), yatırımcı programı aracılığı ile 24 Milyar Euro’luk fon erişimi (yarattığı star- tup ve hızlandırma programı etkisi ayrı bir yazı konusu olabilir), 1000 üzeri konuşmacı kendi sunumlarını yaparken fuarı 183 ülkeden kayıtlı 1600 üzerinde basın mensubu takip etmiş. Her basın mensubunun, her katı- lımcının Barcelona’dan oluşan iz- lenimlerini gerek sosyal medyaları gerekse kurumsal sayfalarından paylaşarak yarattıkları etki Barce- lona ve İspanya tanıtımında çok önemli bir yer oynamaktadır. Katılımcıların %43 telekom sektörü mensubu. Bu da yukarıda belirt- tiğim gibi, fuarın katılımcı profili açısından ciddi bir kabuk değiştir- diğini gösteriyor. Sadece Telekom dünyasına hitap eden bir fuar iken, Teknoloji dünyasına hizmet eden bir fuar haline dönüşmeye devam ediyor. 46 ülke kendi stantlarını açtı. Bunlara ülkemizde dahil. Çok önemli bir rakam. Ülkeler katılınca doğal olarak uluslararası delegas- yonlar ve onların buluşmaları da önemli bir hal alıyor. 37 uluslarara- sı buluşma organizasyonu 161 bakanlık düzeyinde uluslararası toplantı etkinliği. Bu da fuarın yarattığı etkinin sadece teknoloji dünyası buluşması değil, çok önemli bir uluslararası buluş- ma noktası özelliği olduğunu gösteriyor. Etkinlik haftasında 500.000’in üzerinde yayın yapıl- mış. Bu da tanıtım özellikleri açı- sından paha biçilemez değerde. Sonuç olarak, 4,8 milyon nüfuslu bir şehrin sadece bir teknoloji fuarı ile yarattığı etki bu kadar. Barcelona kongre turizmi özelliği her yıl yüzlerce büyük organi- zasyona ev sahipliği yapmakta, dünyanın pek çok ülkesinden milyonlarca iş insanına ev sahip- liği yapmakta, onları otellerinde ağırlamakta, taksileri ve ya met- roları ile ulaşım hizmeti sunmak- ta, tapas adı verilen İspanya’ya özgü yemek alternatifi ile resto- ranlarında sıra bekleyecek kadar talep yaratmakta, şehre ulaşım için havayolları, tren ve deniz yolları imkanları sunmakta, mü- zeleri, futbol kulüplerinin çekici- liği ile önemli bir çekim merkezi haline gelmekte. Barcelona’ya ulaşım, konakla- ma, yiyecek-içecek, alışveriş, şehir içi ulaşım, hediyelik eşya, müze ziyaretleri vb. etkinlikler için bir turist ortalama 1000 Euro harcama yapmaktadır. Yıllık 19 milyon ziyaretçi alan bir şehir için turizmin yarattığı ekonomi yaklaşık 20 milyar Euro düzeyin- de. Tek bir etkinlikten yola çıkarak gözlemlerimi, ekonomik kaza- nımların arttırılmasında nasıl formüle etmek gerekir nokta- sına taşımaya çalıştım. Bizim İstanbul’umuzun, Antalya’mızın, İzmir’imizin, Nevşehir’imizin, turistlere sunabileceği imkanla- rı düşününce doğru hamlelerin neler olduğu ve neler yapılması gerektiğini bulmak çok zor değil. Üzerinde düşünmekten öte, hızlıca aksiyona geçilmesi, bu konuda eksik ara kademe iş- gücünün yetiştirilmesi dahil, tesis-yatak-kongre merkezleri sayılarının arttırılması, yabancı dil bilen istihdamın arttırılması, ulaşım imkanlarının çeşitlendirilmesi, şehirlerin 15 dakikalık şehirler mantığında yürüyerek erişilebilirlik seviyelerinin arttırılması gerekliliği hemen akla gelenler. Eminim sizler de önerilerinizle çok menüyü çok daha zenginleştirebilirsiniz. Dijital Biz 32 Dijital Biz 33
Sayfa 34 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Haber EY, sosyal medya, mobil ve bulut tekno- lojilerinden sonra teknoloji deneyiminin bir sonraki sınırı olarak tanımlanan me- taverse’ün gelecek rotasında belirleyici olacak beş kritik soruya dikkat çekiyor. Metaverse, tıpkı mobil internetin yükse- lişine benzer şekilde, şirketlerin müş- teri katılımı, marka bilinci oluşturma, ürün geliştirme, inovasyon ve nihaye- tinde tüm iş modellerine yönelik yakla- şımlarında radikal değişimler getirebilir. Uluslararası denetim ve danışmanlık şir- keti EY (Ernst & Young) fiziksel ve dijital dünyanın bugüne kadarki en büyük birlik- teliği olmaya aday olan ve yeni bir tekno- lojik atılımın eşiğini temsil eden metaver- se’ün heyecan verici fırsatların yanı sıra bir takım kritik riskler ve zorluklar da içer- diğine dikkat çekti. EY tarafından yapılan değerlendirmeyi içe- ren yayında bundan önceki sosyal, mobil ve bulut teknolojileri gibi, metaverse’ün de insan deneyimini birçok yönden dönüştürebilecek potansiyele sahip olduğunun altı çiziliyor. Metaverse, insanların dijital avatarları aracılığıy- la nesnelerle, çevreyle ve birbirleriyle etkileşime girdiği, paylaşımlı, kalıcı ve üç boyutlu bir sanal ortamı ifade ediyor. İnternetin dönüşümünde büyük rol alması beklenen metaverse’ün, yakın gelecekte endüstrileri, ekonomileri, toplumları, günlük yaşamı temelden ve yeniden yapılandı- rabilecek teknolojilerden biri olması bekleniyor. Metaverse, gerçek bir fiziksel varlık olmaksızın dokunsal ve duyusal olarak kullanıcıya ‘orada olma’ hissi verecek bir deneyim vaat ediyor. Endüstriler için de fiziksel zaman ve mekân kısıtlamalarının dı- şında, yeni, dönüşümsel fırsatlar sunma potansiyeli- ne sahip. fırsatlar sunma potansiyeline sahip. Metaverse’ün geleceğini belirleyecek beş kritik soru Henüz emekleme aşamasında olan metaver- se, büyük bir dönüştürücü potansiyele sahip EY Türkiye Danışmanlık Hizmetleri Bölüm Başkanı Gökhan Gümüşlü konuyla ilgili şu değerlendirmeyi yaptı: “Metaverse henüz emekleme aşamasında. Ancak yakın gelecekte yeteneklerimizi geliş- tirebilecek, bağlantılarımızı güçlendirebilecek ve etkileşimlerimizi zenginleştirebilecek bir potansiyele sahip olduğunu söyleyebiliriz. Günümüzde oyun endüstrisi başta olmak üzere metaverse’ün çeşitli erken sürüm örneklerini görüyoruz. Dünyada olduğu gibi ülkemizde de şirketlerin metaverse’ü anla- ma ve hazırlıklı olma arayışında olduklarını, deneysel nitelikte bazı adımlar attıklarını görmekteyiz. Son dönemde pandeminin de etkisiyle fiziksel ve dijitalin hızla yakınsama- sını ve tamamlayıcı nitelikteki teknolojilerin gelişmesiyle metaverse’ün hayatın her ala- nına yayılabileceği yönünde ciddi beklentiler mevcut. Metaverse, tıpkı mobil internetin yükselişine benzer şekilde, şirketlerin müşteri katılımı, marka bilinci oluşturma, ürün geliştir- me, inovasyon ve nihayetinde tüm iş model- lerine yönelik yaklaşımlarında radikal deği- şimler getirebilir. Metaverse, kamu hizmetleri, eğitim, turizm ve kültürel etkinlikler de dahil olmak üzere daha zengin etkileşimler için potansiyel taşıdığı gibi, ortaya çıkabilecek çeşitli riskler ve zorluklar da söz konusu.” Metaverse’ün rotasını tayin edecek beş kritik soru EY’a göre, insan deneyiminin bir sonraki sınırı olarak da tanımlanan metaverse’ün ge- lecekteki rotasında belirleyici olacak beş soru şöyle sıralanıyor: 1. Metaverse işletmeleri ve iş süreçlerini nasıl dönüştürecek? Yakınsayan teknolojiler metaverse’e giden yolu açarken, tamamen bağlantılı, üç boyutlu sürükleyici deneyimler, endüstriler için zengin bir fırsat ortamı oluşturacak. Bu da işletmeler için “metaverse’e zamanında hazır olmak Ayrıca, “Genel Yaklaşım, Kamu Yaklaşımı, Özel Sektör Yaklaşımı” olmak üzere 3 ayrı bölümde, 14 konuşmacının sunum yaptı- ğı zirvede; siber güvenlik bilinci, gelişen dünyada siber güvenlik rolleri ve güvenlik riskleri gibi birçok konu masaya yatırıldı. için bugün hangi stratejik yatırımları yapmak gerekir?” sorusunu gündeme getiriyor. Meta- verse’ün müşteri etkileşimi için başlıca ortam haline gelebilmesinde henüz zamana ihtiyaç olsa da işletmelerin bunu kısa ve uzun vadeli hedeflerine dahil etmeye şimdiden başlama- ları gerekiyor. Metaverse yeni pazarlar, yeni müşteri tercih- leri, inovasyon modelleri, yetenek yönetimi ve yeni iş modellerinin yanı sıra yepyeni bir rekabet alanı anlamına da geliyor. 2. Düzenleyiciler metaverse’e ne kadar hazır? Hâlihazırda düzenleyiciler, mevcut dijital teknolojilerin olumsuz çıktılarını yönetmekle daha fazla meşguller. Kişisel verilerin top- lanması, mahremiyet, “deep fake” gibi zor- lu başlıklar, toplumu olduğu gibi şirketlerin müşterileri ve çalışanlarıyla nasıl etkileşime girdiğini de önemli ölçüde etkiliyor. Metaver- se bu zorlukları büyütürken büyük olasılıkla aralarına yenilerini de ekleyecek. Metaverse’e giriş olanağı sağlayacak sanal ve artırılmış gerçeklik cihazları, etkileşime izin vermenin yanında yüz ifadeleri, tansiyon, göz hareketleri ve daha birçok kişisel veri- nin izlenmesine de olanak verecek. Bu da mevcut yasaların ve veri düzenlemelerinin, adil erişimden güvenlik, sorumluluk, IP, dijital haklar ve dürüst öz-temsil gibi yeni konulara kadar çok sayıda başlığın güncellenmesini gerektirecek. 3. Metaverse, deneyimleri nasıl yeniden şekillendirecek? Kullanıcı deneyimini merkeze almak, günü- müzde işletmeler için giderek farklılaştırıcı bir özellik haline geliyor. Metaverse’teki başarılı deneyimler, yeni müşteri davranışlarını ve Dijital Biz 34 Dijital Biz 35
Sayfa 36 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Haber beklentilerini anlamaya ve bunlara uyum sağlamaya bağlı olacak. Ayrıca, müşteri- ler birçok ekosistemi içeren metaverse’ü deneyimlerken, güven konusu da daha bütüncül bir hale gelecek. Geleceğin en önemli teknoloji arayüzü olma yolunda ilerleyen metaverse’ün teknoloji bağımlı- lığı ve zihin sağlığı üzerindeki olası etki- leri üzerinde de düşünülmesi gerekecek. Bunun markaların müşteri yolculuğunu tasarlama ve uygulama biçimlerine yöne- lik etkilerinin yanı sıra, gelecekte müşteri katılımı ve sadakatinin nasıl tanımlana- cağı sorusu da önem kazanacak. 4. Metaverse sürdürülebilirlik için hangi yeni boyutları açacak? İnsanlığın önündeki en büyük varoluşsal önceliklerden biri olan sürdürülebilirlik, günümüzde şirketlerin ve hükümetlerin gündemlerinde ilk sıralarda yer alıyor. Bu durumda şu sorular öne çıkıyor: Peki, bu küresel sorunla başa çıkmada me- taverse nasıl bir rol üstlenebilir? Meta- verse, sanal ve dijital dünyaya fiziksel dünyadan daha fazla değer verilmesine neden olursa, böylesi bir durum çevrenin daha az önemsenmesine yol açabilir mi? Diğer yandan, Metaverse’ün teknolo- jik bir gerçeklik haline gelmesi, yeni ve çok kapsamlı bir altyapıyı da gerektire- cek. Ürün ve deneyim tüketiminin bü- yük ölçüde sanal veya dijitale kayması, fiziksel kaynak tüketimini ve sera gazı emisyonlarını önemli ölçüde etkileyebilir. Bu, potansiyel olarak daha az seyahate yol açabileceği için olumlu bir tablo olsa da, elektrik tüketimini potansiyel olarak artırabileceği de göz önünde bulundurul- malı. 5. Metaverse uygulamaları dünya ça- pında nasıl gelişecek? Günümüzde dünyanın farklı yerlerinde farklı kurallara tabi olarak çalışan in- ternet, hâlihazırda oldukça parçalı bir yapıya dönüşmüş durumda. Teknoloji, küresel çapta yeni bir rekabet alanı ha- line geliyor ve metaverse de bir istisna değil. Birlikte çalışabilirliği sağlamak için küresel ortak standartların ortaya çıka- cak olsa da, hükümetlerin metaverse’e tıpkı bugün internete yaptıkları gibi mü- dahalelerde bulunmaları beklenebilir. Dijital Biz 36 Dijital Biz 37
Sayfa 38 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Haber Dünyanın gündeminde olan metaverse, perakendeden teknolojiye, tekstilden turizme tüm sektörleri şimdiden etkileme- ye başladı. Gayrimenkulde de büyük bir değişimi getirmesi beklenen metaverse sayesinde evler zamandan ve mekândan bağımsız olarak 3 boyutlu gezilebilecek. Öte yandan sanal dünyada arsa alım sa- tımı yapanların sayısının da önümüzdeki yıllarda artması bekleniyor. Bu nedenle gayrimenkul danışmanları yeni evrene ha- zırlanıyor. Yatırımcıların ise 900 farklı plat- formda arsa satılan metaverse’te dolandı- rılmaması için dikkat etmesi gerekiyor. ‘Sanal ev turları yapılacak’ Metaverse’ün gayrimenkul sektörüne etkileri hakkında bilgi veren Tüm Girişimci Emlak Müşavirleri Derneği (TÜGEM) İş Geliştirme Komite Başkanı ve Yönetim Kurulu Üyesi Zühtü Eşiyok “Metaverse emlak sektörü tara- fında da günümüzde son dönemde oldukça gündemde. Hatta sektörümüzde gelecek dönemde de gayrimenkulün pazarlama boyu- tunda da değişikliklere yol açacak. Teknolojiyi yakından takip eden müşteriler, emlak alım satım ve kiralama işlemlerinde hayatlarını ko- laylaştıran uygulamalar üzerinden pazarlama deneyimleri yaşamaya açıklar. Hatta onlara zaman kazandırabilecek metaverse teknoloji- lerini kullanan danışmanlar ile çalışıp, portföy ziyaretlerini sanal ama 3 boyutlu ortamlarda, evlerinin konforunda gerçekleştirebilecekler. Özellikle uzak mesafelerde, şehirler arası hatta ülkeler arası portföy ziyaretleri masraf- sız, zaman kaybetmeden ve istenilen anda gerçekleştirilebilecek” dedi. ‘Tedbirli olmalısınız’ Metaverse’te arsa almak isteyenlerin sayısı artıyor. Uzmanlara göre 10 milyonun üzerin- de sanal gayrimenkulün satılması bekleniyor. Geçen 6 ay içinde bir anda sanal arsa satış- larının hızlandığına ve beklenmedik sayılara ulaştığına dikkat çeken Eşiyok “Bu trendin önü- müzdeki dönemde de hızlanarak artmasını Gayrimenkulde metaverse dönemi geliyor bekliyoruz. Bu konuda yatırım yapmak isteyenler çok dikkatli olmalı. Şu anda 900’den fazla farklı platformda sanal arsa satın almak mümkün. Bu platformlar ara- sında herhangi bir iş birliği yok. Belli bir satış sayısına ulaştıktan sonra bir anda kapatılıp devre dışı bırakılmaları oldukça kolay. Bu da farklı dolandırıcılık olaylarının olabilme olasılığını arttırıyor. Büyük maddi kayıplar yaşamamak için mümkün oldu- ğunca tedbirli olmak önemli” diye konuştu. Emlak danışmanlarının rolü ne olacak? Peki, emlak danışmanları metaverse için hazırlanıyor mu? Emlak danışmanlarının metaverse’teki rolüne ilişkin değerlendir- melerde bulunan TÜGEM Başkanı Hakan Akdoğan ise “Bugün henüz 18-23 yaş gru- bunda olan tüketiciler, önümüzdeki 5 sene içinde meslek sahibi olup yatırım yapmaya başladıkça eski alışkanlıklar yerine, kendi alışık oldukları mecralarda ev alıp satmak veya kiralamak isteyecekler. Gayrimenkul danışmanları şimdiden bu konulardaki tek- nolojileri okuyup öğrenmeli ve öğrendiklerini en kısa sürede pratiğe dökebilmeli” ifadelerini kullandı. ‘Türkiye lider olabilir’ Türkiye’nin bu alanda lider olabileceğine dikkat çeken Akdoğan şunları söyledi: “Ülke olarak çok genç bir nüfusumuz var ve bu genç nüfus hem kodlama hem üretkenlik açısından çok ileri seviyede işler yapabili- yor. Türk oyun şirketlerinin, Türk kodcuların uluslararası düzeyde ilgi görmesi bizleri çok sevindiriyor. Bu gençlere verilecek destek ile, Türkiye metaverse alanında dünyanın önde gelen ülkelerinden biri olabilir. İlgi çeken içerikler üretebilir ve ülke ekonomisine büyük katkılarda bulunabilirler. Türkiye’den ortaya çıkacak merkeziyetsiz topluluklar, platformlar desteklenirse Türk gençlerinin potansiyeli istenilen düzeylere ulaşacaktır.” Dijital Biz 38 Dijital Biz 39
Sayfa 40 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Yazar Muhammed KASAPOĞLU Entertech İstanbul Teknokent Genel Müdür Dipnot: Tüm endüstriyel alan- larda katma değerli ürünlerin tasarlanması, geliştirilmesi ve üretil- mesi hedefiyle çalışan Entertech İstanbul Tek- nokent, “Araştırma ve Geliştirme Faaliyetleri”, “İnovasyon”, “Girişimci- lik”, “Üniversite-Sanayi İşbirliği” ve “Uluslararası- laşma” temel öncelikleri ile çalışmaktadır. Girişimcilik, ticarileşme ve teknoloji Teknokentlerde somutlaşıyor Ekonomi ve ticaret, insanoğlunun dünya üzerinde var olmaya baş- ladığı ilk andan itibaren hayatı- mızın en temel parçalarından biri haline geldi. Önceleri takas siste- mi, daha sonrasında ise paranın keşfiyle giderek hem coğrafi hem de çeşitlilik olarak kendi sahası- nı genişletmeye başlayan bu iki kavram, günlük hayatımızın da ana öğelerinden olmayı sürdü- rüyor. İlk başlarda aynı bölgede oturan insanlar arasında yapılan, zamanla küçük coğrafyalarla genişleyen, topluluklara, şehirlere yayılan, teknolojinin gelişmesiyle de önce ülkelere ardından da tüm dünyaya açılan ekonomi, bugün artık devasa bir network halinde küreselleşmiş durumda. Özellikle son 20-30 yıl içerisinde dijitalleşmenin, küreselleşmenin ve teknolojinin baş döndürücü şekilde gelişimi, ekonomilerin de kendi içerisinde evrimleşmesini hızlandırmış durumda. Ekonomi de tıpkı biyolojik bir canlı gibi ken- disini sürekli değişime ve yeniliğe zorlayarak kendisini geliştirmeyi sürdürüyor. Bugünlerde ise bu değişimin en üst çıtasında ve sürük- leyici noktada girişimcilik yer alıyor. Ortaya özgün bir iş fikri atan, için- de bulunduğu pazarı ve koşulları iyi analiz ederek karlı bir iş modeli yaratan iş insanı olarak ifade edi- len girişimcilik, çağımızın yükselen yıldızı olarak ülkemizde de ciddi oranda rağbet görüyor. Son yıllar- da hızlanan bu trendin nedenleri olarak da iş dünyasının teknolojik gelişmeler, Ar-Ge çalışmaları, ino- vasyon, dijitalleşme, yapay zekâ, IoT gibi kavramlara bağlı olarak kendini yeniden şekillendirmesi sayılıyor. Türkiye’de yenilikçi girişimciliğin 1980’li yıllarda ilk olarak ortaya çıktığı, bunun 1990’larda internet ve küresel mobil teknolojisinin ülkemizi gelişi ile hızlandığı ve ardından dev- let teşvikleri ve yatırımları ile de desteklerin artırılarak bugünlere gelindiği biliniyor. Teknoloji Ge- liştirme Bölgeleri ve Kalkınma Ajanslarının kurulması, KOSGEB ve TÜBİTAK’ın etkinliklerinin artması, Kalkınma Bakanlığı’nın kamu ve üniversitelerin araştırma merkezleri için verdiği altyapı des- teklerine başlanması kamunun girişimcilik ekosistemindeki artan rolü için verilebilecek örnekler olarak sayılabiliyor. Bugün ise artık girişimciler, KOBİ olarak ifade edilen kurumların oluşturulması ve büyümesinde en önemli ve en büyük rolü oynuyor. Son yıllarda hem ülkemizde hem de dünyada sayıları ve başarıları artan girişimciler bunun en önem- li göstergesi. Türkiye İstatistik Kurumu’nun “Girişimcilik ve İş Demografisi-2020” verilerine göre Türkiye’de girişimlerin 2019’daki doğum oranı yüzde 13 ve bu girişimlerin istihdamdaki payı yüzde 4,6 iken 2020’de doğum oranı yüzde 14,7’ye, istihdam payı yüzde 5’e yükseldi. Kuruluşu 2016 ve sonrası olan girişimlerin 2020’deki ciro payı yüzde 16,2 olurken en yüksek ciro payına ise yüzde 16,9 ile 1996-2000 yılların- da kurulan girişimler sahip oldu. Son 5 yılda kurulan girişimlerin geçen yılki istihdam payı yüzde 21,3 olarak belirlendi. Toplam giri- şimler içinde 2011-2015 yıllarında kurulanlar ise istihdamdan yüzde 16,5’lik pay aldı. 2016 sonrası kurulan girişimlerin ihracattaki payı yüzde 10 olurken 1996-2000 yıllarında kurulanlar yüzde 19,7’lik ihracat payıyla en yüksek oranı elde etti. Kuruluş yılı 2016 ve sonrası olan girişimlerin 2020’deki ithalat payı yüzde 6,8 olarak kaydedildi. Girişimlerden 1990 ve öncesinde kurulanlar ise yüzde 28,1’lik ithalat payıyla en yüksek orana sahip oldu. Bu tab- lo girişimciliğin ekonomi içerisinde ana itici güçlerden biri olduğunun da en temel göstergesi. Yatırımlar artıyor, Unicornlar çoğalıyor Bugün somut şekilde gördüğü- müz teknolojik gelişimlerin ilk kıvılcımının yakıldığı yer giri- şimcilerin hayalleri ve fikirleri. Her alanda dünyayı takip eden, yeni gelişmeleri ve araştırmaları izleyen, yeni üretilen bilgileri alan genç girişimciler, farklı teknolojile- rin, sistemlerin ve uygulamaların geliştirilmesinde de ana gücü oluşturuyorlar. İkinci aşamada ise bu iş fikirlerinin önce yerel ve bölgesel, ardından da uluslara- rası arenada birer markaya, ürün ve hizmete dönüşmesi yer alıyor. Bu girişimcilik ekosistemi, her yıl büyümeyi sürdürürken aynı za- manda ülkemizden dünyaya da çok sayıda girişim pazarlanıyor ve uluslararasılaşıyor. Araların- dan bazılarının Unicorn seviyesi- ne ulaştığı bu girişimlerin sayısı da her geçen gün artıyor. Yatırım- cıların ve iş geliştirme uzmanla- rının Türkiye’deki girişimleri veri ve analizlerle takip edebilmesine olanak sunan bir platform olan Startups.watch’un Türkiye girişim ekosistemi 2021 yılı verilerine göre geçen yıl Türkiye’de melek ve VC aşamalarında 294 yatırım turunda 1 milyar 552 milyon dolar yatırım yapıldı. Türkiye en çok yatırım yapılan top 10 Avrupa ülkesinden biri oldu. Avrupa’da en çok yatırım ($) alan şehirler arasında İstanbul, 13. sırada yer aldı.18 yeni fon kuruldu. Böylece, 2017-2021 yılları arasında 850 milyon dolarlık fon kurulmuş oldu. En çok yatırım alan girişimler ise Getir, Dream Games, Tiko, Colendi ve Libra Softworks olarak öne çıktı. Teknokentler hayati önem taşıyor Ekonomik olarak da büyük değer- ler geliştiren ve bilimsel üretimin de temel kaynağı olan bu giri- şimcilerin desteklenmesi, fikir- lerinin gerçeğe dönüştürülmesi, hayallerini somutlaştırabilecekleri bilimsel bir ortamın oluşturulması, tasarım ve test alanlarının ge- liştirilmesi, sürdürülebilir bir yapı kurularak teknolojinin geleceğe taşınması ve tüm bu sürecin uluslararasılaştırılması ise tekno- kentlerin sunduğu platformlarda hayat buluyor. Bu hızlı gelişim ve artan trendin arkasında çok sayıda farklı faktör saymak mümkün. Ancak işin odak noktasında, başta kamu kurumlarından gelen destek ve teşviklerin girişimcilerle buluş- tuğu, bunun da akademik bilgi ile birleşerek işin ticarileştiği teknokentler bulunuyor. Ar-Ge çalışmalarının geliştirilerek hayat bulduğu, girişimcilerin hayallerini gerçeğe dönüştürebildiği, fikirlerin somutlaşarak hayata geçirebil- diği, teknolojik bilgi ve üretimin destek mekanizmaları ile hayat bulduğu bu oluşum en verimli ha- lini ise teknoloji geliştirme bölge- leri ve teknokentlerde buluyor. Ülkelerin ve bu ülkelerde farklı alanlarda çalışmalar gösteren başta girişimciler olmak üzere akademisyenler, kamu kurumları ve sanayi kuruluşlarının Ar-Ge ve yenilik çalışmalarını hayata geçirmesi, ekonomik büyüme ve kalkınmaya destek olunması ve girişimciliği destekleyen tüm mekanizmalarının yürütülmesi amacıyla çalışmalarını sürdüren Entertech İstanbul Teknokent olarak biz de temel önceliklerimiz ile bu hedeflere doğru hızla yü- rüyen ve etki sahasını genişleten bir yapı olarak yolumuza devam ediyoruz. Sahip olduğumuz temel önceliklerimiz ile ülkemizin ge- lişmesi ve uluslararası arenada teknoloji alanında söz sahibi ülkeler arasında yer alması için var gücümüzle çalışıyoruz. Tüm endüstriyel alanlarda katma değerli ürünlerin tasarlanması, geliştirilmesi ve üretilmesi hede- fiyle çalışan Entertech İstanbul Teknokent, “Araştırma ve Geliş- tirme Faaliyetleri”, “İnovasyon”, “Girişimcilik”, “Üniversite-Sanayi İşbirliği” ve “Uluslararasılaşma” temel öncelikleri ile çalışmaktadır. Bu amaçlar ve güçlerle girişimci- lerin geleceğe yönelik hayallerini iş fikirlerine, iş fikirlerini de somut ürün ve hizmetlere dönüştürmek için var gücümüzle çalışmaya devam edeceğiz. Dijital Biz 40 Dijital Biz 41
Sayfa 42 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Haber Huobi Research raporuna göre kripto kre- dilerin büyümesinin önündeki zorluklar arasında kimlik doğrulama, risk yönetimi ve risk fiyatlandırması öne çıkıyor. Merkeziyetsiz finans (DeFi) pazarında önemli bir trend olarak ortaya çıkan kripto kredileri, kimlik doğrulama (KYC) değerlendirmeleri, risk yönetimi ve risk fiyatlandırmasıyla ilgili ters rüzgarlarla karşı karşıya. Bununla birlik- te, bu zorluklar, kredileri zincirdeki tüzel kişi- lere sınırlayarak, risk yönetimini hızlandırarak ve risk fiyatlandırması için piyasaya dayalı bir mekanizma kullanarak ele alınabilir. Bunlar, önde gelen blokzincir araştırma kuru- luşu Huobi Research’ün “Kripto Kredi Piyasa- ları için Sonraki Büyüme Motorunu Bulmak” başlıklı yeni raporunun temel bulgularıydı. Merkeziyetsiz borç verme protokolleri her zaman DeFi’nin önemli bir parçası olmasına rağmen, sınırlı teminat türleri nedeniyle son zamanlarda durma noktasına geldiğini görü- yoruz. Geçtiğimiz yıl hızla gelişen kripto kredi piyasası, düşük eşik gereksinimi ve düşük maliyetleri ile DeFi kredi piyasasının eksiklik- lerini azaltıyor. Rapor, kripto kredi piyasası için aşağıdaki zorlukları tanımlayarak konuyla ilgili ayrıntılı bir analiz sunuyor: Kimlik Doğrulama (KYC): Blokzincir ağının anonimliği, kripto kredi piyasasının gelişimini engelleyen önemli bir faktör olmuştur. Borç- lu üzerinde kimlik doğrulama ve arka plan kontrollerinin olmaması, yüksek bir temerrüt riskine neden olur. Risk Yönetimi: Geleneksel finansla karşılaştı- rıldığında, kripto kredi piyasası uzun bir DeFi Pazarının Öne Çıkan Trendi Kripto Kredileri geçmişe ve kapsamlı veriye sahip olma- dığı için, kripto kredi riskini ve portföy yönetimini ölçmek için yeni teknik mo- dellerin geliştirilmesi gerekiyor. Daha da önemlisi, geleneksel kredi, zincir dışı risk yönetimi uygular. Zincirde kripto kredisi için risk yönetiminin yürütülmesi kolay değildir. Risk Fiyatlandırması: Teminatın homo- jenliği nedeniyle, fazla ipotekler, piyasa mekanizmalarına uygun olarak faiz oranı fiyatlandırmasını tamamlayabilir. Bununla birlikte, kuruluşlardaki farklılıklar nedeniy- le, kripto kredisi için risk primi farklı ola- cak ve fiyatlandırma daha zor olacaktır. Huobi Research, kripto kredi piyasasını güçlendirmek için raporda şu tavsiyelerde bulunuyor: Zincir üstü tüzel kişilere borç verme: Zincir üstü kredilerini yalnızca iki tür borçluyla sınırlandırın – zincir dışı kimlik doğrulama (KYC) yapan gerçek kişi veya tüzel kişi; ve DeFi ana protokolleri ve Merkeziyetsiz Otonom Kuruluşlar (DAO) gibi zincir üzerinde önemli finansal çıkar- ları olan sorumlu şirketler. Hızlandırılmış risk yönetimi: Geleneksel finansal piyasalara benzer şekilde, ge- lecekteki kripto kredi piyasaları, Basel Anlaşmalarının risk yönetimi çerçevesin- den rehberlik alabilir. Kredi riski yönetimi, kredi temerrüt olasılığı, temerrüt kayıp oranı ve diğer göstergeler içsel derece- lendirme ve kredi riski ölçüm modelleri ile hesaplanabilmektedir. Risk fiyatlandırması için piyasa tabanlı mekanizma: Ayrıntılı derecelendirme ve kredi riski metrikleri ile piyasaya bir fiyat- landırma referansı verilebilir ve bir Hol- landa açık artırması yoluyla piyasa fiyat- landırması elde edilebilir. Zincir üstü kripto kredi modelinin daha iyi anlaşılmasını sağlamak için Rapor ayrıca üç ana akım zincir üstü kredi projesinin bir analizini de içeriyor: TrueFi, Goldfinch ve Maple. Bu, ilgili tüm tarafların işlevle- ri ve maliyet-fayda değerlendirmelerinin yanı sıra risk yönetimi ve fiyatlandırma modellerinin güçlü ve zayıf yönlerini içerir. Dijital Biz 42 Dijital Biz 43
Sayfa 44 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Haber Türkiye’nin ilk portföy yönetim şirketi Ga- ranti BBVA Portföy, yatırımcılarına farklı yatırım temalarında yenilikçi çözümler sunmaya devam ediyor. Şirket bu kap- samda, gelecekte internetin yerini alma- sı beklenen, sanal ve gerçek dünyanın yeni oluşumu Metaverse’i odağına alarak Türkiye’de bir ilk olan “Garanti Portföy Metaverse ve Yeni Teknolojiler Değişken Fon’unu (MET)” kurdu. Yeni kurulan bu Fon’da Metaverse teknoloji- lerini kullanan, destekleyen, bu teknolojilere yönelik Ar-Ge faaliyetlerinde bulunan, tek- noloji, bilgi teknolojileri, teknolojik donanım, iletişim, telekomünikasyon, elektronik tica- ret, biyoteknoloji, medikal teknoloji, yazılım sektörlerindeki şirketler yer alıyor. Ayrıca bu sektörlerdeki ilgili şirketlere hizmet, servis ve ürün sağlayan kurumların ihraç ettikleri sermaye piyasası araçlarının da yer alması planlanıyor. Garanti Portföy Metaverse ve Yeni Tek- nolojiler Değişken Fon’una Garanti BBVA şubelerinden ve dijital kanallardan yatırım yapılabiliyor. Aynı zamanda başka kurumda hesabı olanlar TEFAS aracılığıyla diledikleri kurumun şube, internet veya mobil kanalları üzerinden alt limit olmaksızın Türk Lirası ile işlem yapabilir. Konuyla ilgili değerlendirmede bulunan Garanti BBVA Portföy Genel Müdürü Sinem Edige, “Sektörümüzdeki çeyrek asırlık tecrü- bemiz, geniş yatırım yönetimi kadromuz ve şirket içi güçlü araştırma ekibimizle müşteri- lerimiz için yenilikçi ürünler sunuyoruz. Me- taverse de bu kapsamda üzerine eğildiğimiz özel bir alan oldu. Metaverse; blockchain, Metaverse ve Yeni Teknolojiler Değişken Fon kripto varlıklar, sanal gerçeklik, yapay zekâ ve nesnelerin interneti gibi birçok teknolojinin birleşiminden oluşuyor. Son dönemde artı- rılmış ve sanal gerçeklik teknolojisinin ağır- lıklı olarak oyun sektöründe kullanıldığını ve büyük teknoloji şirketlerinin bu alana yatırım yapmaya başladığını da görüyoruz. Henüz başlangıç aşamasında olan metaverse, yeni kullanım alanlarıyla gelecekte tüketici ve işletmelerin davranışlarının dönüşümünü sağlayabilir. Garanti BBVA Portföy olarak biz de çağı ve yeni trendleri takip eden ya- tırımcılarımızın alternatif ürün beklentilerine hizmet edecek şekilde Türkiye’de ilk ve tek olan Metaverse ve Yeni Teknolojiler Değişken Fon’unu hayata geçirdik. Bu fonu, metaver- se ve yeni teknolojilerine yatırım yapmak isteyen, birikimlerini değerlendirirken orta ve uzun vadeli bakış açısıyla düşünen, TL ile fon alımı yaparak portföyünü çeşitlendirmek isteyen yatırımcılarımız değerlendirebilir. Garanti BBVA Portföy olarak yenilikçi yak- laşımlarla yatırımcılarımıza farklı çözümler sunmaya devam edeceğiz.” dedi. Dijital Biz 44 Dijital Biz 45
Sayfa 46 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Yazar Gökhan İLİKLİ Serbest Muhasebeci Mali Müşavir (SMMM) ve Mali Bilirkişi Dipnot: Yeni bir ekonomi türü doğuyor ve herkes için verimli kullanı- mını sağlamak için dikkatli olmalıyız. Yeni Ekonomik Çağ Bir ekonomide, genellikle bir- biriyle ilişkili üretim, tüketim ve ticaretin gerçekleştiği bir ülke veya bölgeye atıfta bulunuruz. Blok zincirlerden bahsettiğimiz- de, merkezi olmayan bilgisa- yar ağlarından bahsediyoruz. Yüzeyde, bu ikisi ilgisiz görünü- yor. Ancak zincir üstü faaliyetler çarpıtma hızında büyürken, kat- man 1 genel blok zincirlerinin ekosistemleri (merkezi olmayan veritabanlarının ve bilgisayar programlarının çalıştırıldığı temel blok zincir protokolleri) giderek daha fazla ulusal eko- nomilere benzemeye başlıyor. Şu anda mevcut olan en ta- nınmış kripto para birimi olan Bitcoin’in orijinal tanıtımından 13 yıl sonrayız. 2008 yılında, Bitcoin’in yaratıcısı, takma adlı Satoshi Nakamoto, “Bitcoin: Eşler Arası Elektronik Nakit Sistemi” başlıklı makalesini bir kripto para birimi posta listesine yayınladı ve 2009’un başlarında ilk Bitcoin yazılımını yayınladı. Bitcoin’in ilk kaydedilen işlemi, 2010 yılında geliştirici Leszlo Hanyecz’in iki pizza için 10.000 bitcoin ödediği zaman gerçek- leşti, bugün 412 milyon dolar değerinde olacak bir bitcoin miktarı. Bu işlemden bu yana geçen yıllarda, Bitcoin’lerin değeri arttı. Ek kripto para birimleri orta- ya çıktıkça ve farklı blok zincir platformları daha popüler hale geldikçe, kripto para birimini ve blok zincirini geliştirme sektörü içinde Genel olarak, Bitcoin veya diğer kripto para birimlerinin kullanımının gelişmekte olan ülkelerdeki insanlar için daha geniş bir dünya ekonomisini gerçekten açıp açmadığını veya katılımdaki bu artışın mikro işletmeye benzer yüzeysel bir düzeyde olup olmadığını, katılıma izin verip vermediğini kendimize sormaya başlamalı- yız. Zengin olan aynı insanlar zengin ve fakirler fakir kalırsa, ancak ekonomiye erişimi biraz artmışsa, bu, insanların kalkın- ma projelerine olan ihtiyacın ötesine geçmeleri için yeterli bir erişim sağlıyor mu sorusunu da sormamız gerekiyor. Halka açık blok zincirlerinin güvenilmez ve programlanabilir doğası, blok zincir ekonomile- rinde yeni “mali” ve “parasal” politika araçlarının uygulan- masını mümkün kıldı ve çoğu durumda ulusal hükümetlerin geleneksel ekonomik politika araçlarına göre avantajlara sa- hip. Ek olarak, ikinci nesil kamu blok zincirleri tarafından benim- senen hisse ispatı mekanizma- sı, ağ “vatandaşları” için fiili bir “evrensel temel sermaye geliri” sunar. Bu, ekonomik sistemlerin değerleri katılımcılar arasında nasıl dağıttığı konusunda büyük bir yenilik olabilir ve blok zincir ekonomileri büyüdükçe gelecek yıllar için daha geniş gelir dağı- lımı etkileri olabilir. Dijital Varlıkların yıkıcı potan- siyeli ana akım haline geldi. Ortalama Kripto piyasasının büyüklüğü 2,5 Trilyon doların üzerinde 10 binden fazla krip- to projesiyle de her geçen büyüyor. Artan kamuoyu bilinci ve devasa kar marj- ları, yatırımcıları ve düzenli tüccarları kripto borsası ala- nına getirdi. Raporlar, küresel ölçekte 300 milyondan fazla kripto kullanıcısı olduğunu gösteriyor. Metaverse, NFT’ler kripto üzerine inşa edilen çö- zümler ve onun altında yatan blok zincir teknolojisi, tüm dünyada milyar dolarlık yatı- rımlar alarak büyük zamanları geride bıraktı. Örneğin Dijital olarak imzalanmış koleksiyon ürünleri bir moda gibi görünse de, NFT ticareti önemli ölçüde büyüdü ve 2021’de neredeyse 41 milyar dolarlık dijital var- lık harcaması yaptı. NFT’ler sanatçılar, müzisyenler, ünlü- ler ve içerik oluşturucular için çekici bir gelir kanalı sunuyor. Ek kripto para birimleri ortaya çıktıkça ve farklı blok zincir platformları daha popüler hale geldikçe, kripto para birimi- ni ve blok zincirini geliştirme sektörü içinde çalıştırabilir mi- yiz sorusu, onları bu sistemler içinde nasıl çalıştıracağımıza aktarılacaktır. Kripto ve NFT çılgınlığı, düşen kripto para birimi değerleme- leri nedeniyle biraz azalmış olabilir. Ancak bu, blok zinciri ve bununla ilgili yeniliklerin yakında modası geçeceği an- lamına gelmez. Hiçbir ekonomi sonsuza ka- dar düz bir çizgide gitmez. Faaliyet seviyeleri her zaman inip çıkar. Gerçek dünyada da, canlanmalar ve düşüşler yaşayan ekonomilerdir. Dün- ya’da devletler uzun süredir, durgunlukları ve canlanmaları yumuşatmak için uzun süredir maliye politikası (vergiler ve kamu harcamaları) ve para politikası (faiz oranı ve para arzı) araçlarını kullanıyor. Blok zinciri uluslarının ayrıca maliye politikası (işlem ücret- leri) ve para politikası (tahrik getirisi, token ihracı ve yak- ma) araçları vardır. Yeni bir ekonomi türü doğuyor ve herkes için verimli kulla- nımını sağlamak için dikkatli olmalıyız. Dijital Biz 46 Dijital Biz 47
Sayfa 48 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Haber Türkiye’nin teknoloji alanındaki gücünü artırmaya yönelik yatırımlarına hız veren Microsoft, Microsoft Türkiye çatısı altın- da faaliyet gösterecek Ar-Ge Merkezi’ni hizmete açtı. Açılış töreni Microsoft Tür- kiye Genel Müdürü Levent Özbilgin’in ev sahipliğinde; T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Sayın Mustafa Varank, Cumhur- başkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi Başkanı’ı Dr. Ali Taha Koç ve Microsoft Avrupa, Orta Doğu ve Afrika Bölgesi Başkanı Ralph Haupter’in katılımlarıyla gerçekleşti. Türkiye’ye yatırımlarını sürdüren Microsoft, Microsoft Türkiye bünyesinde faaliyet göste- recek Ar-Ge Merkezi’nin açılışını gerçekleş- tirdi. Microsoft Türkiye Genel Müdürü Levent Özbilgin’in ev sahipliğinde; T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Sayın Mustafa Varank, Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi Baş- kanı’ı Dr. Ali Taha Koç ve Microsoft Avrupa, Orta Doğu ve Afrika Bölgesi Başkanı Ralph Haupter’in katılımlarıyla düzenlenen açılış töreninde Ar-Ge Merkezi’nin kuruluş amacı ve odaklanacağı faaliyet alanlarıyla ilgili bilgi- ler paylaşıldı. Ar-Ge Merkezi bünyesinde kamu paydaşları ve Türkiye’nin start-up ekosistemi bir araya getirilerek yerli yazılım ve inovasyonda Türk şirketlerin potansiyelini ortaya çıkaracak çalış- malar yürütülecek. Microsoft Türkiye için stra- tejik öneme sahip olduğu vurgulanan Ar-Ge Merkezi çatısı altında açık kaynaklı veri taban- ları (PostgreSQL), bulut üzerinde ölçeklenen dağıtık sistemler ve yüksek performansta bü- yük veri işleme alanlarına odaklanılacak. Ar- Ge Merkezi sayesinde Türkiye’nin bilgisayar mühendisliği alanında yetiştirdiği yeteneklere kendilerini geliştirme ve uluslararası düzeyde uzmanlarla çalışma fırsatı sunulacak. Bu yıl 30 mühendisle faaliyet göstermeye başlayan Ar-Ge Merkezi bünyesinde en yakın zamanda 100’ün üzerinde mühendis istihdam etmeyi hedeflediklerini belirten Ar-Ge Merkezi Açıldı Microsoft Türkiye Genel Müdürü Levent Özbilgin, sözlerine şöyle devam etti: “Micro- soft’un her sene katlanarak artan yatırımları- nın arkasında Türkiye’de geliştirmek, Türki- ye’de üretmek ve dünyaya sunmak misyonu yatıyor. Türkiye’yi küresel pazarlarda temsil edecek, ülkemizin teknoloji alanındaki gücü- nü artıracak ve genç yazılımcı istihdamına katkıda bulunacak Ar-Ge Merkezi’miz bizim için kritik bir öneme sahip. Burada kamu pay- daşlarımızı ve ülkemizin start-up ekosistemi- ni bir araya getirerek yerli yazılım alanında Türk şirketlerin potansiyelini ortaya çıkaracak çalışmalar yapacağız. Bu konuda çok he- yecanlıyız. Birçoğunuzun bildiği gibi, Micro- soft’un Türkiye’deki mühendislik çalışmaları- nın temeli 2019 yılında Citus Data şirketinin satın alınmasıyla atıldı. Citus Data ekibi bu sürede Microsoft içerisinde öncü bir araştır- ma ve ürün geliştirme ekibi haline geldi. Ve bu ekibin gösterdiği başarı üzerine Microsoft, Türkiye’ye yaptığı yatırımları artırma kararı aldı. İşte bir Türk şirketinin Microsoft bünye- sine katılmasıyla başlayan macera, bugün dünyadaki sayılı mühendislik merkezlerinden biri haline gelmesi hedeflenen Ar-Ge Merke- zi’miz ile devam ediyor. Bu yatırım, dünyada 120’yi aşkın ülkede 185 bin çalışan istihdam eden Microsoft’un Türkiye’ye olan inancının ve güveninin somut bir göstergesi”. Açılışa katılan T.C. Sanayi ve Teknoloji Ba- kanı Mustafa Varank ise yüksek teknolojiye ivme kazandırmanın ve girişimleri destekle- menin önemine dikkat çekerek, “Eğer dün- yada ilk on ülke arasına girmek istiyorsak, öncelikli olarak yüksek ve orta teknolojili ürünlerde ivme kazanmamız gerekiyor. Bu payları %35’lerden %40’lardan alıp, %50’lere hatta daha ötesine taşımak zorundayız. Göreve Dijital Biz 48 Dijital Biz 49
Sayfa 50 — dergide görüntüle
Nisan 2022 geldiğimizden beri, bizim bütün gayretimiz ve derdimiz aslında bu. Bilhassa Ar-Ge altyapı- ları, Ar-Ge kültürünün gelişmesinde önemli bir role sahip. İşte bugün de ülkemizin inovasyon ekosistemine katkı sağlayacak önemli bir Ar- Ge Merkezinin açılışı için buradayız. Buluşla- rıyla dünyaya yön veren Microsoft’un Türkiye Ar-Ge Merkezi’nin açılışını yapıyoruz. Malu- munuz Microsoft 1993 yılından bu yana ülke- mizde satış, destek, ürün geliştirme ve lokali- zasyon gibi hizmetlerde bulunuyor. Yüzlerce istihdam yarattı, yaratmaya da devam ediyor. Ayrıca dünyanın her tarafından start-up’lara yatırım yapıyor. Microsoft, Türkiye’de kurulup, dünyaya açılan Citus Data şirketini geçtiği- miz yıllarda satın alarak veri uygulamalarında stratejik bir hamle yapmıştı. Bu satın alma sonrası, Citus Data Ailesi Türkiye’nin önde gelen üniversitelerinden mezun mühendislerle genişledi. Microsoft’un bilhassa veri alandaki yenilikçi çalışmalarının sorumluluğunu işte bu mühendisler üstlenecek. Ar-Ge Merkezi’nde, yüksek performanslı PostgreSQL hizmeti sun- mak için çalışmalar gerçekleştirilecek“ dedi. Microsoft Türkiye Ar-Ge Merkezi’nde çok önemli projelerin geliştirileceğine inandıklarını belirten Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi Başkanı Dr. Ali Taha Koç, “Artık günü- müzde şirketlerin yaşam döngüsü; inovas- yon, Ar-Ge ve yenilikçi teknolojilere adaptos- yona bağlı. Aksi takdirde rekabetçi olamıyor ve tarih sahnesinden siliniyorlar. Teknoloji alanında faaliyet gösteren diğer firmaları olduğu gibi Microsoft Türkiye’nin de çalışma- larını da yakından takip ediyoruz. Microsoft Türkiye Ar-Ge Merkezi’nde yürütülecek ça- lışmalarda yer alacak olan ülkemizin parlak gençlerinin kısa zaman içerisinde çok önemli projeler geliştireceğine inancımız tam. Ben de eski bir Ar-Ge mühendisi olarak söyleye- bilirim ki Ar-Ge, her şeyden önce merak ve yaratıcılık ister. Diğer ülkeler ile olan rekabet sahnesinde, Ar-Ge faaliyetleri büyük önem taşımaktadır” dedi. Açılışta söz alan bir diğer isim olan Microsoft Avrupa, Orta Doğu ve Afrika Bölgesi Başkanı Ralph Haupter ise Microsoft’un Türkiye’ye olan inancına vurgu yaptığı konuşmasında “Global vizyonumuz, müşterilerimizle iş birliği içinde inovasyon yapmamızı kolaylaştırıyor. Merkezimiz Washington’da olmasına rağ- men Estonya’dan Hindistan’a dünyanın dört Haber bir yanında bilim insanları ve mühendisler istihdam ediyoruz. En yetkin insan gücüy- le müşterilerimizin çeşitliliğini yansıtıyoruz. Türkiye’deki Ar-Ge Merkezi yatırımımız da bu vizyonun bir parçası. Türkiye’de giderek büyüyen ekibimiz açık kaynak gibi stratejik konularda Ar-Ge çalışmalarına çoktan başla- dı” dedi. Ar-Ge Merkezi fikri nasıl oluştu? Microsoft, Türkiye’deki mühendislik çalış- malarının temelini 2019 yılında Citus Data şirketini satın alarak atmıştı. Citus Data’nın açık kaynaklı yeni nesil veri tabanı konu- sunda dünyada öncü çalışmalarını devam ettirme yönünde aldığı stratejik kararla birlik- te, Microsoft Avrupa ve Türkiye Mühendislik Ekibi Yöneticisi Utku Azman’ın liderliğinde Türkiye’deki mühendislik kadrosuna ülke- mizin önde gelen bilgisayar mühendisliği programlarından yeni yetenekler katıldı ve bu takım Microsoft içinde alanında öncü bir araştırma ve ürün geliştirme ekibi haline gel- di. Bu ekibin gösterdiği başarı üzerine Türki- ye’ye yaptığı yatırımları artırma kararı alan Microsoft, Ar-Ge Merkezi’ni hayata geçirerek Türkiye’yi uzun vadede dünyadaki sayılı mü- hendislik merkezlerinden biri haline getirmeyi hedefliyor. Dijital Biz 50 Dijital Biz 51
Sayfa 52 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Yazar Serkan KANDEMİR Martaş Otomotiv Dijital Dönüşüm Başkanı Dipnot: Her dönüşüm hika- yesi kendi gerçekli- ğini yaşar ve yaşatır bu nedenle şunu ya da bunu yaparsanız kesin başarılı olur- sunuz demek çok zordur. Dijital dönüşüm ve operasyonel mükemmellik Operasyonel mükemmellik dijital dönüşümde neyi ifade eder, gerekli midir? Dijital dö- nüşüm operasyonel mükem- melliği getirir mi, yoksa dönü- şüm öncesi tamamlanması mı beklenir? Bu yazıda ele almak istediğim ana hikâye dijital dönüşüm yol- culuklarında organizasyonların sahip olduğu süreçler uyum- lu mu olacaktır. Bir yandan artık kapımızdan içeri girmiş ve hayatımıza dokunan dijital dönüşüm projeleri, bir yandan bu projeleri hale hazırda sa- hip olduğumuz ve yönettiğimiz süreçleri dijital dünyaya taşıma hedefleri ve bu çalışmalardan etkilenen iç-dış müşteriler ve müşterilerin tükettiği ürün ya da hizmetlerimiz var. En temel tanımla şirketleri müşterilerine bağlayan nokta- lara üretilen ürün ya da hizmet diyoruz. Bu “nokta” üretimi ve pazarlanması için yürütülen her türlü çabaya da süreç deme- miz gerekiyor. Tabi ki şirketlerin tüm süreçleri ürün ya da hizmet üretmekle sınırlı değil, ben sa- dece tanımı daraltarak ana ko- nuya odaklanmak istediğim için bu başlıktan ilerlemek istedim. Bu nedenle önce sahip olunan süreçler ve bu süreçlerin sürekli geliştirilmesi ve dönüşümüne operasyonel mükemmellik di- yebiliriz. O zaman operasyonel mükemmelliğin ne olduğuna ve neden önemli olduğuna da bakmamız gerekir. Operasyonel mükemmellik nedir? En basit anlatımıyla karmaşık ya da değil tüm süreçlerin doğ- ru yöntemlerle yönetilmesidir. Amacı en temelde organizas- yonların ürettiği ürün ve hizmet- leri tüketenlere değer yaratmak- tır. Bir diğer ayrılmaz parçası da sürekli iyileştirmedir. Neden operasyonel mükem- mellik? • Her organizasyon kendisine hedefler belirler ve bu hedefleri gerçekleştirmek için stratejiler geliştirir. Hedefleri gerçekleştir- mek harcanan her türlü çabayı efektif kılmak içindir operasyo- nel mükemmellik. • Kaliteli çıktılar içindir operas- yonel mükemmellik ister ürün olsun ister hizmet, tüketenlere ödedikleri bedeli karşılayacak kalitede hizmet ve ürün sunma- yı hedefler. • Çok hızlı değişen bir dünya- da yaşıyoruz, bu yeni dünyada artık hız ve esneklik anahtar faktörlerin başında geliyor. Hızla yeni değişikliklere uyum sağ- lamak, esnek ve ölçeklenebilir süreçlere sahip olmayı hedefler. • Belki de en önemli nedeni sürekli değişim için gereklidir operasyonel mükemmellik. Kar- maşık ve yönetilemez süreçleri yeni ihtiyaçlara göre değiştir- mek çok zor ya da imkansızdır. • Müşteri taleplerini karşılamak içindir ister iç ister dış müşteri fark etmez, tamamıyla entegre olmak gerekir tüm müşterilerle. Talepleri, karşılaştıkları zor- luklar ya da iyi olanı yapmaya devam etmek içindir. • Maliyet yönetimi artık iş süreç- lerinin ayrılmaz parçası, azalan kaynaklar ya da kısıtlanan büt- çeleri doğru ve verimli kullan- mak içindir. Nedir ve Neden başlıklarına baktığımıza göre artık ana konumuz olan dijital dönüşü- mün mükemmel süreçlerle olan ilişkilerine bakmamız lazım. Operasyonel Mükemmellik ve Dijital Dönüşüm İş dünyası ve ticaret her ge- çen gün dijitalleşiyor. Bu yeni iş yapış formu yeni teknolo- jileri hayatımıza her geçen gün daha fazla getiriyor, akıllı fiziksel ya da yazılım tabanlı robotlar, büyük veri, makine öğrenmesi, mobil dönüşüm, IoT ve daha sayamayacağımız birçok teknolojiyi konuşmaktan uygulama aşamasına geçmiş durumdayız. Tüm bu teknoloji- lere paralel olarak yeni ticaret formu daha karmaşık, daha yıkıcı, çok daha fazla kontrol altında ve dış etkenler yüzün- den çok daha kırılgan olduğu- nu da görmekteyiz. Tüm bu yeni trend ve zorluk- larla başa çıkmak için organi- zasyonlar dijital altyapılardan faydalanmaktadır ya da fayda- lanmayı hedeflemektedir. Dijital dönüşümün uygulamasından önce bir takım ön hazırlıklara odaklanmak ve tamamlamak, dijital dönüşüm hikayesini teme- lini oluşturmaktadır. Peki neden gereklidir bu ön hazırlıklar, ya da sadece ön- cesinde tamamlayıp artık bir daha odaklanmayacak mıyız? Eğer eksik kalırsa dijital dönü- şümümüze ne gibi etkileri olur biraz da bu başlıklara değinmek istiyorum. Teknoloji, insan ve süreç kesişi- minde artık baş aktör. İşi yöneten önemli bir enstrüman ve çıktılara ciddi katkılar sağlıyor. Gelişimiyle birlikte insan faktörü belki önemini değil ama ağırlığının önemli bir kısmını teknolojiye teslim etmiş durumda. Daha net ifadelerle belirtecek olursa teknoloji artık insana neyi ne zaman ve nasıl yapacağını söylüyor. Süreç, tüm paydaşları için net anlaşılır ve olabildiği kadar yalın olursa başarılı şekilde yürütülebi- liyor. Ayrıca esnek, dönüşümlere hazır ve destekleyici olması bir diğer önemli özellikleri arasında. Bu yazımızda teknik detaylara çok fazla girmeyeceğimiz için uçtan uca süreç yönetimi, süreç modernleştirmesi ya da süreç- liderlik konularına değinmeyip bi- raz daha üst seviyede kalacağız. Ayrılmaz iki eş gibi olan Tekno- loji ve Sürecin birlikte verimli ve uyumlu çalışması artık zorunlu- luk. Hem birbirlerinden beslenir hem de birbirleriyle çatışır olabilir- ler. Tabi ki beklentimiz uyumlu ve verimli çalışmalarıdır. Dijital dönüşüm projelerinde bu ne- denle sadece teknolojiye değil süreçlere de bakarız. Şimdi süreçler dijital dönüşüm öncesinde mi ele alınmalı yoksa sonrasında mı sorun- salına eğilecek olursak, kısa cevap ikisi de. Tabi ki projeye, hedefe ve çıktıya bağlı olarak değişmekle birlikte dijital dö- nüşüm projelerinde mükemmel operasyon kabiliyeti için süreç düzenlemelerine mutlaka za- man ayırmak gerekiyor. Zaten var olan belirsizlikler, verimsiz işleyip ya da karmaşık olan yapıların düzenlenmesi ve diji- tal dönüşümün getireceği yeni teknolojilere uyumlu olması mutlak gerekliliktir. Süreç Optimizasyonu En temelde problemleri tespit etme ve tanımlama ile başlar süreç optimizasyonu. İster dijital dönüşüm inisi- yatifi dahilinde olsun isterse olmasın muhakkak bu nokta- dan başlamak gerekiyor. İyileştirme yapılması kabul edildikten sonra problem analizi yapılması gerekmek- tedir. Tam olarak bu noktada dijital dönüşüm unsurları da dahil edilmelidir. Dijital dönüşüm kapsamında se- çilmesi muhtemel çözümle- rin mevcutta ve gelecekte idame ettirilecek süreçlere uygunluğu muhakkak göz önünde bulundurulmalıdır. Kurum hedeflerine uygunluk, sahip olunan ya da olunacak süreçlere uygunluk ve son- rasında alınacak destek ve niteliği bütünden ayrılmaz değerlendirme başlıkları olmalıdır. Tüm çalışmalardan sonra da uygulama aşaması- na geçilir. Dijital Biz 52 Dijital Biz 53
Sayfa 54 — dergide görüntüle
Yazar Nelere Dikkat Edilmeli Artık dijital dönüşüm ve operas- yonel mükemmellik birlikte ay- rılmaz parça olduğu konusunda mutabık kaldığımıza göre dönü- şürken nelere dikkat etmemiz ve nasıl yapmamız gerektiğine de biraz değinmek gerekir diye düşünüyorum. • Zaman ve bütçe esasları mümkün olduğu kadar -baştan- belirlenmelidir • Dönüştürülecek süreçler ve süreçlerin sahip olması gereken dijital araçlar önceden belirlen- melidir. Belirtmek istediğim di- rek çözüm seçimi değil, ne gibi bir çözümle dönüşüm yapılaca- ğı, sınırlarının ne olacağıdır • Müşteri algısına yapacağı ve yapması istenilen katkılar olabil- diği kadar netleştirilmelidir • Süreç dönüşümlerinin ve dijital yolculuğun çıktılara yapacağı katkılar olabildiği kadar derin- leştirilmeli ve somut hedefler belirlenmelidir. • Oluşturulacak takım ortak he- defler etrafında şekillendirilmeli ve liderlik çerçevesinden mutla- ka desteklenmelidir • Tüm bu hedef, girdi ve çıktılar ve sonuçlar katkıda bulunacak tüm ekiplerle mutabık kalınıp hizalanmalıdır. Uygulama Belirli olgunluğa ulaşmış operasyonel süreçlerimizi dijitalleştirmeye ya da dijital doygunluğunu bir adım öte- sine taşımaya başladığımızı düşünelim. Önümüzde belki de kavramsalların ötesinde sürpriz ve taleplerle karşılaşma olası- lığımız halen çok yüksek. İşte burası birazda işin çekirdeğini oluşturur. Ne kadar ileri gidip planlarımızın ötesine geçece- ğiz. Gerçekten gerekli mi talepler ya da mükemmel olgun sürece hizmet eder mi ya da etmez mi? Bu soruların maalesef basit cevapları yok, yine bu kararları dönüşüm or- ganizasyonları verecek. Eğer olmazsa olmaz ya da kayda değer bir getirisi olacaksa ise zaten dönüşüm projesine eklenecektir. Değilse mutlaka değerlendirilmek üzere park edilecektir. Bu noktada yine tavsiyem, nelerin dönüşüm başladıktan sonra yolda dahil edilip edilmeyeceği ile ilgili baştan sağlam kriterler oluş- turulmasıdır. Örneğin, yasal zorunluluk, belirli bir miktarda maliyet avantajı sağlaması ya da ölçülebilir müşteri memnui- yeti artışı sağlayacak gibi baş- lıkları belirleyip yine ekiplerle hizalanmak muhakkak gerek- lidir. Hem karar alınmasını kolaylaştırır hem de dönüşüm müşterilerini projeye motivas- yonunu canlı tutar. Değerlendirme Hiçbir zaman unutmamak ge- rekir ki dijital dönüşüm yolcu- luklarının sonu yoktur. Be- lirli aşamalar kat edilse dahi asla bitmezler ve hep devam ederler. Yine de bazı adımlar tamamlandığında ara du- raklara erişildi sayılabilir. Bu kısmi başarının da muhakkak ölçülmesi ve değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu nedenle düzenli aralık- larda muhakkak durup majör bazlı hedeflerle elde edilen başarıların karşılaştırılması ve gerekiyorsa kalibrasyon yapıl- ması şarttır. Bu kalibrasyon çalışmalarının daha kısa aralıklarla yapılan gözden geçirmelerinde de mevcut sorunlar ve zorluklara minör bazda değinilmesi ara durak değerlendirmeleri için pozitif katkıda bulunacak ge- lişmeleri destekler. Son söz olarak, dijital dönü- şüm ve operasyonel mükem- mellik ayrı başlıklar olmakla birlikte ama ayrılmaz ikili haline gelmiştir. Her dönüşüm hikayesi kendi gerçekliğini yaşar ve yaşatır bu nedenle şunu ya da bunu yaparsanız kesin başarılı olursunuz de- mek çok zordur. Bu neden- le basma kalıp yaklaşımlar yerine asgari yönetim esas- larını baz alarak her ekibin kendi hikayesini oluşturmasını önemle tavsiye ederim. Tekrar başka bir makalede görüşmek dergimizdeki diğer haber ve makaleler için keyifli okumalar diliyorum. Dijital Biz 54
Sayfa 56 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Haber Türkiye’nin mobilite alanında hizmet veren küresel teknoloji markası Togg’un CEO’su M. Gürcan Karakaş, Londra’da düzenlenen İngiltere-Türkiye Yeşil Finans Konferansı’nda (UK-Turkey Green Finance Conference) yaptığı konuşmada, “Togg doğuştan yeşil, doğuştan sürdürülebilir bir şirket. İklim deği- şikliğiyle mücadele kapsamında sürdürülebi- lirlik konusunda fark yaratacak uygulamaları hayata geçirmek ve tüm ekosistemi bunun bir parçası haline getirmek için gerekli tüm adımları atıyoruz. Ülkemizdeki yeşil dönüşü- mü hızlandırmaya devam edeceğiz” dedi. 26’ncı Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’nda (COP26) belirlenen hedeflere ulaşabilmek için yeşil finans ekosisteminin masaya yatırıldığı Londra’daki İngiltere-Türki- ye Yeşil Finans Konferansı, üst düzey kamu ve özel sektör temsilcilerini bir araya getirdi. Yeşil finans konusunda en iyi örneklerin ele alındığı konferansta konuşan Togg CEO’su M. Gürcan Karakaş, üretimden yatırıma oluşturduk- ları mobilite ekosisteminin doğası gereği sürdü- rülebilir olduğunu belirterek, şunları söyledi: “Biz doğuştan yeşil ve sürdürülebilir bir mar- kayız. Togg, sadece kullanılırken sıfır emis- yonlu bir akıllı cihaz değil. Veriye dayalı iş modelimiz, bir teknoloji şirketi olarak geliştir- diğimiz mobilite çözümlerimiz, akıllı enerji ve akıllı yaşam çözümleri alanındaki yenilikleri- mizle ördüğümüz ekosistem sürdürülebilirlik üzerinde yükseliyor. İklim değişikliğiyle müca- dele kapsamında sürdürülebilirlik konusunda fark yaratacak uygulamaları hayata geçirmek ve tüm ekosistemi bunun bir parçası haline getirmek için gerekli tüm adımları uluslarara- sı standartlara uygun ve hatta standartların ötesinde olacak şekilde atıyoruz.” Türkiye’nin yeşil dönüşümünü hızlandırıyor Kullanıcı odaklı yaklaşımla değer yaratıyoruz Karakaş, Togg’un sürdürülebilirlik stratejisini kullanıcıya değer yaratacak aksiyonlar etra- fında şekillendirdiklerini vurgulayarak, şöyle devam etti: “Kullanıcı odaklı yaklaşımımızı sürdürülebi- lirlik faaliyetlerimizde de benimsiyoruz. Böy- lelikle paydaşlarımızla birlikte ve paydaşları- mız için ortak değer yaratma anlayışını tüm süreçlerimizin odak noktasına yerleştirerek, bunun etrafında yapılandırıyoruz. Çevre- sel boyutta hem ürün hem süreç açısından karbon emisyonu, atık yönetimi ve geri dö- nüşüm, enerji verimliliği, yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı ile çevresel uyumlu- luk başlıkları ağırlık verdiğimiz konularımızın başında geliyor. Sosyal tarafta tüm paydaş- larla birlikte toplum için değer yaratmaya odaklanıyoruz. Ürünlerimizin hem üretim hem kullanım aşamasında sağlık ve güvenlik açısından güvenilir olması da sürdürülebi- lirliğin çok önemli bir parçası. Gemlik tesisi- mizdeki boyahanemiz 5 gr/m2’den az “uçucu organik bileşen” salımı ile Türkiye’deki yasal sınırın 9’da 1’i, Avrupa’daki yasal sınırın ise 7’de 1’i bir değerle Avrupa’nın en temizi. Döngüsel ekonomi, ürünlerin geri dönüşümü, ‘ikincil ömürleri’ meselesinde batarya konusu- nun üzerinde de hassasiyetle duruyoruz.” Karakaş konuşmasında, sürdürülebilirlik ko- nusunda proje bazlı işlerden ziyade bütüncül bakış açısına sahip yaklaşımlara ayrılan kay- nakların artması gerektiğine de vurgu yaptı. Dijital Biz 56 Dijital Biz 57
Sayfa 58 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Haber Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nda (KVKK) Mevcut Durum Nedir? Kişisel Verileri Koruma Kurumu (https:// www.kvkk.gov.tr) faaliyetlerine başlamış, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun (KVKK) ihlali nedeniyle idari para ceza- sı ile karşı karşıya kalmak mümkün hale gelmiştir. 7 Nisan 2016 tarihinden önce işlenmiş olan kişisel verilerin KVKK’ya uyum için verilen süre 7 Nisan 2018 tarihi itibariyle sona ermiştir. Kişisel Verileri Koruma Kurumu Başkanı Prof. Dr. Faruk Bilir, Şenol Vatansever’in BENGÜTÜRK TV’de yapımcısı ve mode- ratörü olduğu Teknoloji ve Gelecek prog- ramının 5 Eylül 2021 tarihinde gerçekle- şen canlı yayınına stüdyo konuğu olarak katıldı. Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun göreve başladığı 12 Ocak 2017 tarihinden COSMOSERA KVKK Veri Keşfi ve Sınıflandırma Yazılımı 5 Eylül 2021 tarihine kadar gerçekleşen KVKK istatistiklerini paylaştı: • Veri ihlali gerekçesiyle 10.512 adet ihbar ve şikâyet başvurusu yapıldı, 8.602 adedi sonuç- landırıldı. • 607 adet veri güvenliği ihlal bildirimi iletildi, 110 adedi Kurumun internet sayfasında ilan edildi. • VERBİS’e yurt içinden yaklaşık 75.000 adet kayıt yapıldı, 130.000 adet kayıt yapılması bekleniyor. VERBİS’e yurt dışından 556 adet kayıt yapıldı. • Yurt dışına veri aktarımında 4 adet taahhüde izin verildi. • Kurulun görev alanına giren çeşitli konularda 628 adet hukuki görüş verildi. • Yaklaşık 55.000.000 TL idari yaptırım uygulandı. KVKK’nın yorumlanması konusunda sı- kıntılar ve ilgisiz çözümlere yönelme gibi durumlarla karşılaşılmaktadır. Uyumlu hale gelmek ve cezalarla karşı karşıya kalmamak için hızlı aksiyon alınması önerilmektedir. ADVERTORIAL Bkz. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (https://www.mevzuat.gov.tr/Metin1.Aspx ?MevzuatKod=1.5.6698&MevzuatIliski=0& sourceXmlSearch=6698&Tur=1&Tertip=5& No=6698) Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun amacı nedir? Kişisel verilerin işlenmesinde başta özel ha- yatın gizliliği olmak üzere kişilerin temel hak ve özgürlüklerini korumak ve kişisel verileri işleyen gerçek ve tüzel kişilerin yükümlülük- leri ile uyacakları usul ve esasları düzenle- mektir. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun kapsamı nedir? Kanun hükümleri, kişisel verileri işlenen gerçek kişiler ile bu verileri tamamen veya kısmen otomatik olan ya da herhangi bir veri kayıt sisteminin parçası olmak kaydıyla otomatik olmayan yollarla işleyen gerçek ve tüzel kişiler hakkında uygulanır. Aykırılıkta Yaptırımlar Nelerdir? • Veri Güvenliği Yükümlülüğün İhlali: 1.966.860 TL’ye kadar para cezası • Kurul tarafından Verilen Kararların Yerine Getirilmemesi: 1.966.860 TL’ye kadar para cezası • 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) madde 136’dan 2-4 yıl arası, TCK madde 138’den 1-2 yıl arası, KVKK madde 17’den (TCK madde 138’den) 1-2 yıl arası hapis ce- zası. Kamu görevlisi olunca ceza yarı oranda artırılabilir. Veri Sorumlusunun Veri Güvenliğine İliş- kin Yükümlülükleri Kanunun veri güvenliğine ilişkin 12. maddesi- ne göre veri sorumlusu; • Kişisel verilerin hukuka aykırı olarak işlen- mesini önlemek, • Kişisel verilere hukuka aykırı olarak erişil- mesini önlemek, • Kişisel verilerin muhafazasını sağlamak ile yükümlüdür. Veri sorumlusu bu yükümlülüklerini yerine getirmek amacıyla uygun güvenlik düze- yini temin etmeye yönelik gerekli her türlü teknik ve idari tedbirleri almak zorundadır. Veri güvenliğine ilişkin yükümlülükleri belir- lemek amacıyla düzenleyici işlem yapmak ise Kurulun yetki ve görevleri arasında yer almaktadır. Bununla birlikte, Kurul tarafından belirlenecek asgari kriterler esas alınmak üzere sektör bazında işlenen kişisel verilerin niteliğine göre ilave tedbirlerin alınması da söz konusu olabilecektir. Bkz. https://kvkk.gov.tr/Icerik/2040/Veri- Guvenligine-Iliskin-Yukumlulukler Veri Sorumlusunun İlgili Kişiler Tarafın- dan Yapılan Başvuruların Cevaplanması Yükümlülüğü Veri sorumluları, ilgili kişiler tarafından ya- zılı olarak veya Kurulun belirleyeceği diğer yöntemlerle kendisine iletilen Kanunun uy- gulanmasıyla ilgili talepleri, niteliklerine göre en kısa sürede ve en geç otuz gün içinde ücretsiz olarak sonuçlandırmalıdır. Ancak, işlemin ayrıca bir maliyet gerektirmesi hâlin- de, veri sorumlusu, Kurulca belirlenen tarife- deki ücretleri başvuruda bulunan ilgili kişiden isteyebilir. Kurulca belirlenen tarifeye Veri Sorumlularına Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Tebliğde yer verilmiştir. Veri sorumlusu, talebi kabul eder veya gerek- çesini açıklayarak reddeder ise bu cevabını ilgili kişiye yazılı olarak veya elektronik ortam- da bildirir. Başvuruda yer alan talebin kabul edilmesi hâlinde veri sorumlusu tarafından bu talebin gereği yerine getirilir. Başvurunun veri sorumlusunun hatasından kaynak lanması hâlinde ise alınan ücret ilgiliye iade edilir. Başvurunun reddedilmesi, verilen cevabın yetersiz bulunması veya süresinde başvuru- ya cevap verilmemesi hâllerinde; ilgili Dijital Biz 58 Dijital Biz 59
Sayfa 60 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Haber kişi, veri sorumlusunun cevabını öğrendiği tarihten itibaren otuz ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula şikâyette bulunabilir. Bkz. https://kvkk.gov.tr/Icerik/2046/Ilgili- Kisiler-Tarafindan-Yapilan-Basvurularin- Cevaplanmasi-Yukumlulugu Veri Sorumlusunun Kurul Kararlarının Yerine Getirilmesi Yükümlülüğü Kurul, şikâyet üzerine veya ihlal iddiasını öğrenmesi durumunda resen görev alanına giren konularda yapacağı inceleme sonucun- da bir ihlalin varlığını tespit ederse, hukuka aykırılıkların veri sorumlusu tarafından giderilmesine karar vererek, kararı ilgili- lere tebliğ eder. Veri sorumlusu, bu ka- rarı, tebliğ tarihinden itibaren gecikmek- sizin ve en geç otuz gün içinde yerine getirmek zorundadır. Bkz. https://kvkk.gov.tr/Icerik/2047/ Kurul-Kararlarinin-Yerine-Getirilmesi- Yukumlulugu Kişisel Verilerin Silinmesi, Yok Edil- mesi veya Anonim Hale Getirilmesi Kişisel verilerin hukuka uygun olarak işlenmiş olmasına rağmen, işlenmesini gerektiren sebeplerin ortadan kalkması hâlinde bu veriler, resen veya ilgili kişinin talebi üzerine veri sorumlusu tarafından silinir, yok edilir veya anonim hâle getirilir. İşlenmesini gerektiren sebeplerin ortadan kalktığı hallerde kişisel verileri silmek, yok et- mek veya anonim hale getirmek veri sorumlu- sunun yükümlülüklerindendir. Bunun için ilgili kişinin başvurusu şart değildir. Bununla birlik- te, veri sorumlusunun ihmali durumunda ilgili kişinin kişisel verilerinin yok edilmesini veya silinmesini talep etme hakkı bulunmaktadır. Öte yandan, Kişisel Verilerin Silinmesi, Yok Edilmesi ve Anonim Hale Getirilmesi Hak- kında Yönetmelik çerçevesinde kişisel veri saklama ve imha politikası hazırlamış olan veri sorumlusu, kişisel verileri silme, yok etme veya anonim hale getirme yüküm- lülüğünün ortaya çıktığı tarihi takip eden ilk periyodik imha işleminde, kişisel verileri siler, yok eder veya anonim hale getirir. Bkz. https://kvkk.gov.tr/Icerik/2038/Kisi- sel-Verilerin-Silinmesi,-Yok-Edilmesi-ve- ya-Anonim-Hale-Getirilmesi Kişisel verilerin silinmesi, kişisel veri- lerin ilgili kullanıcılar için hiçbir şekilde erişilemez ve tekrar kullanılamaz hale getirilmesi işlemidir. Veri sorumlusu, sili- nen kişisel verilerin ilgili kullanıcılar için erişilemez ve tekrar kullanılamaz olması için gerekli her türlü teknik ve idari ted- birleri almakla yükümlüdür. Kişisel verilerin yok edilmesi, kişisel verilerin hiç kimse tarafından hiçbir şekilde erişilemez, geri getirilemez ve tekrar kullanılamaz hale getirilmesi işlemidir. Veri sorumlusu, kişisel veri- lerin yok edilmesiyle ilgili gerekli her türlü teknik ve idari tedbirleri almakla yükümlüdür. Kişisel verilerin anonim hale getirilmesi, kişisel verilerin başka verilerle eşleştiril- se dahi hiçbir surette kimliği belirli veya belirlenebilir bir gerçek kişiyle ilişkilen- dirilemeyecek hale getirilmesidir. Kişisel verilerin anonim hale getirilmiş olması için; kişisel verilerin, veri sorumlusu, alıcı veya alıcı grupları tarafından geri döndürme ve verilerin başka verilerle eşleştirilmesi gibi kayıt ortamı ve ilgili faaliyet alanı açısından uygun teknik- lerin kullanılması yoluyla dahi kimli- ği belirli veya belirlenebilir bir gerçek kişiyle ilişkilendirilemez hale getirilmesi gerekir. Veri sorumlusu, kişisel verilerin anonim hale getirilmesiyle ilgili gerekli her türlü teknik ve idari tedbirleri almak- la yükümlüdür. Bkz. https://kvkk.gov.tr/Icerik/2038/Ki- sisel-Verilerin-Silinmesi,-Yok-Edilme- si-veya-Anonim-Hale-Getirilmesi Dijital Biz 60 Dijital Biz 61
Sayfa 62 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Haber COSMOSERA KVKK Veri Keşfi ve Sınıflan- dırma Yazılımı Hakkında COSMOSERA KVKK Veri Keşfi ve Sınıflan- dırma Yazılımı (https://www.cosmosera.com) lisansını satın alma, kiralama, tek seferlik kullanım ya da bütçenize uygun özel finans modelleri ile elde edebilir ve 1 günde canlı kullanıma geçebilirsiniz! Kişisel Veri İşleme Envanteri oluşturma ve güncel tutma ça- lışması için tüm sistemlerinizde otomatik olarak kişisel verileri tarayıp bulabilirsiniz. COSMOSERA KVKK Veri Keşfi ve Sınıflan- dırma Yazılımından ayrıca yukarıda detayları paylaşılan aşağıda belirtilen yükümlülükler için de yararlanabilirsiniz: • Veri Sorumlusunun Veri Güvenliğine İlişkin Yükümlülükleri • Veri Sorumlusunun İlgili Kişiler Tarafından Ya- pılan Başvuruların Cevaplanması Yükümlülüğü •Veri Sorumlusunun Kurul Kararlarının Yerine Getirilmesi Yükümlülüğü • Kişisel Verilerin Silinmesi, Yok Edilmesi veya Anonim Hale Getirilmesi Yazılım Ne Yapar? COSMOSERA KVKK Veri Keşfi ve Sınıflan- dırma Yazılımı, işletim sisteminden bağımsız olarak aşağıdaki kişisel verileri Kişisel Veri- lerin Korunması Kanunu’na (KVKK) uygun olarak sunucularda, veri tabanlarında ve kullanıcı bilgisayarlarında tarayıp bulur: • T.C. kimlik numarası, • Ad ve soyad, • Cep telefonu numarası, • Kredi kartı bilgileri, • Banka hesap bilgileri, • Vs. COSMOSERA KVKK Veri Keşfi ve Sınıflan- dırma Yazılımı; dosyaların içerisinde, taran- mış dokümanlarda, yazılımlarda, veri taban- larında ve bunları kullanan uygulamalarda bulduğu kişisel verileri raporlar, tercihlerinize göre sınıflandırabilir, taşıyabilir, silebilir ve anonim hale getirebilir. Yazılımın Genel Özellikleri Nelerdir? • Komut satırından çalışır. Arayüz gerektir- mez, esnektir, script ve batch içinde kullanıla- bilir. Aynı zamanda kolay kullanıcı arayüzüne de sahiptir. • Kullanıcı bazlı yetkilendirmeye sahiptir. Yani BT, İK, Finans, Satış vb. bölümlerde çalışan- ların sadece kendi sorumlu oldukları alanlar- da tarama yapmasına imkan verir. • Standart olarak tanımlı olan kişisel verilere ek olarak yeni kişisel veriler de tanımlamanı- za imkan verir. • Tanımlı olan tüm sistemlerde bulunan ta- nımlı olan tüm kişisel verileri tek tuş tıklama- sıyla tarayabilir. • Kelime bazlı tarama yapabilir. Aynı anda birden fazla kelime tarayabilir. Örneğin; kişisel verileriyle ilgili talepte bulunan 100 kişi varsa, her biri için tek tek arama yapmak yerine 100’ü için de aynı anda tarama yapıla- bilir. • Regex bazlı tarama yapabilir. Aynı anda birden fazla regex tarayabilir. • Sadece değişen dosyaları tarama özelliği vardır. Böylece zaman tasarrufu sağlanabilir. • Admin paylaşımları (Administrative Shares) ile uzaktan tarama yapabilir. • Kendi zamanlayıcısı ile belirli periyotlarda (her saat, iki saatte bir vb.) çalışabilir. Micro- soft Windows Task Scheduler ile de çalışabi- lir. • Dosya taramada yapılan silme ve taşıma işlemlerinin raporlarının imzalı olarak saklan- masını sağlar. KVKK Kapsamı Yazılım KVKK - İdari Tedbirler Kişisel Veri İşleme Envanteri Hazır- lanması COSMOSERA KVKK Veri Keşfi ve Sınıflandırma KVKK - Teknik Tedbirler Silme, Yok Etme veya Anonim Hale Getirme COSMOSERA KVKK Veri Keşfi ve Sınıflandırma Dijital Biz 62 Dijital Biz 63
Sayfa 64 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Haber Yazılım Neleri Destekler? Dosyalar • Adobe Acrobat Reader (PDF), • Şifrelenmiş Adobe Acrobat Reader (PDF), • Microsoft Word, • Microsoft Excel, • Comma-separated values (CSV), • Text. Tagged Image File Format (TIFF) Çeşitli Resim Biçimleri • The Joint Photographic Experts Group (JPEG) • The Graphics Interchange Format (GIF) • Portable Network Graphics (PNG) Outlook Data File (.PST) • (Taşıma ve silme yapmaz) CRM çözümleri • SugarCRM vb. ERP çözümleri • SAP, • Uyumsoft, • Logo, • Mikro vb. Veri tabanları ve bunları kullanan uygulamalar • MS SQL, • Oracle, • MySQL, • PostgreSQL, • SQLite, • H2. COSMOSERA SIEM Güvenlik Bilgi ve Olay Yönetimi Yazılımı ve diğer SIEM yazılımları ile entegre olabilir. Desteklenen Doküman Biçimleri • Audio formats • CAD formats • Compression and packaging formats • Crypto formats • Database formats • Electronic Publication Format • Executable programs and libraries • Feed and Syndication formats • Font formats • Help formats • HyperText Markup Language • Image and Video object recognition • Image formats • iWorks document formats • Java class files and archives • Mail formats • Microsoft Office document formats • Natural Language Processing • OpenDocument Format • Portable Document Format • Rich Text Format • Scientific formats • Source code • Text formats • Video formats • WordPerfect document formats • XML and derived formats Desteklenen Biçimlerin Tam Listesi Application • aaigrid • aig • applefile • atom+xml • chm • deflate64 • dif+xml • dted • elas • epub+zip • fits • geotopic Dijital Biz 64 Dijital Biz 65
Sayfa 66 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Haber • gff • grass-ascii-grid • gzip • java-archive • java-vm • jaxa-pal-sar • jdem • kate • leveller • mbox • mp4 • ms-tnef • msword • ogg • pcisdk • pdf • pkcs7-mime • pkcs7-signature • rss+xml • rtf • sdts-raster • sldworks • terragen • timestamped-data • vnd.apple.iwork • vnd.apple.keynote • vnd.apple.numbers • vnd.apple.pages • vnd.ms-excel • vnd.ms-excel.addin.macroenabled.12 • vnd.ms-excel.sheet.2 • vnd.ms-excel.sheet.3 • vnd.ms-excel.sheet.4 • vnd.ms-excel.sheet.binary.macroenabled.12 • vnd.ms-excel.sheet.macroenabled.12 • vnd.ms-excel.template.macroenabled.12 • vnd.ms-excel.workspace.3 • vnd.ms-excel.workspace.4 • vnd.ms-htmlhelp • vnd.ms-outlook • vnd.ms-outlook-pst • vnd.ms-powerpoint • vnd.ms-powerpoint.addin.macroenabled.12 • vnd.ms-powerpoint.presentation.macroenabled.12 • vnd.ms-powerpoint.slide.macroenabled.12 • vnd.ms-powerpoint.slideshow.macroenabled.12 • vnd.ms-powerpoint.template.macroenabled.12 • vnd.ms-project • vnd.ms-spreadsheetml • vnd.ms-tnef • vnd.ms-visio.drawing • vnd.ms-visio.drawing.macroenabled.12 • vnd.ms-visio.stencil • vnd.ms-visio.stencil.macroenabled.12 • vnd.ms-visio.template • vnd.ms-visio.template.macroenabled.12 • vnd.ms-word.document.macroenabled.12 • vnd.ms-word.template.macroenabled.12 • vnd.ms-word2006ml • vnd.ms-wordml • vnd.ms-xpsdocument • vnd.oasis.opendocument.chart • vnd.oasis.opendocument.chart-template • vnd.oasis.opendocument.formula • vnd.oasis.opendocument.formula-template • vnd.oasis.opendocument.graphics • vnd.oasis.opendocument.graphics-template • vnd.oasis.opendocument.image • vnd.oasis.opendocument.image-template • vnd.oasis.opendocument.presentation • vnd.oasis.opendocument.presentation- template • vnd.oasis.opendocument.spreadsheet • vnd.oasis.opendocument.spreadsheet-template • vnd.oasis.opendocument.text • vnd.oasis.opendocument.text-master • vnd.oasis.opendocument.text-template • vnd.oasis.opendocument.text-web • vnd.openxmlformats-officedocument.pre- sentationml.presentation • vnd.openxmlformats-officedocument.pre- sentationml.slide • vnd.openxmlformats-officedocument.pre- sentationml.slideshow • vnd.openxmlformats-officedocument.pre- sentationml.template • vnd.openxmlformats-officedocument.spre- adsheetml.sheet • vnd.openxmlformats-officedocument.spre- adsheetml.template • vnd.openxmlformats-officedocument.wordp- rocessingml.document • vnd.openxmlformats-officedocument.wordp- rocessingml.template Dijital Biz 66 Dijital Biz 67
Sayfa 68 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Haber • vnd.sun.xml.writer • vnd.visio • vnd.wap.xhtml+xml • vnd.wordperfect; version=5.0 • vnd.wordperfect; version=5.1 • vnd.wordperfect; version=6.x • vrt • x-7z-compressed • x-ace2 • x-archive • x-arj • x-asp • x-bag • x-blx • x-brotli • x-bt • x-bzip • x-bzip2 • x-cappi • x-chm • x-coasp • x-compress • x-coredump • x-cosar • x-cpg • x-cpio • x-ctable2 • x-ctg • x-dbf • x-dipex • x-dods • x-doq1 • x-doq2 • x-e00-grid • x-ecrg-toc • x-elf • x-envi • x-envi-hdr • x-epsilon • x-ers • x-executable • x-fast • x-fictionbook+xml • x-font-adobe-metric • x-font-ttf • x-generic-bin • x-geo-pdf • x-gmt • x-grib • x-grib2 • x-gs7bg • x-gsag • x-gsbg • x-gsc • x-gtx • x-gxf • x-gzip • x-hdf • x-hdf • x-http • x-ibooks+zip • x-ingr • x-isatab • x-isis2 • x-isis3 • x-java-pack200 • x-kml • x-kro • x-l1b • x-lan • x-lcp • x-los-las • x-lz4 • x-lzma • x-map • x-matlab-data • x-mbtiles • x-midi • x-ms-owner • x-msaccess • x-msdownload • x-msgn • x-mspublisher • x-ndf • x-netcdf • x-netcdf • x-ngs-geoid • x-ntv2 • x-nwt-grc • x-nwt-grd • x-object • x-p-aux • x-pcidsk • x-pds Dijital Biz 68 Dijital Biz 69
Sayfa 70 — dergide görüntüle
Nisan 2022 Haber • x-pnm • x-ppi • x-quattro-pro; version=9 • x-r • x-rar-compressed • x-rasterlite • x-rik • x-rmf • x-rpf-toc • x-rs2 • x-rst • x-sas-data • x-sdat • x-sharedlib • x-snappy • x-snodas • x-srtmhgt • x-tar • x-til • x-tnef • x-tsx • x-usgs-dem • x-vnd.oasis.opendocument.chart • x-vnd.oasis.opendocument.chart-template • x-vnd.oasis.opendocument.formula • x-vnd.oasis.opendocument.formula-template • x-vnd.oasis.opendocument.graphics • x-vnd.oasis.opendocument.graphics-template • x-vnd.oasis.opendocument.image • x-vnd.oasis.opendocument.image-template • x-vnd.oasis.opendocument.presentation • x-vnd.oasis.opendocument.presentation- template • x-vnd.oasis.opendocument.spreadsheet • x-vnd.oasis.opendocument.spreadsheet-template • x-vnd.oasis.opendocument.text • x-vnd.oasis.opendocument.text-master • x-vnd.oasis.opendocument.text-template • x-vnd.oasis.opendocument.text-web • x-wcs • x-webp • x-wms • x-xyz • x-xz • x-zmap • xhtml+xml • xml • xpm • zip • zlib Audio • basic • midi • mp4 • mpeg • ogg • ogg; codecs=opus • ogg; codecs=speex • opus • speex • vnd.wave • vorbis • x-aiff • x-flac • x-oggflac • x-oggpcm • x-wav Image • adrg • arg • big-gif • bmp • bpg • bsb • ceos • eir • emf • envisat • fit • fits • geotiff • gif • hfa • icns • ida • ilwis • jp2 • jpeg • nitf • png • raster • sar-ceos • sgi • svg+xml • tiff • vnd.adobe.photoshop • vnd.dwg • vnd.wap.wbmp • webp • wmf • x-airsar • x-bpg • x-dimap • x-fujibas • x-hdf5-image • x-icon • x-jbig2 • x-mff • x-mff2 • x-ms-bmp • x-ozi • x-pcraster • x-srp • x-xcf Message • rfc822 Model • vnd.dwfx+xps Text • html • iso19139+xml • plain • vnd.iptc.anpa • x-c++src • x-groovy • x-java-source Video • 3gpp • 3gpp2 • daala • mp4 • ogg • quicktime • theora • x-dirac • x-flv • x-m4v • x-oggrgb • x-ogguvs • x-oggyuv • x-ogm KVKK’ya Uyum Kapsamında Alınacak Kişi- sel Veri Keşfi ve Sınıflandırma Yazılımı İçin Önerilen Şartname Maddeleri Nelerdir? • Ürün işletim sistemi bağımsızlığını sağla- mak için hem Microsoft Windows hem de Linux işletim sistemine sanallaştırmaya gerek duymadan kurulabilmelidir. • Ürün PDF, Şifrelenmiş PDF, Microsoft Word, Microsoft Excel, CSV, TXT, TIFF, JPEG, GIF, PNG dahil olmak üzere çeşitli resim dosyaları vb. dosyalar içerisinde işletim sisteminden bağımsız olarak T.C. Kimlik Numarası, ad ve soyad, cep telefonu numarası, kredi kartı bil- gileri, banka hesap bilgileri gibi Kişisel Verileri -gerektiğinde OCR yaparak- tarayıp bulabil- meli ve raporlayabilmelidir. Bulduğu dosyaları KVKK’ya uygun olarak silebilmelidir (istenirse öncelikle başka bir dizine taşıyabilmelidir). Yapılan tüm bu işlemlerin imzalı olarak zaman damgasıyla saklanması sağlanmalıdır. • Ürün Microsoft SQL, Oracle, MySQL, PostgreSQL, SQLite, H2 veri tabanları ve bunları kullanan uygulamalarda işletim siste- minden bağımsız olarak T.C. Kimlik Numara- sı, cep telefonu numarası, kredi kartı bilgileri gibi Kişisel Verileri tarayıp bulabilmeli ve raporlayabilmelidir. Bulduğu veri tabanı alan- larında içinde kişisel veri olanları KVKK’ya uygun olarak anonim hale getirebilmelidir. • PST/OST dosyalarında bulduğu e-mailleri raporlayabilmelidir. • Kelime bazlı, regex bazlı tarama yapabilme- lidir. Aynı anda birden fazla kelime, aynı anda birden fazla regex tarama yapabilmelidir. • T.C. Kimlik Numarası keşfini algoritmasına uygun olarak sıfır hata ile yapabilmelidir. • Kolay kullanıcı arayüzüne sahip olmalıdır. • Kullanıcı bazlı yetkilendirmeye sahip olmalıdır. • Admin paylaşımları ile uzaktan tarama (Ad- ministrative Shares) yapabilmelidir. • Komut satırından çalışabilmelidir. • Microsoft Task Scheduler ile çalıştırılabilmelidir. İletişim: © COSMOSERA, Patriot Teknoloji A.Ş. Web sitesi: https://www.cosmosera.com E-posta: info@cosmosera.com Telefon: (0850) 260 00 78 Dijital Biz 70 Dijital Biz 71