Nisan 2023 Sayısı — Metin Görünümü

Bu sayfa, derginin PDF'inden çıkarılan ham metni ekran okuyucular ve arama motorları için sunar; dizgi/tasarım içermez. Sayı sayfasına dön · Dergiyi görselleriyle oku

Sayfa 1 — dergide görüntüle

Dijital Biz Bilişim, Ekonomi, İş Dünyası Dergisidijitalbiz.com NİSAN 2023 SAYI: 30 / FİYAT: 20 TL ISSN : 2757-7309 Hakan Yıldız Fonbuulucu CEO 2023 yılına kitle fonlama damga vuracak Eyes of Solar 43 saniyede dünya kitle fonlama rekoru kırdı Kuşkonmaz üretim projesi Sparga2 Tarım 41 milyon TL üzeri fon topladı Influencer Pazarlamasında Yeni Bir Dönem Başlıyor Yapay zekalı ilk sanal karakter olan Cere Metaverse’ün Ekonomik Değeri 5 Trilyon Dolar Olacak

Sayfa 2 — dergide görüntüle

Nisan 2023 VATANSEVER BİLİŞİM A.Ş. ADINA İMTİYAZ SAHİBİ Şenol Vatansever senol.vatansever@dijitalbiz.com GENEL YAYIN YÖNETMENİ (SORUMLU) Şenol Vatansever senol.vatansever@dijitalbiz.com EDİTÖR Sema Vatansever sema.vatansever@dijitalbiz.com GÖRSEL YÖNETMEN Gökhan Ünlü gokhan.unlu@dijitalbiz.com SOSYAL MEDYA Arzu Tufan arzu.tufan@dijitalbiz.com BARINDIRMA Vatansever Bilişim & Bulutistan REKLAM VE PROJE reklam@dijitalbiz.com ABONELİK www.dijitalbiz.com/abone abone@dijitalbiz.com BÜLTEN GÖNDERİMİ bulten@dijitalbiz.com YAYIN TÜRÜ Aylık, Süreli Yayın DİJİTAL BİZ DERGİSİ NİSAN 2023 SAYI: 30 / FİYAT: 20 TL ISSN : 2757-7309 Dergide yayınlanan yazılardan kaynak gösterilmesi koşuluyla alıntı yapılabilir. Dergide yayınlanan makale ve röportajlarda yer alan fikirler yazarlarına ve röportaj veren kişilere aittir, dergimiz için bağlayıcı değildir. dijitalbiz.com Editörden Şenol VATANSEVER Medyada Yapay Zekâ ve Metaverse Devrimi Yapay Zekâ (Artificial Intelligence kısaca AI) alanındaki baş döndürü- cü gelişmeleri yakından takip edi- yoruz, stratejilerimizi güncelliyoruz. ChatGPT ile alevlenen süreç her geçen gün bizleri şaşırtmaya ve in- sanoğlunun geleceği ile ilgili birçok sorular sordurmaya devam ediyor. Ben görüş olarak bu teknolojilerden sonuna kadar yararlanma ve fırsa- ta dönüştürmenin yollarını arama taraftarıyım. Beni tanıyanlar taraftar olmakla yetinmeyeceğimi de bilir. AI teknolojisi hızla gelişmeye devam ediyor ve farkında olsak da olma- sak da birçoğumuzun günlük yaşamının bir parçası haline geldi bile. AI, çeşitli yazılım ve donanım türlerini içeriyor. Yazılım türlerine örnek olarak sanal asistanlar, arama motorları, otomatik sürüş sistemleri, sağlık uygulamaları, görüntü analiz yazılımları, konuşma ve yüz tanı- ma sistemleri vb. verilebilir. Donanım türlerine örnek olarak ise otomo- bil, İHA-SİHA gibi otonom araçlar ve robotlar vb. verilebilir. AI teknolojisi yakın gelecekte medya ve metaverse alanlarını da büyük ölçüde etkileyecek. Medya şirketleri, AI algoritmaları ile izleyi- cilerini daha iyi anlayacak, içeriğini optimize edecek ve genel izleme deneyimini geliştirecek. Bu algoritmalar, kullanıcıların geçmiş izleme verilerini ve arama tercihlerini analiz ederek, izleyicilere ilgi alanlarına uygun içerikler önerecek. Bir araştırma raporuna göre; AI kullanarak yapılan video önerileri, izleyicilerin video izleme süresini %70 oranın- da artırıyor. Medya alanındaki gelişmelere paralel olarak, metaverse de evrim geçirecek. AI kullanılarak oluşturulan metaverse, oyun ve sanal gerçeklik deneyimleri daha gerçekçi ve kişiselleştirilmiş olacak. Örneğin, Epic Games’in popüler oyunu Fortnite, oyuncuların karakter- lerini kişiselleştirmek için AI teknolojisi kullanıyor. Bu sayede oyuncu- lar, karakterlerinin görünümünü, özelliklerini ve davranışlarını kişisel tercihlerine göre ayarlayabiliyor. Bir başka araştırma raporuna göre; önümüzdeki 5 yıl içinde AI, metaverse ekosistemi için 2 trilyon dolarlık bir pazar oluşturacak. Medya alanında yakında duyurusunu yapacağımız önemli bir proje- miz var. İçinde yapay zekâ, metaverse gibi teknolojiler de aktif olarak kullanılıyor. Dijital Biz Dergisi okuyucularının ve BENGÜ TÜRK TV Teknoloji ve Gelecek Programı izleyicilerinin de projenin bir parçası olabilmesi için gerekli altyapıyı sağlamak üzere çalışıyoruz. Bizi takip etmeye devam edin, şimdilik fragman bu kadar… Dijital Biz 3

Sayfa 4 — dergide görüntüle

İçindekiler COSMOSERA KVKK Veri Keşfi ve Sınıflandırma Yazılımı Eyes of Solar 43 saniyede dünya kitle fonlama rekoru kırdı Kuşkonmaz üretim projesi Sparga2 Tarım 41 milyon TL üzeri fon topladı Yerli startup’lar 2022 yılında 1,8 milyar dolar yatırım aldı Birleşme ve satın almalarda hareketlilik devam etti KVKK Başkanı Faruk BİLİR: “Farkındalık ve bilgilendirme çalışmalarımız 2023’te de devam edecek” Influencer Pazarlamasında Yeni Bir Dönem Başlıyor 2023’te ekonomileri şekillendirecek 5 teknolojik gelişme 2023, sanal gerçekliğin yılı olacak 2023’e Metaverse ve Yapay Zekâ Damga Vuracak Yapay zekalı ilk sanal karakter olan Cere Metaverse’ün Ekonomik Değeri 5 Trilyon Dolar Olacak Küresel ekonomiye metaverse etkisi, 2030’a kadar 5 trilyon doları bulacak Metaverse, Türkiye’ye 12 yılda 37,5 milyar dolar kazandırabilir Metaverse telekomünikasyon operatörleri için cazip büyüme ve gelir fırsatları barındırıyor 5G Teknolojisi Metaverse İçin Zemin Hazırlıyor Düzgün yüz ifadeli Avatarlar geliştiriyor Metaverse’ü daha erişilebilir kılmayı hedefliyor Arkeoloji Müzesi kapılarını metaverse’e açtı Dijital içerik tüketiminde hanelerin tercihleri hızla değişiyor Dijital Sağlıkta Dünya ve Türkiye Perspektifi raporu Türkiye’yi şarj cihazlarıyla donatmak için güçlerini birleştirdi 10 46 50 52 54 56 58 60 62 64 66 68 26 24 30 34 36 38 40 42 44 28 2023 yılına kitle fonlama damga vuracak 06 Dijital Biz 4

Sayfa 6 — dergide görüntüle

Nisan 2023 Röportaj Sizi kısaca tanıyabilir miyiz? Ülkemizin Sermaye Piyasası Kurulu’ndan (SPK) lisans alarak faaliyete geçen ilk paya dayalı kitle fonlama platformunun Kurucu- su, Y.K. Başkan Vekili ve Genel Müdürü- yüm. 1972 yılında Kayseri’de doğdum. İlk, orta ve lise tahsilini Kayseri’de tamamla- dıktan sonra K.T.Ü. Turizm İşletmeciliği ve A.Ü. İşletme bölümlerinden mezun oldum. 16 yaşında ilk girişimimi ve 23 yaşında ilk şirketimi kurdum. Birçok girişimcilik, ortak- lık ve yöneticilik faaliyetlerinde bulundum. 2003-2009 yılları arasında Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’nda görev alırken, Ataköy Marina, Türk Hava Yolları ve Erdemir A.Ş. gibi şirketlerde yöneticilik görevlerinde bulundum. 2009-2016 yılla- rı arasında T.C. Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı’ndaki görevi ile eş zamanlı olarak Eltemtek A.Ş.’de Genel Müdür Yardımcılığı yaptım. 2016 yılı Nisan ayında kamu gö- revlerinden ayrıldıktan sonra Global Mar- kets Turkey’i kurup, Norveç merkezli Global IT şirketine bir süre danışmanlık yaptım. Lisanslı bir Melek Yatırımcıyım, Hazine ve Maliye Bakanlığı’ndan akredite Reinves Melek Yatırımcı Ağının Başkanlığı görevini yürütmekte ve fonbulucu’ya ait üç Girişim Sermayesi Yatırım Fonunu yönetmekteyim. 2016 yılından itibaren girişimlerin finans- mana erişimi ve yeni nesil yatırım araçla- rı konusunda çalışmalar yürütmekteyim. Promoseed Biyoteknoloji A.Ş.’de Yönetim Kurulu Üyesi olarak ve UNDP tarafından Seçilmiş Crowdfunding Advisor olarak gö- rev almaktayım. Şirketiniz, sektörünüz ve faaliyet alanla- rınız ile ilgili bilgi verebilir misiniz? fonbulucu platformları, Anadolu’nun kadim geleneği imeceyi online platformlarda yeni- den canlandırarak, Türkiye’de girişimcilik ve yatırımcılık ekosistemini geliştirmek ve ser- mayeyi tabana yaymak amacıyla 2016 yılında kuruldu. Merkezi Kayıt Kuruluşu, E-Devlet ve Takasbank ile yazılım entegrasyonlarını başarı ile gerçekleştiren fonbulucu, 14 Ağustos 2020 tarihinde tüm gerekleri yeri- ne getirerek Sermaye Piyasası Kurulu’ndan faaliyet izni almak için başvuru yaptı. 8 Nisan 2021 tarihinde de SPK tarafından listeye alındı. Türkiye’de Paya Dayalı Kitle Fonlamasını hayata geçiren ilk platform olan şirket, 11 Mayıs 2021 tarihinde ülke- mizin ilk Paya Dayalı Kitle Fonlama Kam- panyasını yayınlayarak Promoseed isimli Biyoteknoloji Girişimi için ihtiyaç duyduğu fonun 1,7 katını 10 gün içerisinde toplama- yı başardı. Hedefleriniz nelerdir? Neleri yapmak istiyorsunuz? Platformumuz, melek yatırımcılar, paya da- yalı kitle fonlama platformu ve girişim ser- mayesi yatırım fonu ile girişimlere desteğini paydaşları ile büyütüyor. Private Equity tarafını tamamlamak üzere girişimcilik oda- ğında bir yatırım bankası kurma hedefiyle çalışıyoruz. Bu sayede başarılı girişimler hem halka arza hazırlanırken hem de halka arza kadar oluşabilecek finansman ihtiyaç- larını da karşılama şansına sahip olacaklar. Yine aynı şekilde “borca dayalı kitle fon- laması” ile ilgili çalışmalarımızı da büyük ölçüde tamamlamış durumdayız. Bu önemli alternatif finansman yöntemi sayesinde, üretim ve teknoloji alanında faaliyet göste- ren daha fazla girişimin finansmana erişimi sağlanacak. Türkiye’de kitle fonlamasının geleceği hakkında ne düşünüyorsunuz? Türkiye’de girişimcilik ekosistemi son 10 yılda hızlı bir gelişim gösterdi. Startup Blink tarafından geçtiğimiz haziran ayında yayın- lanan “Küresel Startup Ekosistemi Endeksi 2021” raporuna göre, Türkiye en iyi star- tup ekosistemine sahip 100 ülke arasında 44’üncü oldu ve bir önceki yıla göre beş basamak birden yükseldi. Bu hızla yükse- len grafik, Türkiye’nin potansiyeli son dere- ce yüksek bir girişimcilik iklimine sahip ol- duğunu kanıtlıyor. Yine aynı şekilde büyük kurumsal firmaların ekosisteme dahil 2023 yılına kitle fonlama damga vuracak Hakan Yıldız Fonbuulucu CEO Dijital Biz 6 Dijital Biz 7

Sayfa 8 — dergide görüntüle

Nisan 2023 Röportaj olması, çok daha fazla paydaşın aktif bir şekilde ekosistemi büyütmeye çalışma- sı gelecek açısından umut veriyor. Giri- şimcilerin kitle fonlamasının önde gelen modellerinden biri olan paya dayalı kitle fonlamasını kullanması, global boyuttaki gelişimin önemli faktörlerinden. Ülkemizde de yeni nesil girişim finansmanı ve yeni nesil yatırımcılık olarak tanımladığımız kitle fonlama sistemi sayesinde girişimci- lik ekosistemi çok daha hızlı bir büyüme gösterecek. 2022 yılı fonbulucu açısından nasıl geçti? Fonlamaya çıkan kampanya sayısı, yatı- rımcı sayısı, aktif kullanıcı sayısı, yatırım tutarları, sektör dağılımı gibi pek çok pa- rametrede öncü ve lider konumda bulunan şirket tarafınca kaydedilen istatistikler ise yalnızca kitle fonlaması açısından değil, girişimcilik ekosisteminin trendlerini anlama noktasında da büyük önem arz ediyor. Yıl sonu istatistiklerimize göre 2022 yılı içeri- sinde platformumuzda 45 yatırım kampan- yası düzenlendi. Bunlardan 38’i hedeflediği fona ulaşarak süreci başarıyla tamamladı. Yenilenebilir enerji, fosil yakıtların tükenme- siyle birlikte, yenilenebilir enerji kaynakları giderek daha önemli hale geliyor. Güneş enerjisi, rüzgâr enerjisi, hidroelektrik ve biyo- kütle enerjisi gibi yenilenebilir enerji kaynak- ları, dünya çapında enerji talebinin büyük bir kısmını karşılayabilecektir. Nesnelerin interneti (IoT), birbirleriyle ileti- şim kurabilen ve veri paylaşabilen cihazların ağını ifade eder. Bu teknoloji, evler, şehirler, endüstriyel tesisler ve tarım gibi birçok alan- da kullanılacaktır. Biyoteknoloji, sağlık, gıda ve çevre alanların- da büyük potansiyele sahip bir teknolojidir. Biyoteknoloji aracılığıyla, insanlar daha iyi ilaçlar, daha sağlıklı gıdalar ve daha temiz çevreler elde edilebilir. Kampanyalarda toplamda 210 milyon TL fon toplanırken, 38 girişime toplamda 168 milyon TL fon aktarıldı. Başarıyla tamamla- nan yatırım turlarının ortalama tamamlanma süresi 33 gün olarak gerçekleşirken, 6 giri- şimin yatırım turu 3 ve daha az gün sürdü. En yüksek rakama iki kampanya toplamıyla 20 milyon TL ile kuşkonmaz üretimi yapacak olan Sparga1 girişimi aldı. 2022 yılında düzenlenen yatırım turlarında or- talama yatırımcı sayısı 1.200’ün üzerinde ger- çekleşirken, nitelikli yatırımcı oranı %10, nitelikli yatırım oranı ise %40 olarak gerçekleşti. Sizce Dünyayı değiştirecek teknolojiler nelerdir? Gelecekte dünyayı değiştirecek teknolojilerle ilgili şunlar söylenebilir. Yapay zekâ, gelecekteki teknolojiler arasında en önemli olanlarından biri. Gelişmiş yapay zekâ sistemleri, birçok sektörde etkili bir şekilde kullanılabilir, örneğin sağlık, otomotiv, perakende ve finans gibi sektörlerde büyük etkiler yaratacaktır. Robotik teknolojisi, imalat sektöründe önemli bir rol oynar. Ancak robotik teknolojisi, sağlık, otomotiv, havacılık, tarım ve inşaat gibi diğer birçok sektörde de kullanılabilir. Dijital Biz 8 Dijital Biz 9

Sayfa 10 — dergide görüntüle

Nisan 2023 Haber Kişisel Verilerin Korunması Kanu- nu’nda (KVKK) Mevcut Durum Nedir? Kişisel Verileri Koruma Kurumu (htt- ps://www.kvkk.gov.tr) faaliyetlerine başlamış, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun (KVKK) ihlali nedeniyle idari para cezası ile karşı karşıya kal- mak mümkün hale gelmiştir. 7 Nisan 2016 tarihinden önce işlenmiş olan kişisel verilerin KVKK’ya uyum için ve- rilen süre 7 Nisan 2018 tarihi itibariyle sona ermiştir. COSMOSERA KVKK Veri Keşfi ve Sınıflandırma Yazılımı KVKK’nın yorumlanması konusunda sı- kıntılar ve ilgisiz çözümlere yönelme gibi durumlarla karşılaşılmaktadır. Uyumlu hale gelmek ve cezalarla karşı karşıya kalmamak için hızlı aksiyon alınması önerilmektedir. ADVERTORIAL Bkz. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (https://www.mevzuat.gov.tr/Metin1.Aspx ?MevzuatKod=1.5.6698&MevzuatIliski=0& sourceXmlSearch=6698&Tur=1&Tertip=5& No=6698) Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun amacı nedir? Kişisel verilerin işlenmesinde başta özel ha- yatın gizliliği olmak üzere kişilerin temel hak ve özgürlüklerini korumak ve kişisel verileri işleyen gerçek ve tüzel kişilerin yükümlülük- leri ile uyacakları usul ve esasları düzenle- mektir. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun kapsamı nedir? Kanun hükümleri, kişisel verileri işlenen gerçek kişiler ile bu verileri tamamen veya kısmen otomatik olan ya da herhangi bir veri kayıt sisteminin parçası olmak kaydıyla otomatik olmayan yollarla işleyen gerçek ve tüzel kişiler hakkında uygulanır. Aykırılıkta Yaptırımlar Nelerdir? • Veri Güvenliği Yükümlülüğün İhlali: 1.966.860 TL’ye kadar para cezası • Kurul tarafından Verilen Kararların Yerine Getirilmemesi: 1.966.860 TL’ye kadar para cezası • 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) madde 136’dan 2-4 yıl arası, TCK madde 138’den 1-2 yıl arası, KVKK madde 17’den (TCK madde 138’den) 1-2 yıl arası hapis ce- zası. Kamu görevlisi olunca ceza yarı oranda artırılabilir. Veri Sorumlusunun Veri Güvenliğine İliş- kin Yükümlülükleri Kanunun veri güvenliğine ilişkin 12. maddesi- ne göre veri sorumlusu; • Kişisel verilerin hukuka aykırı olarak işlen- mesini önlemek, • Kişisel verilere hukuka aykırı olarak erişil- mesini önlemek, • Kişisel verilerin muhafazasını sağlamak ile yükümlüdür. Veri sorumlusu bu yükümlülüklerini yerine getirmek amacıyla uygun güvenlik düze- yini temin etmeye yönelik gerekli her türlü teknik ve idari tedbirleri almak zorundadır. Veri güvenliğine ilişkin yükümlülükleri belir- lemek amacıyla düzenleyici işlem yapmak ise Kurulun yetki ve görevleri arasında yer almaktadır. Bununla birlikte, Kurul tarafından belirlenecek asgari kriterler esas alınmak üzere sektör bazında işlenen kişisel verilerin niteliğine göre ilave tedbirlerin alınması da söz konusu olabilecektir. Bkz. https://kvkk.gov.tr/Icerik/2040/Veri- Guvenligine-Iliskin-Yukumlulukler Veri Sorumlusunun İlgili Kişiler Tarafın- dan Yapılan Başvuruların Cevaplanması Yükümlülüğü Veri sorumluları, ilgili kişiler tarafından ya- zılı olarak veya Kurulun belirleyeceği diğer yöntemlerle kendisine iletilen Kanunun uy- gulanmasıyla ilgili talepleri, niteliklerine göre en kısa sürede ve en geç otuz gün içinde ücretsiz olarak sonuçlandırmalıdır. Ancak, işlemin ayrıca bir maliyet gerektirmesi hâlin- de, veri sorumlusu, Kurulca belirlenen tarife- deki ücretleri başvuruda bulunan ilgili kişiden isteyebilir. Kurulca belirlenen tarifeye Veri Sorumlularına Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Tebliğde yer verilmiştir. Veri sorumlusu, talebi kabul eder veya gerek- çesini açıklayarak reddeder ise bu cevabını ilgili kişiye yazılı olarak veya elektronik ortam- da bildirir. Başvuruda yer alan talebin kabul edilmesi hâlinde veri sorumlusu tarafından bu talebin gereği yerine getirilir. Başvurunun veri sorumlusunun hatasından kaynak lanması hâlinde ise alınan ücret ilgiliye iade edilir. Başvurunun reddedilmesi, verilen cevabın yetersiz bulunması veya süresinde başvuru- ya cevap verilmemesi hâllerinde; ilgili Dijital Biz 10 Dijital Biz 11

Sayfa 12 — dergide görüntüle

Nisan 2023 Haber kişi, veri sorumlusunun cevabını öğrendiği tarihten itibaren otuz ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula şikâyette bulunabilir. Bkz. https://kvkk.gov.tr/Icerik/2046/Ilgili- Kisiler-Tarafindan-Yapilan-Basvurularin- Cevaplanmasi-Yukumlulugu Veri Sorumlusunun Kurul Kararlarının Yerine Getirilmesi Yükümlülüğü Kurul, şikâyet üzerine veya ihlal iddiasını öğrenmesi durumunda resen görev alanına giren konularda yapacağı inceleme sonucun- da bir ihlalin varlığını tespit ederse, hukuka aykırılıkların veri sorumlusu tarafından giderilmesine karar vererek, kararı ilgili- lere tebliğ eder. Veri sorumlusu, bu ka- rarı, tebliğ tarihinden itibaren gecikmek- sizin ve en geç otuz gün içinde yerine getirmek zorundadır. Bkz. https://kvkk.gov.tr/Icerik/2047/ Kurul-Kararlarinin-Yerine-Getirilmesi- Yukumlulugu Kişisel Verilerin Silinmesi, Yok Edil- mesi veya Anonim Hale Getirilmesi Kişisel verilerin hukuka uygun olarak işlenmiş olmasına rağmen, işlenmesini gerektiren sebeplerin ortadan kalkması hâlinde bu veriler, resen veya ilgili kişinin talebi üzerine veri sorumlusu tarafından silinir, yok edilir veya anonim hâle getirilir. İşlenmesini gerektiren sebeplerin ortadan kalktığı hallerde kişisel verileri silmek, yok et- mek veya anonim hale getirmek veri sorumlu- sunun yükümlülüklerindendir. Bunun için ilgili kişinin başvurusu şart değildir. Bununla birlik- te, veri sorumlusunun ihmali durumunda ilgili kişinin kişisel verilerinin yok edilmesini veya silinmesini talep etme hakkı bulunmaktadır. Öte yandan, Kişisel Verilerin Silinmesi, Yok Edilmesi ve Anonim Hale Getirilmesi Hak- kında Yönetmelik çerçevesinde kişisel veri saklama ve imha politikası hazırlamış olan veri sorumlusu, kişisel verileri silme, yok etme veya anonim hale getirme yüküm- lülüğünün ortaya çıktığı tarihi takip eden ilk periyodik imha işleminde, kişisel verileri siler, yok eder veya anonim hale getirir. Bkz. https://kvkk.gov.tr/Icerik/2038/Kisi- sel-Verilerin-Silinmesi,-Yok-Edilmesi-ve- ya-Anonim-Hale-Getirilmesi Kişisel verilerin silinmesi, kişisel veri- lerin ilgili kullanıcılar için hiçbir şekilde erişilemez ve tekrar kullanılamaz hale getirilmesi işlemidir. Veri sorumlusu, sili- nen kişisel verilerin ilgili kullanıcılar için erişilemez ve tekrar kullanılamaz olması için gerekli her türlü teknik ve idari ted- birleri almakla yükümlüdür. Kişisel verilerin yok edilmesi, kişisel verilerin hiç kimse tarafından hiçbir şekilde erişilemez, geri getirilemez ve tekrar kullanılamaz hale getirilmesi işlemidir. Veri sorumlusu, kişisel veri- lerin yok edilmesiyle ilgili gerekli her türlü teknik ve idari tedbirleri almakla yükümlüdür. Kişisel verilerin anonim hale getirilmesi, kişisel verilerin başka verilerle eşleştiril- se dahi hiçbir surette kimliği belirli veya belirlenebilir bir gerçek kişiyle ilişkilen- dirilemeyecek hale getirilmesidir. Kişisel verilerin anonim hale getirilmiş olması için; kişisel verilerin, veri sorumlusu, alıcı veya alıcı grupları tarafından geri döndürme ve verilerin başka verilerle eşleştirilmesi gibi kayıt ortamı ve ilgili faaliyet alanı açısından uygun teknik- lerin kullanılması yoluyla dahi kimli- ği belirli veya belirlenebilir bir gerçek kişiyle ilişkilendirilemez hale getirilmesi gerekir. Veri sorumlusu, kişisel verilerin anonim hale getirilmesiyle ilgili gerekli her türlü teknik ve idari tedbirleri almak- la yükümlüdür. Bkz. https://kvkk.gov.tr/Icerik/2038/Ki- sisel-Verilerin-Silinmesi,-Yok-Edilme- si-veya-Anonim-Hale-Getirilmesi Dijital Biz 12 Dijital Biz 13

Sayfa 14 — dergide görüntüle

Nisan 2023 Haber COSMOSERA KVKK Veri Keşfi ve Sınıflan- dırma Yazılımı Hakkında COSMOSERA KVKK Veri Keşfi ve Sınıflan- dırma Yazılımı (https://www.cosmosera.com) lisansını satın alma, kiralama, tek seferlik kullanım ya da bütçenize uygun özel finans modelleri ile elde edebilir ve 1 günde canlı kullanıma geçebilirsiniz! Kişisel Veri İşleme Envanteri oluşturma ve güncel tutma ça- lışması için tüm sistemlerinizde otomatik olarak kişisel verileri tarayıp bulabilirsiniz. COSMOSERA KVKK Veri Keşfi ve Sınıflan- dırma Yazılımından ayrıca yukarıda detayları paylaşılan aşağıda belirtilen yükümlülükler için de yararlanabilirsiniz: • Veri Sorumlusunun Veri Güvenliğine İlişkin Yükümlülükleri • Veri Sorumlusunun İlgili Kişiler Tarafından Ya- pılan Başvuruların Cevaplanması Yükümlülüğü •Veri Sorumlusunun Kurul Kararlarının Yerine Getirilmesi Yükümlülüğü • Kişisel Verilerin Silinmesi, Yok Edilmesi veya Anonim Hale Getirilmesi Yazılım Ne Yapar? COSMOSERA KVKK Veri Keşfi ve Sınıflan- dırma Yazılımı, işletim sisteminden bağımsız olarak aşağıdaki kişisel verileri Kişisel Veri- lerin Korunması Kanunu’na (KVKK) uygun olarak sunucularda, veri tabanlarında ve kullanıcı bilgisayarlarında tarayıp bulur: • T.C. kimlik numarası, • Ad ve soyad, • Cep telefonu numarası, • Kredi kartı bilgileri, • Banka hesap bilgileri, • Vs. COSMOSERA KVKK Veri Keşfi ve Sınıflan- dırma Yazılımı; dosyaların içerisinde, taran- mış dokümanlarda, yazılımlarda, veri taban- larında ve bunları kullanan uygulamalarda bulduğu kişisel verileri raporlar, tercihlerinize göre sınıflandırabilir, taşıyabilir, silebilir ve anonim hale getirebilir. Yazılımın Genel Özellikleri Nelerdir? • Komut satırından çalışır. Arayüz gerektir- mez, esnektir, script ve batch içinde kullanıla- bilir. Aynı zamanda kolay kullanıcı arayüzüne de sahiptir. • Kullanıcı bazlı yetkilendirmeye sahiptir. Yani BT, İK, Finans, Satış vb. bölümlerde çalışan- ların sadece kendi sorumlu oldukları alanlar- da tarama yapmasına imkan verir. • Standart olarak tanımlı olan kişisel verilere ek olarak yeni kişisel veriler de tanımlamanı- za imkan verir. • Tanımlı olan tüm sistemlerde bulunan ta- nımlı olan tüm kişisel verileri tek tuş tıklama- sıyla tarayabilir. • Kelime bazlı tarama yapabilir. Aynı anda birden fazla kelime tarayabilir. Örneğin; kişisel verileriyle ilgili talepte bulunan 100 kişi varsa, her biri için tek tek arama yapmak yerine 100’ü için de aynı anda tarama yapıla- bilir. • Regex bazlı tarama yapabilir. Aynı anda birden fazla regex tarayabilir. • Sadece değişen dosyaları tarama özelliği vardır. Böylece zaman tasarrufu sağlanabilir. • Admin paylaşımları (Administrative Shares) ile uzaktan tarama yapabilir. • Kendi zamanlayıcısı ile belirli periyotlarda (her saat, iki saatte bir vb.) çalışabilir. Micro- soft Windows Task Scheduler ile de çalışabi- lir. • Dosya taramada yapılan silme ve taşıma işlemlerinin raporlarının imzalı olarak saklan- masını sağlar. KVKK Kapsamı Yazılım KVKK - İdari Tedbirler Kişisel Veri İşleme Envanteri Hazır- lanması COSMOSERA KVKK Veri Keşfi ve Sınıflandırma KVKK - Teknik Tedbirler Silme, Yok Etme veya Anonim Hale Getirme COSMOSERA KVKK Veri Keşfi ve Sınıflandırma Dijital Biz 14 Dijital Biz 15

Sayfa 16 — dergide görüntüle

Nisan 2023 Haber Yazılım Neleri Destekler? Dosyalar • Adobe Acrobat Reader (PDF), • Şifrelenmiş Adobe Acrobat Reader (PDF), • Microsoft Word, • Microsoft Excel, • Comma-separated values (CSV), • Text. Tagged Image File Format (TIFF) Çeşitli Resim Biçimleri • The Joint Photographic Experts Group (JPEG) • The Graphics Interchange Format (GIF) • Portable Network Graphics (PNG) Outlook Data File (.PST) • (Taşıma ve silme yapmaz) CRM çözümleri • SugarCRM vb. ERP çözümleri • SAP, • Uyumsoft, • Logo, • Mikro vb. Veri tabanları ve bunları kullanan uygulamalar • MS SQL, • Oracle, • MySQL, • PostgreSQL, • SQLite, • H2. COSMOSERA SIEM Güvenlik Bilgi ve Olay Yönetimi Yazılımı ve diğer SIEM yazılımları ile entegre olabilir. Desteklenen Doküman Biçimleri • Audio formats • CAD formats • Compression and packaging formats • Crypto formats • Database formats • Electronic Publication Format • Executable programs and libraries • Feed and Syndication formats • Font formats • Help formats • HyperText Markup Language • Image and Video object recognition • Image formats • iWorks document formats • Java class files and archives • Mail formats • Microsoft Office document formats • Natural Language Processing • OpenDocument Format • Portable Document Format • Rich Text Format • Scientific formats • Source code • Text formats • Video formats • WordPerfect document formats • XML and derived formats Desteklenen Biçimlerin Tam Listesi Application • aaigrid • aig • applefile • atom+xml • chm • deflate64 • dif+xml • dted • elas • epub+zip • fits • geotopic Dijital Biz 16 Dijital Biz 17

Sayfa 18 — dergide görüntüle

Nisan 2023 Haber • gff • grass-ascii-grid • gzip • java-archive • java-vm • jaxa-pal-sar • jdem • kate • leveller • mbox • mp4 • ms-tnef • msword • ogg • pcisdk • pdf • pkcs7-mime • pkcs7-signature • rss+xml • rtf • sdts-raster • sldworks • terragen • timestamped-data • vnd.apple.iwork • vnd.apple.keynote • vnd.apple.numbers • vnd.apple.pages • vnd.ms-excel • vnd.ms-excel.addin.macroenabled.12 • vnd.ms-excel.sheet.2 • vnd.ms-excel.sheet.3 • vnd.ms-excel.sheet.4 • vnd.ms-excel.sheet.binary.macroenabled.12 • vnd.ms-excel.sheet.macroenabled.12 • vnd.ms-excel.template.macroenabled.12 • vnd.ms-excel.workspace.3 • vnd.ms-excel.workspace.4 • vnd.ms-htmlhelp • vnd.ms-outlook • vnd.ms-outlook-pst • vnd.ms-powerpoint • vnd.ms-powerpoint.addin.macroenabled.12 • vnd.ms-powerpoint.presentation.macroenabled.12 • vnd.ms-powerpoint.slide.macroenabled.12 • vnd.ms-powerpoint.slideshow.macroenabled.12 • vnd.ms-powerpoint.template.macroenabled.12 • vnd.ms-project • vnd.ms-spreadsheetml • vnd.ms-tnef • vnd.ms-visio.drawing • vnd.ms-visio.drawing.macroenabled.12 • vnd.ms-visio.stencil • vnd.ms-visio.stencil.macroenabled.12 • vnd.ms-visio.template • vnd.ms-visio.template.macroenabled.12 • vnd.ms-word.document.macroenabled.12 • vnd.ms-word.template.macroenabled.12 • vnd.ms-word2006ml • vnd.ms-wordml • vnd.ms-xpsdocument • vnd.oasis.opendocument.chart • vnd.oasis.opendocument.chart-template • vnd.oasis.opendocument.formula • vnd.oasis.opendocument.formula-template • vnd.oasis.opendocument.graphics • vnd.oasis.opendocument.graphics-template • vnd.oasis.opendocument.image • vnd.oasis.opendocument.image-template • vnd.oasis.opendocument.presentation • vnd.oasis.opendocument.presentation- template • vnd.oasis.opendocument.spreadsheet • vnd.oasis.opendocument.spreadsheet-template • vnd.oasis.opendocument.text • vnd.oasis.opendocument.text-master • vnd.oasis.opendocument.text-template • vnd.oasis.opendocument.text-web • vnd.openxmlformats-officedocument.pre- sentationml.presentation • vnd.openxmlformats-officedocument.pre- sentationml.slide • vnd.openxmlformats-officedocument.pre- sentationml.slideshow • vnd.openxmlformats-officedocument.pre- sentationml.template • vnd.openxmlformats-officedocument.spre- adsheetml.sheet • vnd.openxmlformats-officedocument.spre- adsheetml.template • vnd.openxmlformats-officedocument.wordp- rocessingml.document • vnd.openxmlformats-officedocument.wordp- rocessingml.template Dijital Biz 18 Dijital Biz 19

Sayfa 20 — dergide görüntüle

Nisan 2023 Haber • vnd.sun.xml.writer • vnd.visio • vnd.wap.xhtml+xml • vnd.wordperfect; version=5.0 • vnd.wordperfect; version=5.1 • vnd.wordperfect; version=6.x • vrt • x-7z-compressed • x-ace2 • x-archive • x-arj • x-asp • x-bag • x-blx • x-brotli • x-bt • x-bzip • x-bzip2 • x-cappi • x-chm • x-coasp • x-compress • x-coredump • x-cosar • x-cpg • x-cpio • x-ctable2 • x-ctg • x-dbf • x-dipex • x-dods • x-doq1 • x-doq2 • x-e00-grid • x-ecrg-toc • x-elf • x-envi • x-envi-hdr • x-epsilon • x-ers • x-executable • x-fast • x-fictionbook+xml • x-font-adobe-metric • x-font-ttf • x-generic-bin • x-geo-pdf • x-gmt • x-grib • x-grib2 • x-gs7bg • x-gsag • x-gsbg • x-gsc • x-gtx • x-gxf • x-gzip • x-hdf • x-hdf • x-http • x-ibooks+zip • x-ingr • x-isatab • x-isis2 • x-isis3 • x-java-pack200 • x-kml • x-kro • x-l1b • x-lan • x-lcp • x-los-las • x-lz4 • x-lzma • x-map • x-matlab-data • x-mbtiles • x-midi • x-ms-owner • x-msaccess • x-msdownload • x-msgn • x-mspublisher • x-ndf • x-netcdf • x-netcdf • x-ngs-geoid • x-ntv2 • x-nwt-grc • x-nwt-grd • x-object • x-p-aux • x-pcidsk • x-pds Dijital Biz 20 Dijital Biz 21

Sayfa 22 — dergide görüntüle

Nisan 2023 Haber • x-pnm • x-ppi • x-quattro-pro; version=9 • x-r • x-rar-compressed • x-rasterlite • x-rik • x-rmf • x-rpf-toc • x-rs2 • x-rst • x-sas-data • x-sdat • x-sharedlib • x-snappy • x-snodas • x-srtmhgt • x-tar • x-til • x-tnef • x-tsx • x-usgs-dem • x-vnd.oasis.opendocument.chart • x-vnd.oasis.opendocument.chart-template • x-vnd.oasis.opendocument.formula • x-vnd.oasis.opendocument.formula-template • x-vnd.oasis.opendocument.graphics • x-vnd.oasis.opendocument.graphics-template • x-vnd.oasis.opendocument.image • x-vnd.oasis.opendocument.image-template • x-vnd.oasis.opendocument.presentation • x-vnd.oasis.opendocument.presentation- template • x-vnd.oasis.opendocument.spreadsheet • x-vnd.oasis.opendocument.spreadsheet-template • x-vnd.oasis.opendocument.text • x-vnd.oasis.opendocument.text-master • x-vnd.oasis.opendocument.text-template • x-vnd.oasis.opendocument.text-web • x-wcs • x-webp • x-wms • x-xyz • x-xz • x-zmap • xhtml+xml • xml • xpm • zip • zlib Audio • basic • midi • mp4 • mpeg • ogg • ogg; codecs=opus • ogg; codecs=speex • opus • speex • vnd.wave • vorbis • x-aiff • x-flac • x-oggflac • x-oggpcm • x-wav Image • adrg • arg • big-gif • bmp • bpg • bsb • ceos • eir • emf • envisat • fit • fits • geotiff • gif • hfa • icns • ida • ilwis • jp2 • jpeg • nitf • png • raster • sar-ceos • sgi • svg+xml • tiff • vnd.adobe.photoshop • vnd.dwg • vnd.wap.wbmp • webp • wmf • x-airsar • x-bpg • x-dimap • x-fujibas • x-hdf5-image • x-icon • x-jbig2 • x-mff • x-mff2 • x-ms-bmp • x-ozi • x-pcraster • x-srp • x-xcf Message • rfc822 Model • vnd.dwfx+xps Text • html • iso19139+xml • plain • vnd.iptc.anpa • x-c++src • x-groovy • x-java-source Video • 3gpp • 3gpp2 • daala • mp4 • ogg • quicktime • theora • x-dirac • x-flv • x-m4v • x-oggrgb • x-ogguvs • x-oggyuv • x-ogm KVKK’ya Uyum Kapsamında Alınacak Kişi- sel Veri Keşfi ve Sınıflandırma Yazılımı İçin Önerilen Şartname Maddeleri Nelerdir? • Ürün işletim sistemi bağımsızlığını sağla- mak için hem Microsoft Windows hem de Linux işletim sistemine sanallaştırmaya gerek duymadan kurulabilmelidir. • Ürün PDF, Şifrelenmiş PDF, Microsoft Word, Microsoft Excel, CSV, TXT, TIFF, JPEG, GIF, PNG dahil olmak üzere çeşitli resim dosyaları vb. dosyalar içerisinde işletim sisteminden bağımsız olarak T.C. Kimlik Numarası, ad ve soyad, cep telefonu numarası, kredi kartı bil- gileri, banka hesap bilgileri gibi Kişisel Verileri -gerektiğinde OCR yaparak- tarayıp bulabil- meli ve raporlayabilmelidir. Bulduğu dosyaları KVKK’ya uygun olarak silebilmelidir (istenirse öncelikle başka bir dizine taşıyabilmelidir). Yapılan tüm bu işlemlerin imzalı olarak zaman damgasıyla saklanması sağlanmalıdır. • Ürün Microsoft SQL, Oracle, MySQL, PostgreSQL, SQLite, H2 veri tabanları ve bunları kullanan uygulamalarda işletim siste- minden bağımsız olarak T.C. Kimlik Numara- sı, cep telefonu numarası, kredi kartı bilgileri gibi Kişisel Verileri tarayıp bulabilmeli ve raporlayabilmelidir. Bulduğu veri tabanı alan- larında içinde kişisel veri olanları KVKK’ya uygun olarak anonim hale getirebilmelidir. • PST/OST dosyalarında bulduğu e-mailleri raporlayabilmelidir. • Kelime bazlı, regex bazlı tarama yapabilme- lidir. Aynı anda birden fazla kelime, aynı anda birden fazla regex tarama yapabilmelidir. • T.C. Kimlik Numarası keşfini algoritmasına uygun olarak sıfır hata ile yapabilmelidir. • Kolay kullanıcı arayüzüne sahip olmalıdır. • Kullanıcı bazlı yetkilendirmeye sahip olmalıdır. • Admin paylaşımları ile uzaktan tarama (Ad- ministrative Shares) yapabilmelidir. • Komut satırından çalışabilmelidir. • Microsoft Task Scheduler ile çalıştırılabilmelidir. İletişim: © COSMOSERA, Patriot Teknoloji A.Ş. Web sitesi: https://www.cosmosera.com E-posta: info@cosmosera.com Telefon: (0850) 260 00 78 Dijital Biz 22 Dijital Biz 23

Sayfa 24 — dergide görüntüle

Nisan 2023 İGA kurum içi girişimi Eyes of Solar, kitle fonlama platformu fonbulucu’da çıktığı yatırım turunda 43 saniyede %100 fonla- narak bir önceki 96 saniyelik dünya reko- runu kırdı. Yatırım turu girişimin 1,5 mil- yon TL fon talebine karşılık %1.404,6 fon oranıyla 21 milyon TL toplanarak aynı gün sonunda kapatıldı. fonbulucu tarafından rekorun tescillenmesi için hızla Guinness Rekorlar Kitabı’na başvuru talebinde bu- lunacağı bildirildi. İleri teknolojisi ile elektrik ve veri tabanı alt- yapısına ihtiyaç kalmadan çalışan, elektriğe en uzak noktalarda bile aydınlatma, iletişim ve güvenlik sistemi sağlayarak afet durum- larındaki problemlere çözüm sunan Eyes of Solar’dan dünya kitle fonlama rekoru geldi. İGA kurum içi girişimi Eyes of Solar, şirket paylarının %7’sini yatırımcılara arz ederek 1,5 milyon TL fon talebiyle 28 Mart günü Eyes of Solar 43 saniyede dünya kitle fonlama rekoru kırdı fonbulucu üzerinden paya dayalı kitle fonla- ma turuna çıkmıştı. Turun başladığı ilk andan itibaren bireysel ve kurumsal yatırımcıların büyük ilgisini gören girişim, EFT talepleri ile birlikte pay arzında %100 fonlamaya sade- ce 43 saniyede ulaşarak 96 saniyelik dünya kitlesel fonlama rekoru kırdı. Süreç, Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK), Takasbank ve fonbu- lucu’da zaman damgası ile damgalanırken yatırım turu girişimin 1,5 milyon TL fon talebi- ne karşılık %1.404,6 fon oranıyla 21 milyon TL toplandı. En büyük hedef artı değer üretimi Rekor fonlama hakkında konuşan Eyes of Solar Kurucusu ve Genel Müdürü Hakan Bay- ram, “Eyes of Solar projesini ilk olarak 2022 Nisan ayında İstanbul Teknik Üniversitesi, İGA HUB - İTÜ çekirdek programında lanse ettik. 2022 İTÜ-Çekirdek BigBang platformunda Haber diğer projeler karşısında başarılı bir süreç yürüterek final sahnesinde yerimizi aldık. 2022 Aralık ayında yapılan İTÜ-Çekirdek BigBang final sahne sürecini 503 proje arasından EnerjiSa ve IGA tarafından verilen nakdi para ödülleri ile tamamladık. 2023 Ocak’ta düzenlenen Bireysel Genç Girişimci (BiGG) programına kabul edile- rek yeni bir döneme giriş yaptık. 2022’de İTÜ-Çekirdek Kuluçka Girişim statüsü ile yolumuza ediyoruz. Başlangıçtan beri hedefimiz, üreteceğimiz derin teknolojiyle ülkemiz adına artı değer yaratmak ve için- de bulunduğumuz pazara faydalı liderlikle yön vermek. Ürünümüze ve ekibimize duy- duğumuz güvenle turu başarıyla kapata- cağımızı öngörüyorduk fakat kırdığımız bu rekor ülkemize, yatırımcılarımıza, ekosis- temimize ve kendimize yönelik inancımızı pekiştirdi. Çok mutlu ve gururluyuz. Bun- dan böyle birlikte ilerleyeceğimiz, birlikte başaracağımız, birlikte yeni rekorlara imza atacağımız yatırımcılarımıza ve değerli destekleriyle daima yanımızda olan tüm fonbulucu ekibine sonsuz teşekkürlerimizi sunuyoruz” dedi. “Saniyeler içerisinde fonlanan girişim- lere şahit olacağımızı söylemiştik” fonbulucu Kurucusu ve CEO’su Hakan Yıldız ise, “Eyes of Solar, çok yakın bir zamanda yaşadığımız ve tüm ülkemizi derinden sarsan deprem gibi felaketle- rin etkilerini minimize etmek adına son derece inovatif, değer önerisi son dere- ce büyük bir teknoloji sunuyor. Mevcut problemleri derinlemesine analiz etmiş, çözüm noktasında kararlı, yüksek nitelik ve yeterliliğe sahip donanımlı bir ekipten oluşuyor. Açık olmak gerekirse bu rekor sonuç bizim için sürpriz olmadı. Girişimi- mizin önemli bir açığı kapatan ürünü ile hızlı bir şekilde fonlanacağını fonbulucu olarak zaten öngörmüştük. En kısa süre içerisinde Guinness Rekorlar Kitabı’na başvuru talebinde bulunacağız. Geçen yıl çok da uzak olmayan bir gelecekte platformumuzda saniyeler içinde fonlanan girişimlere şahit olacağımızı söylemiştik. Bu vaadimizin arkasında da Eyes of So- lar’ın başarısıyla durmuş olduk. Girişimi- mizi kutluyor, tesadüf olmadığını bildiğimiz bu başarının devamını diliyoruz” ifadelerini kullandı. Dijital Biz 24 Dijital Biz 25

Sayfa 26 — dergide görüntüle

Nisan 2023 Türkiye’de 600 dekarlık alanda kuşkon- maz üretimi yapmak üzere paya dayalı kit- le fonlamasına çıkan Sparga2, beş günlük yatırım turu sonucunda 41 milyon 604 bin 785 TL fon topladı. Tarımsal üretimin fi- nansmanında Türkiye’de bir ilk olarak fon- bulucu tarafından geliştirilen fonTAR’ın ikinci projesi olan Sparga2, yatırım turun- da şirket paylarının %70’inin yatırımcılara arzı yoluyla 39 Milyon TL talep etmişti. Kampanya sonucunda 3.684 yatırımcının pay alımıyla, talebini %106,7 oranında aşan Sparga2, Türkiye kitle fonlama siste- minin en çok yatırımcıdan en fazla yatırım alan girişimi oldu. Kitle fonlama platformu fonbulucu’nun tarım açılımı Sparga2 paya dayalı kitle fonlama turunu iki rekorla tamamladı. Sparga2 Tarım A.Ş. paylarının %70’inin arz edileceği fonla- mada hedeflenen fon tutarının 39 milyon TL Kuşkonmaz üretim projesi Sparga2 Tarım 41 milyon TL üzeri fon topladı olarak açıklanmıştı. Bedelsiz pay uygulama- sının yapılmadığı ve imtiyazlı payın söz ko- nusu olmadığı kampanya sonucunda girişim şirketi 3.684 yatırımcıdan toplamda 41 mil- yon 604 bin TL yatırım alarak talebini %106,7 üzerine çıktı. Bu sonuçla Sparga2, Türkiye paya dayalı kitle fonlama sisteminde bugüne kadar en çok yatırımcıdan en fazla yatırımı alan girişim oldu. 600 dekarlık alanda kuş- konmaz üretim hedefiyle Haziran 2023’te dikim sürecinin başlatılması planlanıyor. Sparga2’den gelen açıklamaya göre gelinen bu noktada ilk iki yıl tesis sürecine girilecek ve kuşkonmaz üretiminin temelleri atılacak. Üçüncü yılda ilk hasadın alınması planlanır- ken üçüncü yılın sonunda ilk temettü dağıtımı gerçekleştirilecek. Dördüncü yıldan itibaren hasat miktarıyla birlikte temettü oranları da yükselecek. Beşinci yılda en yüksek üretim kapasitesine ulaşılacak ve aynı oranda Haber temettüler artacak. Beşinci yıldan 12. yıla kadar geçen yedi yıllık dönemde maksimum temettü dağıtımı gerçekleştirecek olan şirket; 12 yıllık yatırım, üretim ve satış sürecinin sonunda kapatılarak tasfiye edilecek. Sparga1 412 dekar alanda üretim atağını başlattı fonTAR’ın ilk projesi olan Sparga1 Eylül 2022’de fonbulucu’da kitle fonlama turunu çıkarak yayında kaldığı 10 günde %400 fonlanmıştı. 4 milyon TL talebe karşılık 16 milyon TL ön talep alan girişim, bu başarılı fonlamanın ardından şirketleşerek 16 milyon TL fon hedefiyle üretim amaçlı ikinci yatırım turuna çıkmıştı. 15 günlük ikinci kampanya süresince ilk tura katılan 1.868 yatırımcıdan 1.595’inin ikinci turda da projeyi destekleme- siyle 16 milyon TL’lik hedefinin %119 üzerine çıkaran girişim, bu performansla toplamda 19 milyon 49 bin TL tutarında fon toplamıştı. Kurulan Sparga1 Tarım A.Ş. aktarılan fon ile birlikte Mayıs 2023’te 412 dekar alanda üretim aşamasına geçmek üzere çalışmalara başlamıştı. Hedef 4 bin dekarlık alanda ihracat odaklı kuşkonmaz üretimine geçilmesi Pandemi döneminde düşen arz ve dünyada yaşanan fiyat artışlarının etkisi ile tarımsal üretimin öneminin daha net anlaşıldığını söyleyen fonbulucu kurucusu ve CEO’su Hakan Yıldız, “2022 yılında ülkemizdeki tarım ihracatı %15,3 artarak 34 milyar 246 milyon dolara çıktı. Ayrıca tarım ihracatı toplam ihra- catın %13,5’luk kısmını oluşturdu. Tarımsal farkındalığın artması ile birlikte ülkemizde ta- rım ve gıda girişimlerinin sayısının arttığı da görüldü. Bu alana daha fazla girişimin yön- lenebilmesi için alternatif fon kaynaklarının oluşturulması şart. fonbulucu olarak tarımsal ve hayvansal üretimin finansmanı konusunda da bazı açılımların içerisindeyiz. Bunun ilk örneği ise fonTAR açılımımız. Türkiye’de bir ilk olarak tarafımızca geliştirilen ve tarımsal üretiminde kitle fonlamanın kullanıldığı bir yatırım ve finansman modeli bu. fonTAR yatırım modelinin ilk projesi olan Sparga1 başarılı yatırım turunun ardından ulaştığı finansmanla 412 dekar alanı kapsayan tarla- larda kuşkonmaz fide ekimi gerçekleştirmek için üretim atağını başlattı. Sparga2 ise 600 dekarlık alanda ihracat odaklı üretim yapma- ya odaklanarak ihtiyaç duyduğu finansmana erişmek üzere yatırımcılarla buluştu. Girişi- mimiz hedefinin üzerinde fon topladı. Elbette beklediğimiz bir sonuçtu. Son derece mutlu- yuz ve motivasyonumuz yüksek. Kuşkonmaz projemiz güçlü ihracat potansiyeliyle hem ülkemiz ekonomisine hem istihdama hem de paydaşlarımıza önemli artı değerler sağlaya- cak” ifadelerini kullandı. 2023 yılı içinde Sparga Tarım fide dikimle- rini tamamlayacak Sparga1’in yakaladığı başarı sonucu ispat- lanan sözleşmeli üreticilik modeli ile Spar- ga2’nin fonlamaya açıldığını dile getiren Sparga Tarım şirketlerinin girişimcisi Osman Dağlı, tesis süresinin 2023 yılında tamamla- nan tarla dikimleri ile temettü ödemelerinde de bir yıllık zaman kazanılacağını belirtti. Osman Dağlı, “Tarımsal girişimlerin yatırımcı- lar tarafından ilgi ile karşılandığını belirterek tarımda kurumsallaşmanın ölçeklenme ile yapılması gerekiyor. Platformumuz tarafın- dan başarıyla pay ihracı yapılarak girişime 20 milyon TL’lik fon aktarılmış ve izahname- de belirtildiği şekilde döviz riskinin bertaraf edilmesi için tutar euro’ya çevrilmiştir. Bahsi geçen işlemler Mayıs 2023’te hiç zaman kaybetmeksizin Sparga1’in üretimini haya- ta geçirmek için yapılmaktadır. Aynı şekilde Sparga2 için de 2023 yılı içerisinde yapılacak çalışmalar sayesinde üretim bir yıl geriye çe- kilecektir. Her iki girişimin yakaladığı başarı sonucu toplamda bin dekar ile 4 bin dekarlık hedefin dörtte birine ulaştık. Yatırımcıları- mızdan gelen yoğun talep nedeniyle Sparga tarımsal üretim modelini başka ürünlerde de gerçekleştirmek üzere AR-GE faaliyetlerimize hız verdik, buradan gelecek sonuçlara göre diğer girişimlerimizi de fonlamaya açarak iler- lemeye devam edeceğiz” şeklinde konuştu. Dijital Biz 26 Dijital Biz 27

Sayfa 28 — dergide görüntüle

Nisan 2023 2020 yılında, ilk milyar dolarlık şirketini çıkarttığından beri Türkiye startup ekosis- temine olan ilgi hız kesmeden devam edi- yor. Global girişim platformu StartupCen- trum’un yayınladığı 2022 Türkiye Startup Ekosistemi Yatırım Raporu’na göre, 2022 yılında 322 yerli startup yaklaşık 1,8 mil- yar dolar yatırım aldı. 2021 yılında toplam 1,6 milyar dolar olan yatırım miktarı 2022 yılında 200 milyon dolar artarak 1,8 milyar dolara yükseldi. 2021 yılında aldığı yatırımlarla dikkat çeken oyun sektörü, 2022 yılında en çok yatırım alan sektör oldu. Oyun sektöründe 30 girişim 437 milyon dolar yatırım aldı. Oyun sektörüyle beraber en çok yatırım yapılan bir diğer sektör yapay zeka & makine öğrenimi oldu. 30 girişim toplam 140 milyon dolar yatırım aldı. Yapay zeka & makine Yerli startup’lar 2022 yılında 1,8 milyar dolar yatırım aldı öğrenimi sektöründe yer alan Insider, geçti- ğimiz yıl 1 milyar dolar yatırım alarak Türki- ye’nin yeni unicorn’u oldu. Raporda yapılan sektör analizlerine göre 2022 yılında yatırım sayısı en çok artan sektör blokzincir sektörü oldu. 2021 yılında 7 blokzincir startup’ı yatırım alırken bu sayı 2022’de 18’e yükseldi. Bu startup’ların oyun, finans, web3, metaverse ve NFT dikeylerinde çalıştığı kaydedildi. Kurumsal yatırımcıların yarısı yabancı 2022’de startuplara yatırım yapan 307 ku- rumsal yatırımcıdan 157’si yabancı yatırımcı- lardan oluştu. ABD’den 63, Avrupa’dan ise 43 kurumsal yatırımcı Türk startup’lara yatırım yaptı. Yatırım alan startup’ların illere göre dağılımı Haber incelendiğinde, İstanbul’dan 246, Ankara’dan 37, İzmir’den 14, Bursa ve Kocaeli’den 6, Eskişehir ve Konya’dan 3, Adana ve Antal- ya’dan 2, Çanakkale, Kayseri ve Trabzon’dan ise 1’er startup yatırım aldı. 2022 yılında Anadolu’da yer alan startup’lara olan ilgi nis- peten arttı. Anadolu’daki startupların yatırım almasını kolaylaştıran faktörler arasında kitle fonlama platformlarının ve teknoparkların olduğu belirtildi. 2022 yılında dünya genelinde startup yatırım- larının %35 azalmasına rağmen Türkiye’de hafif de olsa artış yaşanması, ekosistemdeki 2023 yılı beklentilerini artırdı. Dijital Biz 28 Dijital Biz 29

Sayfa 30 — dergide görüntüle

Nisan 2023 Deloitte Türkiye 2022 yılının birleşme ve satın alma işlemleri raporunu açıkladı. Rapora göre, küresel makroekonomik ve sosyo-politik zorluklara rağmen Türki- ye’de birleşme ve satın alma ortamı geçen yıla paralel bir görünüm sergiledi. 2022 yılında işlem hacmi yüzde 8 artışla 11 milyar dolara yaklaştı ve pandemi sonra- sı dönemin en yüksek seviyesine ulaştı. 400’ün üzerinde işlem ile tüm zamanların en yüksek işlem sayısı gerçekleşti. İşlem hacmine, Türkiye Varlık Fonu’nun Türk Telekom yatırımı damga vurdu. Özel sermaye fonları yatırım yapmakta zorla- nırken, finansal yatırımcı piyasasını varlık fonları, girişim sermayesi ve melek yatı- rımcılar şekillendirdi. Deloitte Türkiye’nin açıkladığı 2022 yılı bir- leşme ve satın almaların genel görünümünü Birleşme ve satın almalarda hareketlilik devam etti ortaya koyan raporuna göre, pandemi sonra- sı dönemde Türkiye piyasası istikrarlı bir iş- lem seviyesine ulaşmayı başardı. Türkiye’de birleşme ve satın alma işlemlerinde 2022’de 400’ün üzerinde işlem adedi ile yaklaşık 11 milyar dolar değerinde işlem gerçekleşti. Yıl- lık işlem hacmi son 10 yıl ortalamasının altın- da kalmakla birlikte, işlem hacminde görülen artış önceki yıla göre yüzde 8’lik büyümeye işaret ediyor. Türkiye’de, birkaç büyük çaplı işlem toplam yıllık işlem hacmi üzerinde belirleyici oldu. İlk 10 işlem, toplam işlem hacminin yaklaşık yüzde 50’sini oluştururken, işlem sayısının yüzde 73’üne karşılık gelen 10 milyon doların altındaki işlem büyüklüğüne sahip 295 işlem, toplam işlem hacminin yalnızca yüzde 4’ünü oluşturdu. İşlem hacminin yüzde 15’i yılın en büyük işlemi olan Türkiye Varlık Fonu – Türk Telekom işleminden geldi. Ortalama işlem Haber hacmi 27 milyon dolar ile geçmiş yıllara ben- zer bir seviyede gerçekleşti. Deloitte Türkiye Birleşme ve Satın Alma Hizmetleri Lideri Özlem Ulaş: “Küresel işlem hacminde daralma yaşanan bir yılda Tür- kiye’ye yönelik işlemlerde istikrarlı bir ivme yakalanmış durumda. Büyük ölçekli bazı stratejik yatırımcı işlemleri gerçekleşti. An- cak hareketlilik yine küçük ve orta işlemler pazarındaydı. Temkinli davranan yabancı yatırımcılar işlem hacminin yarısını oluştur- makla beraber, toplam yabancı işlem hacmi bir önceki yıla göre düşüş gösterdi. Küresel salgın tarihe karışırken, Rusya-Ukrayna savaşı, Avrupa’nın enerji güvenliği ve küresel enflasyonist baskılar yeni risk ve belirsizlikler olarak karşımıza çıkıyor. Yatırım ortamında- ki tüm zorluklara rağmen birleşme ve satın alma işlemlerinde canlılık devam ediyor” dedi. Deloitte Türkiye Birleşme ve Satın Alma Hizmetleri Direktörü Duygu Doğançay: “Pan- demi sonrası dönemde birleşme ve satın almalar ortalama 10 milyar dolar seviyesinde seyrediyor. Bu aynı zamanda son on yıllık ortalamaya da denk gelen bir seviye. Bu yıl 11 milyar dolarlık işlem hacmiyle geçen yılın bir parça üzerine çıkıldı. Girişim sermayesi alanında ve start-up yatırımlarında görülen hareketlilik devam etti. Yaklaşan seçim döne- minin ve küresel konjonktürün yarattığı belir- sizliklere rağmen, stratejik yatırımcıların uzun vadeli yatırım iştahları ve teknoloji odaklı giri- şim sermayesi yatırımlarının yüksek büyüme potansiyeli ile Türkiye, yatırımcıların ilgisini çekmeye devam etmekte. Türkiye pazarına yönelik bu dinamikler önümüzdeki döneme dair olumlu sinyaller veriyor” diye konuştu. Küresel işlemler frene bastı 2021’de tüm zamanların en yüksek seviye- sine ulaşan küresel birleşme ve satın alma işlemleri, 2022’de yüzde 38 oranında darala- rak yaklaşık 2,9 trilyon dolara (2021- yaklaşık 4,7 trilyon dolar) geriledi. Enflasyonist ortam, sıkılaşan ekonomi politikaları, yükselen enerji fiyatları ve Ukrayna’da devam eden savaş gibi faktörler nedeniyle yatırımcıların riskten kaçındığı görüldü. Bununla birlikte, 2021’de görülen tarihi büyümeye rağmen, 2022’de küresel işlem hacminin pandemi öncesi sevi- yelere paralel gerçekleştiği söylenebilir. Küresel birleşme ve satın almalarda bilgi teknolojileri, gayrimenkul ve sağlık en aktif sektörler olarak öne çıktı. Büyük ölçekli bilgi teknolojisi ve gayrimenkul sektörü işlemleri bu sektörlerin işlem hacmine etki etti. En bü- yük düşüş ise finansal hizmetlerde yaşandı. Bununla birlikte yavaşlama tüm sektörlerde belirgin oldu. Yabancı yatırımcı işlem hacmi daraldı Türkiye’de gerçekleşen işlemlerde yerli ve yabancı yatırımcılar işlem hacmini neredey- se eşit olarak paylaştı. Yabancı yatırımcılar işlem hacminin %51’ini oluşturdu. Melek yatırımcıların büyük rol oynadığı işlem sayı- sında yerli yatırımcılar yüzde 76 oranı ile öne çıktı. Türk yatırımcıların dahil olduğu işlemle- rin toplam değeri yüzde 27 artarak 5,4 milyar dolara ulaştı, toplam işlem sayısı da yüzde 2 oranında arttı. Öte yandan küresel ekonomik çalkantıların gölgesinde yabancı yatırımcıların Türkiye’ye yönelik yatırımları 2022’de yüzde 6 oranında düşüşle 5,5 milyar dolara geriledi. En büyük yabancı yatırımcı işlemi 1,4 milyar dolar tu- tarındaki İspanyol BBVA’nın hissedarı oldu- ğu Garanti Bankası’ndaki paylarını artırma işlemi oldu. Yabancı yatırımcıda en büyük pay Körfez Bölgesi’nden Körfez sermayesi yatırımları 2022’de 2,3 mil- yar dolar ile son 5 yılın en yüksek seviyesine ulaştı. Buna göre, körfez bölgesinden yatırım- cılar toplam yabancı yatırımcı işlem hacminin yüzde 42’sini oluşturdu. Güneş enerjisi alanın- da IHC - Kalyon Enerji (490 milyon dolar) işle- mi, Mubadala liderliğinde Getir’in 768 milyon dolar tutarındaki yatırım turu ve QIA - Dream Restaurants yatırımları körfez sermayesinin önemli işlemleri olarak öne çıktı. Dijital Biz 30 Dijital Biz 31

Sayfa 32 — dergide görüntüle

Nisan 2023 Haber ilgi gören sektörlerden biri oldu. Yatırımcı- ların, enerji dönüşümü ve düşük karbonlu sürdürülebilirlik hedefleri çerçevesinde enerji sektöründe birleşme ve satın alma- lara yönelmesi sonucu yenilenebilir enerji sektörüne ilginin arttığı görüldü. Önümüz- deki dönemde daha fazla yatırımcının, işletmelerine ESG (Çevresel Sosyal Yö- netişim) kriterlerini dahil etmek üzere yeşil enerji işlemlerini hedefleyeceği öngörülü- yor. Bunun yanı sıra internet ve mobil hizmet- ler (44), e-ticaret (24) ve imalat (23) sek- törleri yatırımcılardan yoğun ilgi görmeye devam etti. Avrupalı yatırımcılar bir kez daha 44 işlemle liderliği üstlenirken, Asya-Pasifik bölgesi- nin katkısı yüzde 2 ile sınırlı kaldı. Avrupalı yatırımcıların işlem hacmindeki payı 2021’de yüzde 29’dan 2022’de yüzde 39’a yükseldi. 2021’de 3,6 milyar dolar seviyesinde olan Kuzey Amerikalı yatırımcıların işlem hacmi yaklaşık 840 milyon dolar seviyesine geriledi. Türkiye, oyun sektörünün çekim merkezi Finansal yatırımcılar, yaklaşık 5 milyar do- lar değerinde 268 adet işlem gerçekleştirdi. Bununla birlikte büyük ölçekli Türk Telekom ve Getir işlemlerinin etkisiyle finansal yatı- rımcıların işlem hacmi yüzde 19 oranında artış gösterdi. Finansal yatırımcıların toplam işlem sayısında en büyük paya sahip olan risk sermayesi ve melek yatırımlarının topla- mı 240’ın üzerinde işlem ile 1,6 milyar dolar oldu. Bu yatırımcıların toplam işlem sayısına katkısı yüzde 66’ya ulaştı. Teknoloji, mobil ve internet, e-ticaret ve oyun sektörleri risk sermayesi için en cazip sektör- ler oldu. Bu alanda Getir (768 milyon dolar), Dream Games (255 milyon dolar) ve Insider (121 milyon dolar) yatırımları öne çıktı. Oyun sektörü işlemleri 2022’de yaklaşık 530 milyon dolar ve 30’un üzerinde işlemle bir ön- ceki yıla göre yaklaşık yüzde 80 oranında ar- tış gösterdi. Oyun işlem hacminde görülen iki kat artış, 2022 boyunca yatırımcıların oyuna olan ilgisinin devam ettiğini gösterdi. Gelecek vaat eden Türkiye pazarı, 500’den fazla oyun stüdyosuyla son yıllarda oyun yatırımcıları için dünya çapında bir çekim merkezi haline geldi. Dream Games’in değerlemesi yaklaşık 2,75 milyar dolara ulaşırken, Spyke Games VC Griffin Gaming Partners’dan 50 milyon ABD gibi rekor bir seviyede başlangıç yatırı- mı aldı. Özel sermaye fonları sessiz kaldı Özel sermaye fonları tarafından gerçekleş- tirilen işlem sayısı son 5 yıla göre benzer seviyede kalırken, işlem değeri 2021’deki 2,3 milyar dolar seviyesinden 2022’de 390 milyon dolar seviyesine önemli ölçüde gerile- di. İmalat, enerji, telekomünikasyon, e-ticaret ve finansal hizmetler, özel sermaye fonları arasında trend olan sektörler oldu. Özel sermaye fonları ve diğer finansal yatırımcılar toplam 5 adet çıkış işlemi gerçekleştirdi. Küçük ve orta ölçekli işlemler pazarında canlılık devam etti En büyük 10 işlemin toplam işlem hacmine katkısı yaklaşık yüzde 50 oldu (2021 – yüzde 46). İşlem değeri 500 milyon doların üzerinde olan yalnızca 4 işlem gerçekleşti. Açıklanan en büyük işlem, Türk Telekom’un Türkiye Varlık Fonu tarafından 1,65 milyar dolar kar- şılığında satın alınması oldu. İşlemlerin büyük çoğunluğu küçük ve orta ölçekli başlangıç aşamasındaki girişimlerde gerçekleşti. Toplam işlem sayısının yüzde 73’üne karşılık gelen, işlem değeri 10 milyon doların altında olan 295 işlem, toplam işlem hacminin yalnızca yüzde 4’ünü temsil etti. Tüm işlemler dahil ortalama işlem büyüklüğü 27 milyon dolar oldu. Finansal hizmetler, teknoloji ve telekom sektörleri öne çıktı Teknoloji ve finansal hizmetler, 2022’de top- lam işlem sayısının yüzde 27’sini oluşturarak işlem sayısı bakımından ilk sıralarda yer aldı. Teknoloji odaklı işlemler 70 adet işlemle önceki yıla benzer şekilde 2022’de yatırımcı- ların ilgisini çekmeye devam etti. Teknoloji ve e-ticaret sektörlerine yönelik girişim serma- yesi yatırımlarının, yazılım, ödeme sistemleri ve yapay zekâ tabanlı teknolojiler gibi ilişkili sektörlerin gelişimine de katkıda bulunduğu görüldü. Finansal hizmetler 46 işlem ve 1,8 milyar dolar ile işlem hacminde başı çekerek, yıllık toplam işlem hacminin yüzde 16’sını oluşturdu. TVF - Türk Telekom işlemi, telekom sektörün- de yüzde 92’lik oranla aslan payını alan işlem oldu. Bununla birlikte enerji sektörü yaklaşık 640 milyon dolarlık 29 işlem ile yatırımcılardan Dijital Biz 32 Dijital Biz 33

Sayfa 34 — dergide görüntüle

Nisan 2023 Kişisel Verileri Koruma Kurumu (KVKK), ülkemizde 2016 yılından bu yana kut- lanan 28 Ocak Veri Koruma Günü’nde “unutulma hakkı” ve “mahremiyetin ko- runması” konularına dikkat çekti. Kişisel verilerin korunması hakkının etkili bir hak arama yolu olarak varlığını sürdüre- bilmesi için çalışmalara devam ettikleri- ni belirten KVKK Başkanı Prof. Dr. Faruk BİLİR, 2023’te ve önümüzdeki yıllarda da Kurumun kişisel verilerin korunması bakımından temel hak ve özgürlükle- rin güvencesi olmaya devam edeceğini açıkladı. Kişisel verilerin korunmasında uluslararası açıdan bir milat olarak kabul edilen “Kişisel Verilerin Otomatik İşleme Tâbi Tutulması Karşısında Bireylerin Korunması Sözleşmesi” KVKK Başkanı Faruk BİLİR: “Farkındalık ve bilgilendirme çalışmalarımız 2023’te de devam edecek” kısa adıyla “108 Sayılı Sözleşme”nin im- zaya açıldığı 28 Ocak tarihi, “Veri Koruma Günü” olarak kutlanmaya devam ediyor. KVKK, Veri Koruma Günü’nü Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Kültür ve Kongre Merkezinde “108 Sayılı Sözleş- me’nin 42. Yılında Türkiye’de Kişisel Veri- lerin Korunması” Konferansı ile kutladı. Konferans kapsamında unutulma hakkı kişisel verilerin korunması bakımından değerlendirilirken, bilgiye erişim özgürlüğü bağlamında da ele alındı. Unutulma hak- kının kullanımına yönelik başvuru yolları da detaylı olarak anlatıldı. Aynı zamanda yapay zeka ve blokzincir uygulamaları, mahremiyetin korunması özelinde konu- şuldu ve 108 Sayılı Sözleşmenin geleceği masaya yatırıldı. Haber “Kişisel Verileri Koruma Kurulu, ülkemiz- de insan hakları rejiminin önemli organla- rından biri haline geldi” Kişisel verilerin korunmasının temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alınması- nı amaçladığını vurgulayan KVKK Başkanı BİLİR, “Kişisel veriler meşru amaç ve yön- temlerle, hukuka uygun olarak işlenmelidir. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’na ilişkin hükümleri yorumlayarak somut durumlar ba- zında uygulayan Kişisel Verileri Koruma Ku- rulu, ülkemizde insan hakları rejiminin önemli organlarından biri haline geldi. Bugüne kadar CİMER’den gelenler de dahil olmak üzere 29 bin 348 ihbar, şikayet ve başvuru Kurula intikal etti, bunlardan 27 bin 203 tanesi ise sonuçlandırıldı. Bunun yanı sıra 1003 veri ihlal bildiriminin 225’i Kurum internet sitesin- de ilan edildi. Kurumun görev alanına giren konularda 911 hukuki görüş verildi. Ayrıca yurt dışına kişisel veri aktarımında yeterli nitelikleri taşıyan 5 taahhütname Kurul tara- fından onaylandı.” dedi. “Farkındalık ve bilgilendirme çalışmaları- mız 2023’te de devam edecek” Kişisel verilerin korunması hakkının etkili bir hak arama yolu olarak varlığını sürdürebilme- si için çalışmalara devam ettiklerini belirten BİLİR, “Unutulma hakkı, yapay zeka, çerezler ve biyometrik veriler başta olmak üzere, ki- şisel verilerin korunmasını ilgilendiren birçok konuda Kanunun doğru anlaşılması amacıyla rehberler ve dokümanlar yayınladık. Gerçek- leştirdiğimiz birçok proje ve etkinlikle kişisel verilerin korunması konusunda farkındalık ve bilgilendirme çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Öte yandan her yıl 130’dan fazla ülkenin veri koruma otoritesini bir araya getirerek, kişi- sel verilerin korunması konusunda önemli kararlar alan, gündem belirleyen ve küresel ölçekte çalışmalar yapan Küresel Mahremi- yet Konferansı’nı 2022 yılında Kurumumuz ev sahipliğinde Türkiye’de gerçekleştirdik. Bu önemli konferansın ülkemizde gerçekleştiril- mesi, kişisel verilerin korunmasıyla ilgili yapı- lan uluslararası çalışmalara katkı sunabilme yeteneğine ulaştığımızı ortaya koydu. Kurumumuz geride bıraktığı altı yılda, görev ve yetki alanındaki hususlarda edindiği bilgi birikimi ve tecrübeler sayesinde, 2023’te ve önümüzdeki yıllarda da kişisel verilerin ko- runması bakımından temel hak ve özgürlük- lerin güvencesi olmaya devam edecek” diye konuştu. 108 Sayılı Sözleşme nedir? “Kişisel Verilerin Otomatik İşleme Tâbi Tutul- ması Karşısında Bireylerin Korunması Söz- leşmesi”, Kısa adıyla “108 Sayılı Sözleşme”, kişisel verilerin korunmasında uluslararası açıdan bir milat olarak kabul ediliyor. 28 Ocak 1981 tarihinde Strazburg’ta imzaya açı- lan sözleşmeyle ilgili asıl somut adım; 2016 yılında kişisel verilerin korunmasına yönelik gerçekleştirilen hukuki düzenlemeler kapsa- mında, Sözleşmenin 17 Mart 2016 tarihinde Meclis’te onaylanmasıyla atıldı. Sözleşmenin onaylanması, ülkemizin Avrupa Konseyi çer- çevesinde oluşturulan ortak hukuk sistemine kişisel verilerin korunması alanında da dahil olmasını sağladı. 108 Sayılı Sözleşmenin en önemli özelliği, kişisel verilerin işlenmesi ko- nusunda bağlayıcı nitelikteki ilk uluslararası sözleşme olması. Sözleşmenin imzaya açıldığı tarih olan 28 Ocak günü ise 2006 yılında Avrupa Konseyi tarafından Veri Koruma Günü olarak ilan edil- di. 28 Ocak Veri Koruma Günü, 2016 yılın- dan itibaren ülkemizde Kişisel Verileri Koru- ma Kurumu öncülüğünde kutlanmaktadır. Dijital Biz 34 Dijital Biz 35

Sayfa 36 — dergide görüntüle

Nisan 2023 Sosyal medyada içerik üreticilerinin an- lık performans verilerini gösteren medya kiti ile kampanya istatistiklerini kapsa- yan gerçek zamanlı kampanya raporunu tek bir platformda yönetebilecekleri, yapay zekâ destekli yeni influencer pa- zarlama uygulaması DeepDeets, ücretsiz olarak kullanıma sunuldu. Sosyal medya içerik üreticilerinin medya kiti oluşturma ve gerçekleştirdikleri iş birliklerinin raporlanması gibi günlük iş yükünü azaltmak üzere geliştirilen yapay zekâ destekli yeni ne- sil influencer uygulaması DeepDeets, içerik geliştiricilerin kullanımına sunuldu. 15 yıldır medya veritabanı ve basın bülteni alanında lider çözüm sağlayıcısı Faselis güvencesiyle hizmet vermeye başlayan DeepDeets, ger- çek zamanlı veri analitiğine dayalı çözümler sunarak, influencer pazarlama sektöründe yeni bir dönem başlatıyor. Influencer Pazarlamasında Yeni Bir Dönem Başlıyor 2022 yılı itibarıyla 15 milyar dolar hacme ula- şan ve hızla büyümeye devam eden influencer pazarlaması sektörünün yeni oyuncusu De- epDeets, içerik üreticilerinin marka ve ajans iş birliklerini kolaylaştırmak üzere tüm içeriklerini ve profil analizlerini gerçek zamanlı takip etmelerini ve performanslarını tek tıkla paylaşabilmelerini sağlayan yenilikçi araçlar sunuyor. Anlık medya kiti oluşturma ve tek tıkla kampan- ya başarı raporu paylaşımı gibi özellikleriyle De- epDeets, influencerlar için zaman alan pek çok işi dakikalara sığdırarak, kariyerlerini destekliyor. Influencerlar’ın iş birlikleri sırasında yönetmeye daha az zaman ayırarak üretmeye odaklanma- larına yardımcı olmayı hedefleyen DeepDeets, iOS ve Android mağazalarından ücretsiz indirile- biliyor. Meta Technology Partner’ı olarak Instag- ram içerik üreticilerine hizmet veren DeepDeets, yakın zamanda TikTok ve diğer sosyal medya platformlarını da kapsamına dahil edecek. Haber Yapay zekâ ile görseller taranıyor Tüm dünyadaki içerik geliştiricilerinin kullanı- mına hazır uygulamanın her zaman ücretsiz kalacağına değinen DeepDeets CEO’su Aydın Sün, “Geliştirdiğimiz uygulama ve üzerinden oluşturulan medya kit ile kampanya raporla- rına erişim her zaman ücretsiz olacak. Deep- Deets’in yarattığı farkların başında Instagram hikayelerinin kalıcı olması ve istatistiklerinin de raporlarda yer alabilmesi geliyor. DeepDeets’te sunulan tüm özellikler markaların yaptıkları kampanyanın başarısını daha doğru ölçebilme- leri için büyük önem taşırken, ekran görüntüle- rinin el yordamıyla alınması, raporlamaların be- yana dayalı olmasının da önüne geçecek” dedi. Uygulamaya eklenen yapay zekâ ile paylaşılan görsellerin işlenmesi ve anahtar kelime bulutu ise içerik üreticinin ne gibi içerikler ürettiğini takip etmeyi kolaylaştıracak. İçerik üreticilerinin hayatını kolaylaştıran tüm özellikler ücretsiz DeepDeets’in içerik üreticilerine sunduğu ücretsiz özellikler arasında şunlar yer alıyor: - Tüm istatistikler tek bir ekranda. Sosyal medya profillerinin ve Instagram hikayeleri de dahil tüm paylaşımlarının istatistiklerini tek bir uygulama ekranında sunuyor. Söz konusu istatistikler, paylaşımlarda kullanılan görselle- rin yapay zekâ ile işlenmesi sonrasında elde edilen görsel konu bulutu ve hashtag bulutu- nu da içeriyor. - Tek tıkla medya kiti hazır. İçerik üreticileri, gerçek zamanlı verilerini gösteren Influencer Medya Kiti ve sponsorlu içeriklerinin anlık performanslarını gösteren kampanya rapor- larını da anında oluşturmalarını sağlıyor. Medya kitleri anında e-posta, Whatsapp veya başka bir iletişim kanalıyla ilgili ajans veya markaya iletebilebiliyor. - Ekran görüntüsü paylaşmaya son. Kam- panyanın gidişatı ile ilgili içerik üreticisinden o anki durumu gösteren ekran görüntüsü istemeye gerek olmaksızın, kampanya rapo- ru anlık olarak oluşturulup paylaşılabiliyor. Rapor linkine sahip marka ya da ajans tem- silcisi hem kampanyalarının saat bazlı gelişi- mini hem de tüm içeriklerin istatistiklerinden oluşan kampanya genel raporunu görüntüle- yebiliyor. Uygulama hakkında detaylı bilgi edinmek ve ücretsiz üye olmak için www.deepdeets.com adresini ziyaret edebilir, hemen indirmek için App Store ve Google Play adreslerini kulla- nabilirsiniz. Dijital Biz 36 Dijital Biz 37

Sayfa 38 — dergide görüntüle

Nisan 2023 Teknoloji penceresinden bakıldığında 2020 eşi benzeri görülmemiş değişimle- rin yılı, 2021 toparlanma ve direnç yılı, 2022 ise herkesin sevdiği bir yıl olarak hafızalara kazındı. Bu süreçte gelişen teknolojiler, insanlığın isteklerinin önünü açan ve ekonomilere, işletmele- re ve günlük hayatlara canlılık getiren pek çok başarılarının altına imzasını attı. Dell Technologies Orta Doğu, Türkiye ve Afrika Kıdemli Başkan Yar- dımcısı Mohammed Amin, tüm bunların özellikle Orta Doğu, Türkiye ve Afrika bölgesi için geçerli olduğunu söylüyor. 2023 yılının da bir o kadar dikkat çekici olacağını öngören Amin, ekonomileri şekillendireceğine ve bölgenin küresel arenada ekonomi, bilim ve yaratıcılık açısından ilerlemesini sağlayacağına inandığı 5 teknolojik gelişmeye işaret ediyor. İşte o gelişmeler: 2023’te ekonomileri şekillendirecek 5 teknolojik gelişme 1. İşletmeler, büyümeden ödün vermeksi- zin buluta talep gösterecek Dell tarafından Forrester Consulting’e yaptı- rılan bir araştırma, şirketlerin yüzde 83’ünün 2023 yılına kadar çoklu bulut uygulamasına geçmiş olacağını ve her dört şirketten üçünün bugün kullandıkları bulut altyapısı kombinas- yonunda esnekliğe ihtiyaç duyduğunu ortaya koyuyor. Bulut, bu yıl kuruluşların varlıklarını sürdürmeleri için kritik hâle gelecek ve iş lider- leri, kendilerine özgü ihtiyaçları karşılamak için farklı hizmetlerden oluşan bir ekosistemi bir araya getirecek. Vizyoner liderler ayrıca mali- yet etkinliği için yeni bulut seçeneklerini yakın- dan değerlendirecek, BT yeteneklerini çeşitli bulut sağlayıcıları arasında dağıtacak ve veri güvenliğini, iyi yönetimi ve paydaş değerini koruyan bir bulut stratejisi geliştirecek. 2. Siber Kurtarma, işletmelerin can suyu hâ- line gelecek ve her hareketini belirleyecek Haber Bir işletme ne kadar çevik hâle gelirse o işlet- menin siber kurtarmaya o kadar öncelik verme- si gerekiyor. Kuruluşlar; tutarlı kimlik, politika ve kurtarma için yetkili kimlik yönetimi, politika yönetimi ve tehdit yönetimi çerçevesi oluştura- cak. Sıfır Güven yaklaşımının benimsenmesini gerektiren sektörlerde artış görmeye devam edeceğiz. Sıfır Güven, siber güvenlik mimarisi için küresel olarak kabul edilen en iyi uygula- ma hâline gelecek. Çoklu bulutta güvenliğin, diğer tüm unsurlara nazaran, daha istikrarlı ve erişilebilir olması gerekecek. Silolarsa ger- çek Sıfır Güven güvenliğinin düşmanı olacak. 3. Kuantum Bilişim, dijital dönüşümün yeni sınırı olacak Kuantum bilişime uzun yıllardır yalnızca dünyanın en büyük araştırma kuruluşları ve devlet kurumları erişebiliyordu. Ancak 2023’te kuantum bilişim gerçek oluyor ve iş- letmelerin bu konuda ekiplerini, araçlarını ve görevlerini belirlemeleri ve deneyimlemeye başlamaları, aksi takdirde bu teknoloji dalga- sını kaçırma riskini göze almaları gerekiyor. İşletmeler, dijital dönüşümün yeni sınırı olan kuantum teknolojisini pilot olarak kullanmaya başlayacak ve inovasyonu hızlandırmak için gelişmiş bilgi işlem yeteneklerinden yararla- nacak. Sağlık ve finans, kuantumun etkisinin hissedilmeye başlanacağı iki sektör olarak karşımıza çıkıyor. Kuantum simülasyonuna yatırım yapmak ve veri bilimi ve yapay zekâ ekiplerinin kuantumun yeni dillerini ve ye- teneklerini öğrenmelerini sağlamak 2023’te kritik önem taşıyor. 4. Uç, iş dünyasında yeni bir çağ başlatacak Veri odaklı günümüz dünyasında, büyük mik- tarlarda veriyi kaynağından merkezî bir veri merkezine veya buluta taşımak hem maliyetli hem de verimsiz bir yaklaşım. Bir işletmenin gerçek değer elde edebilmesi için bilgi işlem kaynaklarını, verilerin üretildiği ve kullanıldığı noktaya yaklaştırması gerekiyor. Uç bilişimin astronomik olarak büyümesi 2023’te de de- vam edecek. Hızla ciddi bir farklılaştırıcı hâline gelecek ve iş dönüşümünde yeni bir çağ başlatacak. Uç, birçok sektörde, dikeyde ve pazarda yeni kullanım alanlarını ve yetenekle- ri mümkün kılacak. 5. Yapay zekâ her kuruluş için inovasyonun lokomotifi hâline gelecek Akıllı, otomatik hâle getirilmiş ve verimli iş so- nuçlarına giden yolculuk yapay zekâ ile başlı- yor. Yapay zekâ, büyüklüğüne bakılmaksızın her kuruluşça benimsendiğinden önümüzdeki yıl önemli bir dönüm noktasına ulaşacak. Lider- ler, verinin değerinden yararlanmanın yollarını giderek daha fazla arıyor ve değişen trendlere ayak uydurmak ve rakiplerinden bir adım önde olmak için yapay zekâya yöneliyor. Yapay zekâ 2023 yılında inovasyonun lokomotifi hâline gelecek ve insan-makine ortaklığının etkisi tüm dünyada büyük yankı bulacak. Bölgesel işletmeler için yeni yıl vaatlerle dolu. Dijital dönüşümün hız kazanmasıyla birlikte, gelişen teknolojiler bölgemizdeki dijital eko- nomilerin gelecekteki gelişimine yön verecek. Sürdürülebilir enerji tüketimi üzerine inşa edilen akıllı şehirlerden, toplum ve devlet arasında kesintisiz etkileşime kadar, geleceğin dijital ekonomileri dijital bir çekirdeğe dayalı olacak. O zaman gelin bu yolculukta bana eşlik edin ve teknolojinin inovasyonu nasıl hızlandırmaya devam edeceğine ve bizi dijital geleceğe nasıl taşıyacağına tanık olun. Çünkü hepimiz buna uyum sağlamaya hazır olmalıyız. Dijital Biz 38 Dijital Biz 39

Sayfa 40 — dergide görüntüle

Nisan 2023 Deloitte’un 2023 Teknoloji, Medya ve Tele- komünikasyon Öngörüleri raporuna göre sanal gerçeklik trendi hızla büyüyor. Paza- rın küresel olarak 7 milyar dolarlık büyük- lüğe ulaşacağı öngörülüyor. E-ticaretin yükselişe devam edeceği, sosyal medya üzerinden yapılan alışveriş hacminin de 1 trilyon doları aşacağı tahmin ediliyor. Deloitte, teknoloji, medya ve telekomünikas- yon dünyasının önde gelen trendlerini ve bu trendlerin dünya genelindeki işletmeleri ve tüketicileri nasıl etkileyeceğini ortaya koyan 2023 Teknoloji, Medya ve Telekomünikasyon (TMT) Öngörüleri raporunu yayınladı. Raporda öne çıkan başlıklardan biri sanal gerçeklik (VR) alanındaki yükseliş oldu. Son dönemde özellikle eğitim, endüstri, sağlık, oyun, savunma sanayi, kültür ve turizm, se- yahat ve eğlence alanlarında yoğun şekilde kullanılan VR, şirketlerin giderek artan şekil- de yatırım yaptığı bir alan haline geldi. 2023, sanal gerçekliğin yılı olacak Deloitte’un hazırladığı 2023 TMT Öngörüleri raporuna göre küresel VR pazarı bir önceki yıla göre yüzde 50 büyüyerek 7 milyar dolara ulaşacak. VR’ın her yıl artan popülaritesi ile bu büyümenin yüzde 90’ının sanal gerçeklik başlığı (VR headset) satışlarından geleceği düşünülüyor. 2023’te ortalama fiyatının 450 dolar olacağı öngörülen sanal gerçeklik baş- lıklarından 14 milyon adet satılacağı tahmin ediliyor. Aktif olarak kullanılan headset’lerin sayısının da 2022’nin ilk 6 aylık dönemine göre yüzde 50 artarak 22 milyona ulaşacağı düşünülüyor. Pazarın geri kalanını ise FPS, yarış ve simülasyon oyunları uygulamalarının oluşturacağı tahmin ediliyor. Batarya, ekran- lar ve ses dahil olmak üzere temel teknoloji- deki iyileştirmelerin de bu büyümeyi hızlandı- racağı öngörülüyor. Deloitte Teknoloji, Medya ve Telekomünikas- yon Lideri Metin Aslantaş, dünyada yükselen VR kullanma eğiliminin farklı alanlara da taşı- nacağını belirtti. Özellikle kurumsal alanda Haber VR’ın birçok fırsatı barındırdığına dikkat çeken Aslantaş, iş deneyimlerinin simülas- yonlarında, kurumsal ve endüstriyel sistem- leri görselleştirmekte ve mesafe nedeniyle oluşması muhtemel zorlukların üstesinden gelinmesinde VR’ın hayatı kolaylaştırdığını vurguladı. Aslantaş “Kullanıcılar, uzaktan çalışırken iş arkadaşlarıyla dijital modellere doğrudan dokunarak ve onları kullanarak üç boyutlu nesneler ve gerçek zamanlı di- jital ikizlerle etkileşime girebilecekleri sanal alanlarda bir araya gelebilecekler. 2023’te, işletmelerin ve tüketicilerin daha az kaynakla daha fazlasını yapmasına yardımcı olacak bir dizi teknolojinin hızla gelişerek kullanılmaya başlanacağını öngörüyoruz. Değişen tüketici alışkanlıklarıyla birleşen teknolojik gelişme- lerdeki atılımlar, yöneticilerin de stratejilerini devamlı yenilemelerini zorunlu kılıyor” diye- rek sektörlerinde öne çıkmak isteyen şirketle- rin bu gelişmeleri yakından izlemeleri gerekti- ğini vurguluyor. Teknoloji, Medya ve Telekomünikasyon (TMT) 2023 Öngörüleri raporunda dikkat çeken diğer başlıklar ise şöyle: • Alışveriş sosyal medyaya yönelecek, yıllık büyüklüğü 1 trilyon doları aşacak: Sosyal medya üzerinden yapılan ticaret, geleneksel e-ticareti de geride bırakıyor. Dünyada sosyal medyadan yapılan ürün ve hizmet harcama- larının 2023’te 1 trilyon doları aşacağı tahmin ediliyor. Geçen yıl 2 milyardan fazla insanın sosyal medya üzerinden alışveriş yaptığı göz önüne alındığında 2022’de bu kanal üzerin- den 800 milyar dolar olan alışveriş hacminin gelecek yıl yüzde 25 büyüyeceği öngörülü- yor. Deloitte Global’in yaptığı bir araştırma- ya göre, sosyal medya fenomenleri Y ve Z kuşağının satın alma kararlarını X kuşağına daha çok etkiliyor. Yakın gelecekte de sos- yal medya üzerinden yapılan ticaretin evrim geçireceği ve yeni ürünleri bulmanın daha kolay, ödeme yapmanın daha basit ve daha hızlı olacağı belirtiliyor. • Teknoloji şirketleri daha erken ‘net sıfır’laya- cak: Birçok kuruluş net sıfıra ulaşmak istiyor ve teknoloji sektörü de güçlü bir taahhütte bulunuyor. Deloitte’un gerçekleştirdiği Glo- bal CxO sürdürülebilirlik araştırmasına göre, teknoloji şirketleri iklim değişikliği konusunda daha hızlı çalışıyor. Teknoloji şirketlerinin net sıfır hedefine ulaşma olasılığının diğer şirket- lere göre yüzde 13 daha fazla olduğu öngö- rülüyor. • 5G ağları kurumsal bağlanabilirliği dönüştü- recek: Bağımsız 5G ağları, sanallaştırılmış, bulut merkezli yetkinlikler sunarak, kablosuz teknolojideki (2G/3G/4G) önceki ilerlemele- ri kademeli bir şekilde ortadan kaldıracak. Deloitte Global’e göre, 5G bağımsız ağlarına yatırım yapan mobil ağ operatörlerinin sayısı 2022’de 100’ün üstündeyken 2023’ün sonun- da en az 200 olması bekleniyor. • Sanal prodüksiyonlar gerçek oluyor, film setlerine gerçek zamanlı görsel efektler geli- yor: Sanal prodüksiyonun araç ve teknikleri, film ve sinema endüstrisini dönüştürüyor, hayallerin ekrana yansıtılmasını sağlıyor, yapım sürelerini kısaltıyor ve post prodük- siyon sırasında gerçek zamanlı bilgisayarla üretilmiş görüntüleri ve görsel efektlere ger- çek hayattaki setlerde hayat veriyor. Deloitte Global, 2022’de tahmini 1,8 milyar dolarlık büyüklüğe sahip olan sanal üretim araçları pazarının 2023’te yüzde 20 artışla 2,2 milyar dolara ulaşacağını tahmin ediyor. • Oyun pazarındaki satın alma ve birleşmeler, konsolidasyon, şirketlerin portföylerinde yer alan oyunlar ve gelişen oyun teknolojisinin desteğiyle büyüyor: Deloitte Global, 2023’te video oyun şirketi birleşme ve satın alma- larının sayısının, 2022’nin yüzde 30 olarak tahmin edilen çeyreklik büyümesinin biraz daha altında kalarak yaklaşık yüzde 25’lik bir orana ulaşacağını öngörüyor. Video oyun hizmetleri, sunduğu deneyimler ve iş model- leri yenilikler getirirken konsolların tedarik zincirleri, pandemi döneminde yeni nesil deneyimlere yönelik artan talebi karşılamak hedefiyle yatırımlarını artıracak. 2022’de piyasaya sürülmesi beklenirken çıkış tarihleri ertelenen birçok oyunun 2023’te oyunculara ulaşacağı tahmin ediliyor. Dijital Biz 40 Dijital Biz 41

Sayfa 42 — dergide görüntüle

Nisan 2023 CRIF’in küresel açık inovasyon merkezi InnovEcoS, 2023 yılı ve sonrasına damga vuracak iş ve teknoloji trendleri analizini açıkladı. Analizde, 2023’te inovasyonda devrim yaratacak teknoloji trendlerine Me- taverse ve Yapay Zekâ’nın damga vuraca- ğının altı çizildi. Şirketlerin “Kredi Yaşam Döngüsü”nün her aşamasına yönelik gelişmiş, bütünleşik çözümler sunarak bilgiye dayalı ticari karar- lar alabilmelerini sağlayan ve katma değerli çözümler sunan CRIF, 2023 yılında iş dün- yasında öne çıkan trendleri açıkladı. CRIF’in küresel açık inovasyon merkezi InnovEcoS tarafından açıklanan “2023 Teknoloji Trend- leri” analizinde, 2023’te inovasyonda devrim yaratacak teknoloji trendlerinde Metaverse ve Yapay Zekâ’nın öne çıktığının altı çizildi. CRIF InnovEcoS analizinde, metaverse ve yapay zekânın yanı sıra 2023’te inovasyonda 2023’e Metaverse ve Yapay Zekâ Damga Vuracak devrim yaratacak teknoloji trendleri şöyle sı- ralandı; “Yapay Zekâ, Metaverse, İş & Sosyal Sürdürülebilirlik, Web 3 & Dijital Varlıklar, İş Verimliliği ve Esneklik, Bağlantı, Siber Tehdit- ler, İş Modelleri, Dijital Kimlik & Gizlilik, Bu- lut, Platformlar & Altyapı, Sağlık Teknolojisi, Tedarik Zinciri, Dijital Dönüşüm.” Yapay zekâ yaratıcılıkta insanların yardım- cı pilotu olacak CRIF InnovEcoS “2023 Teknoloji Trendleri” analizi, dünyada önde gelen uzmanların gö- rüşleri detaylı bir şekilde incelenerek gerçek- leştirildi. Son yıllarda yapay zekâ yatırımları- nın arttığına dikkat çekilen CRIF InnovEcoS analizinde, yapay zekânın insanların yaratıcı- lık anlamında yardımcı pilotu haline geleceği vurgulandı. Yeni nesil kurumsal uygulama- ların neredeyse tüm yazılım kategorilerinde ortaya çıktığının görüleceğine dikkat çekilen Haber analizde uzmanların şu ifadelerine yer verildi; “2027’ye kadar, herhangi bir yeni üründe/sü- reçte yapay görüyü (machine vision) devreye alma ve kullanma becerisi çoğu endüstride en hızlı büyüyen beş girişimin temel özelliği olacak. Önümüzdeki yıllarda kurumsal üret- kenlikte önemli gelişmeler sağlaması bekle- nen yapay zekânın, yeni araçlar ile kuruluş- larda kullanılması da yaygınlaşacak. 2026 yılına kadar yapay zekâ şeffaflığını ve gü- venliğini operasyonel hale getiren kuruluşlar, yapay zekâ modellerinin benimsenmesi ve kullanıcı kabulü açısından yüzde 50 iyileşme elde ettiklerini görecekler.” Metaverse’de iş uygulamaları başı çekecek Bu yıl markaların, müşterilerinin ilgilerini çek- mek için metaverse üzerinden yeni deneyim- ler yaratmaya odaklandığının belirtildiği CRIF InnovEcoS “2023 Teknoloji Trendleri” anali- zinde, 2023’te iş uygulamalarının başı çeke- ceği vurgulandı. Dünyaca saygın kurum ve kuruluşların görüş ve raporlarının da detaylı bir şekilde incelenerek oluşturulan analizde metaverse’e ilişkin öne çıkan beklentiler şu şekilde özetlendi; “2023’te markalar, pa- zarlama stratejilerine artırılmış gerçeklik ve metaverse’i dâhil etmeye devam ederken, aynı zamanda müşterilerin ilgisini çekmek için yeni deneyimler yaratmaya da odaklana- cak. Metaverse girişimleri işlevsellikten çok, güvene dayalı olarak yükselecek. 2023’te iş uygulamalarının başı çekeceğine inanıyoruz. Önümüzdeki birkaç yıl içinde, somut, diyalo- ğa dayalı ve sanal arayüzler büyük ihtimalle kullanılmaya devam edecek. 2027’ye kadar, dünya çapındaki büyük kuruluşların yüzde 40’ından fazlası geliri artırmayı amaçlayan metaverse tabanlı projelerde Web3, bilgi işlem ve dijital ikizlerin bir kombinasyonunu kullanıyor olacak.” CRIF bu yıl FinTech’lere 350 milyon euro yatırım yapacak CRIF, yatırım stratejileri kapsamında bu yılın sonuna kadar FinTech’lere toplamda 350 mil- yon Euro yatırım planlıyor. Ana faaliyet alanı- nın yanı sıra bankacılık, sigorta, teknoloji, gıda gibi çeşitli sektörlerden şirketleri finan- se eden CRIF, yenilik yapma potansiyeline sahip dijital iş modellerini benimsemiş şirket- leri destekliyor. CRIF’in bu anlayışla faaliyete geçirdiği küresel açık inovasyon merkezi InnovEcoS, FinTech endüstrisinde uzun yıl- lara dayanan deneyime sahip uzmanlardan oluşuyor. InnovEcoS uzmanları metaverse, açık bankacılık, sentetik veriler, yapay zekâ, Web3/blockchain gibi dünya çapındaki diji- tal trendleri inceleyerek, başta finans olmak üzere çeşitli endüstrileri, karşılaşabileceği zorluklar ve olası riskler konusunda, güncel bilgilere sahip olmalarına yardımcı olacak çözümler üretiyor. Dijital Biz 42 Dijital Biz 43

Sayfa 44 — dergide görüntüle

Nisan 2023 Türkiye’nin yeni nesil teknoloji şirketi Cerebrum Tech, derin öğrenme temelli dil modeli kullanarak geliştirdiği yapay zekâ uygulaması ‘Cere’yi mobil telefon kulla- nıcılarının deneyimine sundu. Yazılı ve sesli sohbet edebilen Cere, ruh halinize göre müzik parçası öneriyor, gündemde- ki haberleri derliyor, yemekten modaya, sağlıktan spora hemen her konuda bilgi paylaşıyor. Geniş dil modelleri baz alına- rak tasarlanan ve empatik davranması için eğitilen Cere’nin türünde geliştirilmiş ilk mobil uygulama olduğunun altı çiziliyor. Cerebrum Tech Kurucusu ve Yönetim Kurulu Başkanı Dr. Erdem Erkul, “Cere hem güncel trendleri yakından takip eden bir influencer, hem de kurumsal versiyonu ile iş yaşamını kolaylaştıran bir çalışma arkadaşı. Türkçe sesli dil desteği ve mobil uygulamanın erişim kolaylığı ile kullanıcı- lar yapay zekanın olanaklarını hem Yapay zekalı ilk sanal karakter olan Cere günlük hem de iş yaşantılarında kolaylıkla deneyimleyebilecek” dedi. Sürdürülebilirlik odaklı web3 ekosistemi Cereverse’ü geliştiren yeni nesil teknoloji şirketi Cerebrum Tech, yapay zekalı sohbet robotu Cere’yi mobil uygulama üzerinden piyasaya sürdü. Cere, ChatGPT’nin geliş- tirilmesiyle dünyada büyük ilgi ve merak uyandıran derin öğrenme tabanlı özbağla- nımlı dil modeli yapısını kullanıyor. Türki- ye’de 3 boyutlu sanal karakter ile entegre edilen ilk mobil sohbet uygulaması olma özelliğini taşıyan Cere, Türkçe, İngilizce, Almanca, İspanyolca ve Korece dil deste- ği sunuyor. Hem yazılı hem sesli sohbet özelliğine sahip olan Cere, GooglePlay ve AppStore üzerinden ücretsiz olarak indirile- biliyor. Ücretli olan Pro ve Kurumsal planlar ile kullanıcılara gelişmiş özellikler de sunu- luyor. Haber Cereverse’de büyüyen yapay zeka fenomeni Yapay Zeka ve Web 3 teknolojileri üzerine faali- yet gösteren yeni nesil teknoloji şirketi Cerebrum Tech’in Kurucusu ve Yönetim Kurulu Başkanı Dr. Erdem Erkul, “Cere, neredeyse her konuda bilgi paylaşabilen, yorum ve fikir beyan edebilen akıllı bir sanal karakter. Bir karaktere sahip olması Cere’nin kullanıcılarla çok daha samimi ve etkili iletişim kurmasını sağlıyor. Biz Cere’yi bir sohbet robotu olmanın ötesinde şirketimizin bir çalışanı, yapay zeka uzmanımız olarak konumlandırıyo- ruz. Cereverse ekosisteminde yer alan Cere, özellikle teknoloji ve moda konusunda trendleri çok yakından takip eden bir influencer olma özelliğini de taşıyor. Cere ayrıca, sosyal medya üzerinden de paylaşımlar yaparak insanlarla sürekli etkileşim halinde olmayı sürdürüyor. Sanal karakterimiz Cere birçok özelliğinin yanı sıra; sor- dukça daha fazla araştıran, daha hızlı öğrenen, kendini geliştiren bir yapay zeka fenomeni olarak hayatımızda önemli bir yer alacak” diye konuştu. Her an konuşabileceğiniz bir sohbet arkadaşı Mobil uygulama sayesinde her an her yerde ko- laylıkla ulaşılabilen Cere’nin hem günlük hayata hem de iş yaşantısına yönelik birçok fayda sağ- layacağını söyleyen Dr. Erkul, “Cere ‘bugün ne giysem’ diye düşünürken danışabileceğiniz ya da ruh halinize göre size farklı müzikler öneren bir sohbet arkadaşı. Her yaş grubundan kulla- nıcının ihtiyaçlarına çözüm üretiyor. Dileyene günün öne çıkan haber başlıklarını sıralayabilir, yemek tarifleri paylaşabilir ya da eğitim konu- sunda aklınıza takılan soruları hızlıca yanıtla- yabilir. Bunun yanında Cere aynı zamanda bir iş arkadaşı. Kurumsal versiyonunu da sundu- ğumuz Cere, 3 boyutlu iletişim platformumuz Ceremeet’te yaptığınız toplantılara katılarak ihtiyaç duyulan bilgileri anında sunabilir, toplan- tının konuşma dökümlerini ve özetlerini e-mail adresinize postalayabilir ya da bir iş görüşmesi- ni simüle ederek daha iyi hazırlanmanızı sağla- yabilir” bilgilerini paylaştı. Sohbet ettikçe daha da akıllanacak Önümüzdeki dönemde Cere’nin yeni sürümle- ri için planladıkları geliştirmeleri de aktaran Dr. Erkul, “Cere kullanıcılarla etkileşime girdik- çe kullanıcısını tanıyan, daha doğru ve etkili yanıtlar üretebilen bir uygulama. Bu süreçler ilerledikçe Cere’nin düşünce ve duygularını ifade ettiği mimik ve hareketleri de gelişecek. Öte yandan Cereverse ekosistemimizde oyun- lar da geliştirme aşamasındayız. Kullanıcılar bu oyunları Cere ile beraber oynayarak eğlen- celi vakit geçirebilecekler” dedi. CereAI’yı indirmek için linke tıklayın: App Sto- re (IOS): https://apps.apple.com/tr/app/cere- the-ai/id6445912888 Play Store (Android): https://play.google.com/ store/apps/details?id=com.CerebrumTech. CereAi Dijital Biz 44 Dijital Biz 45

Sayfa 46 — dergide görüntüle

Nisan 2023 McKinsey raporunda, 2030 yılında Meta- verse’ün potansiyel ekonomik değerinin 5 trilyon dolar olması beklendiği belirtiliyor. E-ticarete 2-2,6 trilyon dolar, akademik sanal eğitime 180-270 milyar dolar, pazar- lamaya 144-206 milyar dolar, oyuna 108- 125 milyar dolar potansiyel etkisi olacağı tahmin ediliyor. Aynı raporda yer alan anket sonucunda, günlük aktivitelerini Metaverse’te geçirme heyecanı olan tüke- ticilerin oranı %59, Metaverse’ü benimse- yen şirketlerin oranı ise %57. Metaverse alanında 2021 yılında 57 milyar dolar, 2022’nin ilk 5 ayında 120 milyar dolar yatırım yapıldı. Bu yatırımlar büyük teknolo- ji şirketleri, risk sermayesi (venture capital - VC) ve özel sermaye (private equity - PE) tarafından yapıldı. Konuyla ilgili açıklamalarda bulunan Global Metaverse’ün Ekonomik Değeri 5 Trilyon Dolar Olacak Bilişim Derneği (BİDER) Başkanı Şenol Vatansever, Metaverse’ün gündelik hayatta artık daha fazla konuşulduğunu belirterek, tü- keticilerin ve şirketlerin yaklaşımlarını, bunun sosyal hayatı ve yaşamı nasıl etkileyebilece- ğini, ekonomisinin gelişimini ve hangi star- tup’ların ortaya çıkabileceğini, ülkeler açısın- dan ne anlama geleceğini, ulusal güvenlik ve siber güvenlik riskleri de dahil olmak üzere kişisel verilerin ve mahremiyetin korunması gibi konuların üzerinde çalışmanın öncelik haline geldiğini söyledi. “Metaverse Sanal Evreni” gündemi ile Metaverse’ü Türk tele- vizyonlarında ilk defa 31 Ekim 2021 tarihin- de BENGÜ TÜRK TV Teknoloji ve Gelecek Programı canlı yayınında tartışmaya açtıkla- rını ve ara ara ilgili gündemlerde değerlen- dirmeye devam ettiklerini belirtti. Programda Dijital Biz Dergisi’nin ve uzman konukların sunduğu haftalık teknoloji ve kripto raporla- rında da Metaverse ile ilgili haberlere daha Haber fazla yer verildiğinin altını çizdi. Metaverse alanında kritik hamleler: • Meta, Microsoft, Nvidia, Apple, Alphabet dahil olmak üzere büyük teknoloji şirketleri Metaverse’ü şekillendirmeye yönelik aksiyon- lar alıyor. • Facebook adını Meta olarak değiştirdi. • Microsoft, video oyun şirketi Activision Bliz- zard’ı satın aldı. • Nvidia, Omniverse gerçek zamanlı 3D gra- fik platformu ile iddiasını ortaya koydu. • Sony, PlayStation VR2 sanal gerçeklik göz- lüğünü bu yıl sonunda piyasaya sürecek. • Apple’ın 2023 yılında Artırılmış Gerçeklik (Augmented Reality - AR) alanına girmesi olasılığı konuşuluyor. Metaverse alanında önemli yatırımlar: • Adreessen Horowitz; oyun stüdyolarına, Metaverse’e, oyunlara yatırım yapmak için 600 milyon dolarlık Games Fund One risk sermayesini başlattı. • NFT pazar yeri OpenSea, Paradigm ve Co- atue liderliğindeki C serisi finansman turunda 13,3 milyar dolar değerleme üzerinden 300 milyon dolar yatırım aldı. • Bored Ape Yacht Club yaratıcısı Yuga Labs, sanal bir dünya yaratmak için 4 milyar dolar değerleme üzerinden 450 milyon dolar yatı- rım aldı. • Pokémon Go oyununun geliştiricisi Niantic, Coatue’den 300 milyon dolar yatırım aldı. • Metaverse teknoloji şirketi Improbable, And- reessen Horowits ve SoftBank liderliğinde 150 milyon dolar yatırım aldı. • The SandBox, SoftBank’tan 93 milyon dolar yatırım aldı. Metaverse alanında önemli gelişmeler: • Roblox günlük 55 milyondan fazla aktif kul- lanıcıya ulaştı. Roblox reklamveren ve iş Dijital Biz 46 Dijital Biz 47

Sayfa 48 — dergide görüntüle

Nisan 2023 Haber gelecek. Fiziksel dünyadaki yaşamın bir kısmının Metaverse’e kaydırılmasıyla insan- lar mutlu oldukları lokasyonlarda hayatlarına devam ederek iş, okul ve özel yaşamlarının gerekli kısımlarını burada tamamlayabilecek. Metaverse alanındaki ve blokzincir, kripto teknolojileri, NFT, yapay zekâ, nesnelerin in- terneti gibi tamamlayıcı alanlardaki startup’la- rın potansiyeline inanıyoruz. Bu alanlardaki startup’lara kuracağımız fonla yatırım yapma- yı planlıyoruz. Bu alanlarda üretici de olacak Multiversera Teknoloji Yatırımları tarafından AR-GE’sine başlanan ve geliştirilecek Meta- verse’ün kendi ekonomisi ve token’ı olacak. Gelişmeleri paylaşmaya devam edeceğiz.” ortağı olarak Nike ve Gucci ile anlaştı. • Fortnite günlük 20 milyondan fazla aktif kullanıcıya sahiptir. Fortnite’taki Travis Scott konserine 27 milyonun üzerinde tekil kullanı- cı katıldı. • LEGO; Fortnite’ın yapımcısı Epic Games’e yatırım yaptı. Epic Games, son koleksiyonu- nu Metaverse’e taşıyan lüks marka Balencia- ga ile iş birliği yaptı. • Asya’nın en büyük Metaverse platformu Zepeto, 300 milyondan fazla küresel abone- ye sahiptir. Zepeto, Samsung ile iş ortaklığı anlaşması yaptı. • The Sandbox’ta Snoop Dogg’un sanal konutu “Snoopverse”in yanındaki arsaya anonim bir kullanıcı 450.000 dolar ödeyerek satın aldı. The Sandbox’taki kurumsal yatı- rımcılar arasında Adidas, Samsung, HSBC yer aldı. “Multiversera Yani ‘Çoklu Evren Çağı’ ve Evren Seçimi Süreci Önem Kazandı” Tüketiciler Metaverse’te sosyal, eğlence, oyun, seyahat, alışveriş gibi aktivitelerden heyecan duyuyor. Şirketlerin Metaverse’te uyguladığı kullanım örnekleri arasında pa- zarlama kampanyası ve girişimleri, çalışanlar için öğrenme ve gelişim, toplantılar, etkinlikler ve konferanslar, ürün tasarımı ve dijital eş- leştirme yer aldığını anlatan BİDER Başkanı ve Multiversera Teknoloji Yatırımları Yöne- tim Kurulu Başkanı Şenol Vatansever, şöyle devam etti: “Şirketlerin hangi metaverse’lerde yer ala- caklarına karar vermeleri gerekiyor. Öncelik- le hedef kitlelerinin nerede olduğunu tespit etmeleri önemli, sonra bu hedef kitlelerine gerekli çalışmaları yaparak erişebilmeleri... İşte burada bizim ‘Multiversera’ dediğimiz süreç önem kazandı, yani ‘Çoklu Evren Çağı’. Birden fazla evren olduğu ve sayıla- rı çok daha fazla artacağı için Çoklu Evren Çağı’nda bu evrenlerin seçim süreci önem kazandı. İlerleyen dönemde evrenler arasın- daki geçiş imkanları ve entegrasyonlar kritik önemde olacak. İnternet ve sosyal medya yakın gelecekte dönüşerek Metaverse olacak ve günlük yaşamımızın bir parçası haline Dijital Biz 48 Dijital Biz 49

Sayfa 50 — dergide görüntüle

Nisan 2023 McKinsey & Company, katlanarak büyü- yen ve 2030 yılına kadar küresel ölçekte 5 trilyon dolarlık bir etki yaratması beklenen metaverse’de değer yaratmak isteyen iş liderlerine önerilerini paylaştığı bir rapor yayımladı. Küresel ölçekte 3 bin 400’den fazla tüketici ve 450 üst düzey liderle yapı- lan anket çalışmasının sonuçlarının değer- lendirildiği “Metaverse’de Değer Yaratmak” raporu, McKinsey uzmanlarının sektörel bazda analizlerini ve öngörülerini içeriyor. Metaverse’deki bazı potansiyel uygulama- ların neler olabileceği konusunda iş liderle- rinin açık fikirli olmaları gerektiğini vurgu- layan McKinsey & Company Ortağı Pınar Gökler Özsavaşçı, “Metaverse’de öncelikle değer yaratacak hedeflerinizi ve oynamak istediğiniz rolü tanımlayın” dedi. Yönetim danışmanlığı firması McKinsey & Company, 2030 yılına kadar küresel ölçekte Küresel ekonomiye metaverse etkisi, 2030’a kadar 5 trilyon doları bulacak 5 trilyon dolarlık bir etki yaratması beklenen metaverse ile ilgili kapsamlı bir rapor yayım- ladı. İnternet gibi, üzerinde çalışabileceğimiz, yaşayabileceğimiz, bağlantı kurabileceğimiz ve iş birliği yapabileceğimiz bir sonraki plat- form olan metaverse katlanarak büyüyor. 2021’de küresel ölçekte 57 milyar dolarlık yatırımın yapıldığı metaverse teknolojilerinin ve altyapılarının, 2022’nin ilk 5 ayında 120 milyar dolardan fazla yatırım aldığı görülüyor. Küresel ölçekte 3 bin 400’den fazla tüketici ve 450 üst düzey liderle yapılan anket çalış- masının sonuçlarının değerlendirildiği “Meta- verse’de Değer Yaratmak” raporu, McKinsey uzmanlarının sektörel bazda analizlerini ve öngörülerini içeriyor. Raporda; 1978 yılında ilk çok oyunculu ve gerçek zamanlı sanal oyun olan MUD1’in ortaya çıkmasıyla baş- latılan metaverse tarihinin önemli kilometre taşları ortaya konuyor. Sanal dünyada gerçek bir iş olarak tanımlanan metaverse’de değer Haber yaratmak için dikkat edilmesi gerekenle- rin paylaşıldığı raporda; tüketicileri, nelerin heyecanlandırdığının yanı sıra genel olarak şirketlerin başarılı uygulama alanları de ele alınıyor. Şirketler de tüketiciler de ilk metaverse deneyimlerini yaşıyor McKinsey uzmanları metaverse’ü raporda; farklı dünyaları ve toplulukları birbirine bağla- yan sürükleyici bir sanal ortam olarak tanım- lıyor. Alternatif para birimlerini kullanarak ticaretin yapılabileceği, artırılmış gerçekliğin birçok alanda kullanılacağı metaverse’ün, daha birçok şeyi kapsayacağı ve çok büyük olacağı vurgulanıyor. Günümüzde şirketler de tüketiciler de ilk metaverse deneyimlerini yaşıyor; sosyalleşmeden ticarete, spordan sanal öğrenmeye kadar her türlü günlük faali- yetini bu çoklu evrene taşıyabiliyor. McKinsey & Company’nin anketine katılan tüketicilerin üçte ikisi, özellikle insanlarla bağlantı kurma ve uzaktaki iş arkadaşlarıyla iş birliği yapma süreçlerinde metaverse’ü kullanmaktan he- yecan duyduklarını belirtiyor. Anket sonuçları, metaverse’de aktif olan tüketicilerin yüzde 79’unun burada satın alma işlemi gerçekleş- tirdiğini gösteriyor. Araştırma çerçevesinde görüşülen 450 üst düzey yöneticinin yüz- de 95’i metaverse’ün endüstrileri üzerinde olumlu bir etkisi olacağını belirtiyor. Yaklaşık üçte biri de endüstrilerinin işleyişinde önemli bir değişiklik yaratacağını düşünüyor. Önü- müzdeki beş yıl içinde kurumsal gelirin yüzde 15’inden fazlasının metaverse üzerinden ge- leceğine inananların oranı yüzde 25’i buluyor. “Metaverse’de öncelikle değer yaratacak hedeflerinizi tanımlayın” Metaverse’deki bazı potansiyel uygulamaların neler olabileceği konusunda iş liderlerinin açık fikirli olmaları gerektiğini vurgulayan McKinsey & Company Ortağı Pınar Gökler Özsavaşçı, “Burada yaşanan evrimsel bir süreç ve meta- verse’ün uzun vadeli bir yatırım planı olarak ele alınması gerekiyor. Fırsatları keşfetmenin en iyi yolu ise, iş liderlerinin bizzat metaverse kullanıcısı olmasından geçiyor. McKinsey olarak metaverse’de değer yaratmak iste- yen iş liderlerine önerilerimizi 3 başlık altında toplayabiliriz. Metaverse’de değeri yakalamak için ilk olarak; değer odaklı bir strateji gelişti- rin. Değer yaratacak hedeflerinizi ve oynamak istediğiniz rolü tanımlayın. İkinci adım ola- rak test ederek öğrenmeyi ve benimsemeyi ilke edinin. Metaverse’de ilk faaliyetlerinizi hızla başlatın, sonuçları izleyin ve yeniden düzenleyin. Üçüncü ve son adımınız da işi ölçeklendirmeye odaklanmak olsun. Metaver- se konusunda ölçeklenmek için altyapınıza ve şirketinizin teknik yetkinliğine yaptığınız yatırımlarla birlikte ekiplerinizin yeteneklerini geliştirmelerine de imkan yaratın. Unutmayın, ölçeklenmek için, metaverse’ün iş stratejini- zin ve işletim modelinizin bir parçası olması gerekiyor. Bu nedenle çalışanların bu konuda gelişiminin desteklenmesi ve uyum sağlayabil- meleri kritik önem taşıyor” dedi. Metaverse, 4 ana başlık altında 10 kat- mandan oluşuyor Son dönemde büyük ivme yakalayan me- taverse, McKinsey uzmanları tarafından 4 ana başlık altında 10 katmana ayrılıyor. Bu başlıklardan içerik ve deneyimin altında; içerik, uygulamalar ve sanal dünyalar kat- manları yer alıyor. Platformlar başlığında da 3D geliştirme platformlarıyla birlikte erişim ve keşif katmanları bulunuyor. Metaverse için kullanılan tüm cihazlar, işletim sistemleri ve aksesuarlarla birlikte meta veri deposu için kullanılan bulut çözümleri başta olmak üzere yarı iletkenler ve ağlar gibi altyapı sistemleri de altyapı ve donanım başlığı altına giriyor. Son başlık olan kolaylaştırıcılar da güvenlik, kimlik ve veri yönetimi, gizlilik ve içerik de- netleme platformları olarak sayılıyor. Ayrıca dijital kimliği, avatarları ve sosyal grafikleri yöneten platformların yanı sıra ödemelerin yapıldığı platformlar da bu başlık altında onuncu katman olarak paylaşılıyor. Dijital Biz 50 Dijital Biz 51

Sayfa 52 — dergide görüntüle

Nisan 2023 Deloitte’un Metaverse ekosisteminin Türkiye’ye olası ekonomik, sosyal ve çevresel etkilerini ortaya koyduğu “Metaverse’ün Türkiye İçin Potansiyel Değeri” araştırmasına göre Metaverse Türkiye’ye 2035 için öngörülen GS- YH’nin yüzde 1,3 ila yüzde 2,4’ü kadar bir ekonomik değer sağlayabilir. Türk şirketleri kullanıcı merkezli sanal deneyimler yaratmak için giderek daha fazla yatırım yapıyor. Sadece özel şirketler değil devlet kurumları da bu konuda çalışmalarını artırıyor. Meta- verse’ün Türkiye’de gelecek dönemde ekonomik olarak büyüyeceği öngö- rülüyor. Deloitte’un Metaverse eko- sisteminin Türkiye üzerindeki etkisini araştırdığı ‘Metaverse’ün Türkiye İçin Potansiyel Değeri” raporunda elde edi- len sonuçlara göre Metaverse ekosis- Metaverse, Türkiye’ye 12 yılda 37,5 milyar dolar kazandırabilir teminin başarılı bir şekilde oluşturul- ması durumunda 2035 yılına kadar Türkiye ekonomisine 37,5 milyar dolara yaklaşan bir ekonomik katkı sağlayabi- leceği tahmin ediliyor. Ayrıca Metaver- se’ün başarılı bir şekilde yayılarak top- lum tarafından benimsenmesinin olası sosyal ve çevresel etkileri de raporda ele alınıyor. Örneğin Türkiye’deki kır- sal nüfus daha gelişmiş eğitim ve öğ- retim programları gibi yalnızca kentsel merkezlerde bulunabilecek kaynaklara Metaverse aracılığıyla erişmesi Türki- ye’nin Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları’na da katkıda bu- lunacağı öngörülüyor. Bunun yanında fiziksel olarak bulunma ihtiyacını azal- tan yenilikler ve uzaktan çalışmanın yaygınlaşması da seyahat ve ticari fa- aliyetlerden kaynaklanan karbon emis- yonlarını azaltacak. Haber Raporda öne çıkan bazı başlıklar şöyle; Türkiye Metaverse’te en çok para birimine sahip ülke - Araştırma internetin, Türk halkının hayatın- da önemli bir yer tuttuğunu ortaya koyuyor. Türkiye’de ortalama bir kullanıcı günde yak- laşık 8 saatini internette geçirirken nüfusun yaklaşık yüzde 80’i sosyal medyada aktif. - Metaverse’e ilişkin teknolojilere Türk hal- kının yoğun bir ilgisi bulunuyor. Türkiye’deki yetişkinlerin yüzde 94’ü artırılmış gerçeklik (AR) kavramını biliyor. Ülkedeki yaklaşık 4 ki- şiden 1’i, Metaverse evreninde kullanılan bir kripto para birimine sahip. Bu oran ile Türkiye dünyadaki tüm ülkeleri geride bırakıyor. - Türkiye’deki bireylerin ve ticari işletmelerin de Metaverse’e olan ilgileri gün geçtikçe artı- yor. 2021 yılı itibariyle, Türkiye sınırları içinde 20.000’den fazla sanal arsa blokzinciri üze- rine inşa edilmiş bir artırılmış gerçeklik (AR) ve sanal gerçeklik (VR) platformu olan OVR üzerinde bireyler tarafından satın alındı. - Metaverse’ün Türkiye’ye potansiyel ekono- mik katkısının 2035 yılına kadar 19,9 milyar dolar ile 37,5 milyar dolar arasında olabile- ceği öngörülüyor. Bu miktar Türkiye’nin 2035 için öngörülen GSYH’sinin yüzde 1,3 ila yüzde 2,4’üne eşdeğer. - Oluşacak bu ekonomik etkiden öncelikle yaralanacak sektörler olarak e-ticaret ve perakende, turizm ve kültür, eğitim, oyun ve e-spor gösteriliyor. Metaverse bilgi ve hizmete erişimi kolay- laştırıyor Ekonomik faydalarının yanında Metaverse’ün hem toplum hem de fiziksel çevre üzerinde daha geniş etkileri olması bekleniyor. Me- taverse’ün başarılı bir şekilde toplumun her katmanına yayılması bilgi ve hizmetlere erişi- mi genişleterek, sağlık hizmetleri gibi özellik- le geçtiğimiz dönemde dünyanın bir numaralı gündem maddesi haline gelen bir hizmetin kapsayıcılığını artırabilir. Faaliyetlerin ve hizmetlerin sanal olarak yürütülebilmesi ve sunulabilmesi, Türkiye’nin İklim Değişikliği Eylem Planı’nı da destekle- me potansiyeline sahip. Dijital Biz 52 Dijital Biz 53

Sayfa 54 — dergide görüntüle

Nisan 2023 Uluslararası danışmanlık, denetim ve vergi şirketi EY, metaverse’in telekom operatörleri için sunduğu büyüme ve gelir fırsatlarına dikkat çeken ’Telekom operatörleri için me- taverse’ (Metaverse for telcos) adlı bir analiz hazırladı. Uluslararası danışmanlık, denetim ve vergi şirketi EY (Ernst & Young), yayınladığı analizde (Telekom operatörleri için metaverse) metaver- se’in sunduğu fırsatları değerlendirmek isteyen telekom şirketlerinin geleneksel yaklaşımların ötesine geçen yeni yeteneklere ve hizmetlere yönelmesi gerektiğine işaret etti. EY analizi, metaverse’in kişilere ve işletmelere etkileşim, ticaret ve oyun alanlarında yepyeni bir ufuk açtığına ve fiziksel dünyanın kısıtlamalarını aşarken yepyeni verimlilik ve üretkenlik sevi- yeleri sunduğuna dikkat çekiyor. Analize göre, metaverse tıpkı daha önceki devrim niteliğinde- ki diğer büyük teknoloji atılımları gibi, katılmakta geç kalanlar için geride kalma riski de taşıyor. Analiz, telekom operatörlerinin metaverse’i ken- dileri için fırsata çevirecek yedi yöntemi şöyle sıralıyor: 1. İnsan arayüz donanımının gelişimine ve yayılmasına katkı sağlamak: Kullanıcıların metaverse ile etkileşimi artırılmış gerçeklik (AR) ve sanal gerçeklik (VR) kulaklıkları, oyun kon- solları ve akıllı telefonlar gibi cihazlar aracılığıyla gerçekleşecek. Dolayısıyla metaverse’e açılan birer kapı işlevi üstlenen bu cihazların gelişimi büyük önem taşıyor. Mevcut VR teknolojisinin gelişip yayılması ve ana akım haline getirilmesi için taşınabilirlik, çözünürlük, tepki süresi ve görüş alanı gibi birçok alanda iyileştirmelere ihtiyaç var. EY analizi, operatörlerin, tüketicile- re VR cihazları ve bağlantı hizmetleri satarak cihaz satıcılarıyla iş birliği yapmak için bu fırsatı değerlendirebileceklerini vurguluyor. 2. Lider bağlantı sağlayıcısı olmak: Metaverse’in gelişimi ve yayılması altyapı ve bağlantı ile doğ- rudan ilişkili. 5G hizmetleri, çok daha yüksek veri hızları, ultra düşük gecikme süreleri, daha fazla güvenilirlik ve standart bir deneyim sunmayı amaçlıyor. Hâlihazırda ticari olarak faal durumda olan 5G ağları, hem tüketicilerin hem de işletmele- rin metaverse ortamına girmesini kolaylaştıracak. 2030 yılına doğru, telekomünikasyon sektörünün gündemine girecek olan 6G’nin veri aktarım hızları ve gecikme süreleri açısından 5G’den de çok daha yüksek performans sunacak olması bekleni- yor. Tüm bunlar gelecekte metaverse’in daha hızlı büyümesini sağlayacak. Haber 3. Yenilikçi servisler sağlamak üzere konumlan- mak: Metaverse, yüksek bilgi işlem gücü, ger- çek zamanlı işleme ve yapay zekâ yetenekleri gerektiriyor. Bilgi işlem ihtiyaçlarındaki artış göz önüne alındığında, uç bilgi işlem (edge compu- ting), metaverse’in en önemli yapı taşlarından biri olacak. Gelecekte, milyonlarca insan metaverse ortamında gerçek zamanlı deneyimler yaşarken, bu süreçteki tüm kaynakların merkezileştirilme- si ve depolanması için telekom operatörleri, uç hizmetlerin sunulmasında, veri aktarımının çok daha verimli olarak sağlanmasında, güvenliğin artırılmasında, ağ sorunlarının aşılmasında ve dolayısıyla gelir akışlarının çeşitlendirilmesinde benzersiz bir konuma sahip olacak. Operatörle- rin bulut stratejilerini buna göre geliştirmeleri ve doğru iş ortaklıkları kurmaları önemli. 4. İleri düzey analitik ve yapay zekâ yetenek- leri geliştirmek: Metaverse, çok büyük miktarlar- da veri toplanmasını gerektirecek ve bu verilerin toplanma, saklanma ve başka amaçla kullanım olanakları çok daha büyük bir önem kazanacak. Diğer sektörlerle kıyaslandığında, telekom şir- ketlerinin çağrılarla ilgili veri kayıtlarından içgörü- ler elde etmeye yönelik ihtiyaçları, onların büyük veri içgörülerine daha fazla erişim avantajına sahip olduğu anlamına da geliyor. Ürün, kulla- nıcı ve varlıklara ilişkin çok miktarda veri meta- verse’te yer alırken, operatörlerin perakende ve dağıtım yetenekleri müşteri ve operasyonlarla ilgili değerli içgörüler sağlayacak. 5. Güvenlik, gizlilik ve güven metaverse hizmet- lerinin merkezinde olmalı: Metaverse’e geçiş, çok büyük miktarda kritik verinin işlenmesi gereğini de beraberinde getirecek. Bu süreçte önceliğin güvenliğe verilmesi kritik önem taşıyor. Günümüzde dijital ayak izleri ve kişisel verilerinin bütünlüğü konusunda her zamankinden daha kaygılı olan tüketiciler, bu alanda telekom opera- törlerine daha fazla güvenme eğilimindeler. Bu endişelerin giderilmesinde avantajlı konumda olan telekom operatörleri metaverse’in inşa sü- recinde müşteri ilişkilerini doğru değerlendirmeli. 6. Metaverse için platformlar geliştirmek: Günümüzde birçok şirket kendi metaverse plat- formlarını hayata geçirirken bu alandaki başarı- nın da ne kadar fazla abonenin çekilebileceğine başarının da ne kadar fazla abonenin çekilebilece- ğine bağlı olması bekleniyor. Burada ise, kullanı- cıların daha fazla zaman geçirmesini sağlayacak ilginç, tematik deneyimler ve etkinliklerin yanı sıra işletmelere ve tüketicilere özel hizmetler sunmak başarı için kilit nokta olacak. Operatörler metaver- se’in kademeli evrimsel gelişiminden yararlanmak için, gelişmekte olan metaverse platformlarına yatırım yapmaya hazırlıklı olmalı. 7. Ekosistemin düzenleyicileri arasında olmak: Telekom operatörleri, metaverse ile etkileşim kur- mak için stratejilerini daha da geliştirdikçe, büyüme yolunda hızlanmak için yeni ortaklık çerçeveleri oluşturmalı. Bunun için ise metaverse ekosis- temlerinde yer alan diğer paydaş ve katılımcılarla daha yakın ilişkiler ve iş birlikleri gerekecek. Cihaz üreticileri ve teknoloji platformu sağlayıcıları ile iliş- kiler, sanal ve artırılmış gerçekliğin sağladığı uzun vadeli fırsatlara dönüştürülebilmeli. Yine, politika yapıcılarla olan ilişkiler de operatörlerin kendilerini metaverse ekosisteminin düzenleyicileri olarak konumlandırmasına yardımcı olacaktır. EY Türkiye Telekomünikasyon, Medya ve Teknoloji (TMT) Sektör Lideri Emre Beşli konu hakkındaki değerlendirmesinde şunları söyledi: “Metaverse’in gelişiminde, büyük teknoloji oyuncu- ları gibi telekom operatörleri de etkin ve önemli bir role sahip. Bazı gelişmiş pazarlarda, metaverse’i hayata geçirmek için farklı teknolojilerin en iyi şe- kilde nasıl bir arada kullanılabileceğine odaklanan araştırmalar sürüyor. Bir platform olarak henüz başlangıç aşamasında olan metaverse, telekom operatörlerine müşteri deneyimini daha da iyileş- tirmek, yenilikçi hizmetler aracılığıyla yatırımlardan gelir elde etmek ve operasyonel verimliliklerini artırmanın da aralarında olduğu birçok yeni fırsat sunuyor. Telekom operatörleri bu alanda hem kendi geliştirebilecekleri hem de katılabilecekleri ekosistemlerde benzersiz konum ve avantajlara sahip. Teknoloji devleri ve çevrimiçi oyun geliştirici- lerin yanı sıra telekomünikasyon operatörleri, 5G, bulut, analitik ve yapay zekâ (AI) gibi yeni gelişen teknolojilerden yararlanarak rollerini sadece şebe- ke altyapısı sağlayıcılığı ile kısıtlı olmaktan çıkarta- bilir. Biz telekomünikasyon sektöründeki şirketlere, metaverse’in sunduğu fırsatlardan en iyi şekilde yararlanabilmeleri için değişimin temel boyutlarını keşfetmelerini ve yeni iş birliği fırsatlarını değerlen- dirmelerini öneriyoruz.” Metaverse telekomünikasyon operatörleri için cazip büyüme ve gelir fırsatları barındırıyor Dijital Biz 54 Dijital Biz 55

Sayfa 56 — dergide görüntüle

Nisan 2023 • Ericsson ConsumerLab’in yayınladığı 5G: The Next Wave (5G: Yeni Dalga) raporu, 5G üzerine şimdiye kadar yapılmış en kapsamlı tüketici araştırması. • 5G kullanıcıları, sanal dünyalardaki oyunlar ve artırılmış gerçeklik (AR) gibi metaverse hizmetlerine, 4G kullanıcılarına kıyasla hafta- da ortalama bir saat daha fazla vakit ayırıyor. • Halihazırda genişletilmiş gerçeklik (XR) hiz- metleri kullanan 5G tüketicilerinin yarısı, AR uygulamalarının iki yıl içinde akıllı telefonlar- dan XR gözlüklerine taşınacağına inanıyor. Ericsson’un küresel çapta, bu alanda şimdiye kadar yapılan en kapsamlı araştırması, tüke- ticilerin 5G’ye artan bağlılığını ve yeni nesil kullanım örnekleri hakkındaki beklentilerini gözler önüne seriyor. Ericsson Consumer- Lab’in, 5G: The Next Wave (5G: Yeni Dalga) isimli raporu, çeşitli ülkelerde 5G teknolojisi- nin ilk kullanıcılar üzerinde bıraktığı etkiyi ele 5G Teknolojisi Metaverse İçin Zemin Hazırlıyor alıyor, aynı zamanda 5G abonesi olmayan kişilerin teknolojiye ilgi duyup duymadıklarını ve bu konudaki beklentilerini de araştırıyor. Rapora göre, akıllı telefon kullanıcılarının en az yüzde 30’unun önümüzdeki yılda 5G’ye abone olacağı tahmin ediliyor. Rapor, iletişim hizmeti sağlayıcılarının (te- lekom operatörlerinin) dijital hizmetleri 5G tarifeleriyle birleştirmeleri sonucunda, özel- likle gelişmiş video ile artırılmış gerçeklik (AR) uygulamalarının daha fazla kullanılması olmak üzere, ortaya çıkan davranış değişik- liklerine ışık tutuyor. 5G: The Next Wave (5G: Yeni Dalga), aynı zamanda 5G’nin ana akımda benimsenme hızını, tüketici taleplerinin karşılanıp karşılan- madığını, akıllı telefon davranışlarındaki 5G kaynaklı değişimleri ve tüm bunların ağ trafiği üzerindeki etkisini de ele alıyor. Haber 5G alanında sektördeki en büyük küresel tüketici anketi olan araştırma kapsamında, 37 ülkede 49.000’den fazla tüketiciyle görü- şüldü. Aynı zamanda Ericsson’un herhangi bir konu üzerine gerçekleştirdiği en kapsamlı tüketici anketi olma niteliği de taşıyan anketin kapsamı, 430 milyon 5G abonesi de dahil olmak üzere, dünya çapında yaklaşık 1,7 milyar tüketicinin görüşlerini temsil ediyor. Ericsson ConsumerLab’in Başkanı Jasmeet Singh Sethi, şu ifadeleri kullandı: “Araştır- manın ölçeği, tüketicilerin 5G ile ilgili gerçek görüşlerini ve tutumlarını anlamamızı sağlıyor. Rapora göre yeni potansiyel 5G kullanıcıla- rının, ilk kullanıcılara göre teknolojiden farklı beklentileri bulunuyor. Genel olarak tüketiciler, 5G kullanmanın gelecekteki yaşam tarzlarının önemli bir parçası olacağını düşünüyor.” Sethi, ek olarak, “5G’nin, ilk benimseyen- leri için, etkileşimli üç boyutlu sanal oyun platformlarında sosyalleşme, oyun oynama ve dijital eşya satın alma gibi, metaverse hizmetlerinin kullanımında önemli bir faktör olarak öne çıkmasını görmek enteresan oldu. 5G kullanıcılarının artırılmış gerçeklik uygula- malarında geçirdikleri süre, 4G kullanıcılarına kıyasla, son iki yılda ikiye katlandı” dedi. Rapora göre, genişletilmiş gerçeklik (XR) özelliğini kullanma konusunda deneyim sahibi olan 5G tüketicileri, karma gerçeklik gözlük- lerinin potansiyeli konusunda daha iyimser oldukları için, gelecekteki cihazları da ilk be- nimseyenler muhtemelen bu tüketiciler olacak. XR hizmetlerini halihazırda her hafta kullanan 5G tüketicilerinin yarısı, AR uygulamalarının önümüzdeki iki yılda akıllı telefonlardan XR gözlüklere taşınacağına inanıyor. Bu görüşte olan 4G tüketicilerinin oranı ise üçte bir. 5G – Yeni Dalga (5G – the Next Wave) Ra- poruna göre 6 önemli trend: 1. 5G’ye geçiş, enflasyona direnç göstere- cek: 2023 yılında, 37 pazarda en az 510 milyon tüketicinin 5G’ye geçiş yapması bek- leniyor. 2. Yeni kullanıcı dalgası yüksek beklentilerle geliyor: 5G teknolojisini yeni benimseyecek olan kullanıcıların, bu teknolojiyi yeni ve inovatif hizmetleri mümkün kıldığı için tercih etmiş ilk kullanıcılara nazaran, özellikle kap- sama alanı gibi konularda 5G performansın- dan büyük beklentileri var. 3. Algılanan 5G kapsamı, tüketicilerin yeni memnuniyet kıstası olarak öne çıkıyor. Coğ- rafi kapsama, kapalı/açık alandaki kapsama ve toplu alanlardaki kapsama noktaları, kul- lanıcı algısı oluşturma noktasında teknolojiyi kullanan kişi sayısından daha önemli. 4. 5G, gelişmiş video ve artırılmış gerçeklik kullanımını artırıyor. Geçtiğimiz iki yılda, 5G kullanıcılarının AR uygulamalarında geçirdiği süre ikiye katlanarak haftada iki saate ulaştı. 5. 5G’yi gelire dönüştürme modellerinin ge- lişmesi bekleniyor: 10 tüketiciden 6’sı, 5G’nin yalnızca veri hacmi ve hıza odaklanmayıp, belirli ihtiyaçlar için talebe göre özel ağ özel- likleri sunmasını bekliyor. 6. 5G’ye geçiş, metaverse için zemin hazırlı- yor. 5G kullanıcıları, 4G kullanıcılarına kıyas- la metaverse hizmetlerine şimdiden haftada bir saat daha fazla vakit ayırıyor. 2025 yılına kadar, 1,5 saati AR/VR gözlüklerinde olmak üzere, mobil cihazlarda 2 saat daha fazla video içeriği tüketilmesi bekleniyor. Dijital Biz 56 Dijital Biz 57

Sayfa 58 — dergide görüntüle

Nisan 2023 Her yıl düzenlenen Meta Connect Konfe- ransı bugün çevrimiçi olarak gerçekleşti. Bu seneki konferansın açılış konuşması- nı yapan Meta CEO’su Mark Zuckerberg, geçen yılki konferansta fiziksel dünyada yapılması mümkün olmayan aktivitele- ri mümkün kılan ve insanlarla bağlantı kurmayı bambaşka bir boyuta taşıyan metaverse ile ilgili vizyonunu paylaşmıştı. Bu yıl ise, bu vizyon doğrultusunda kay- dedilen aşamaları sergilemek için sanal kürsüde yerini aldı. Meta Quest Pro geliyor Gelişmiş teknolojisi ile şu ana kadar çıkan bütün modellerin önüne geçen Meta Quest Pro, tam renkli karma gerçekliği etkinleştirme kapasitesine sahip yüksek çözünürlüklü sen- sörler dahil olmak üzere yenilikçi yeni özellik- ler sunuyor. Cihazdaki ince optikler, daha Düzgün yüz ifadeli Avatarlar geliştiriyor keskin ve net görseller sağlarken aynı za- manda daha şık ve dengeli bir başlık tasarı- mı sunuyor. Dokunmaya dayalı daha hassas ve gelişmiş geri bildirime sahip ve tamamen yeniden tasarlanmış kontrolörler, kullanıcıya sanal gerçeklikteki her hareketi doğal hisset- tiriyor. Göz izleme teknolojisine sahip cihaz, aynı zamanda yüz ifadelerini algılayabiliyor, yani avatarınız yüz hareketlerinizi detaylı bir biçimde yansıtarak sanal evrende insanlarla bağlantı kurarken karşınızdaki kişi gerçek sizi görebiliyor. Meta, Microsoft ile iş birliği yapıyor Meta, metaverse’ün tek bir şirket tarafından inşa edilemeyeceğine inanıyor. Konferans sırasında bu konuyu biraz daha detaylandır- mak üzere Zuckerberg’e, süreci hızlandıra- cak yeni ortaklıkları paylaşmak üzere Micro- soft Başkanı ve CEO’su Satya Nadella ve Haber Accenture Başkanı ve CEO’su Julie Sweet katıldı. Meta Quest Pro’nun aslında iş dünyası dü- şünülerek tasarlandığı ve Microsoft Üret- kenlik Araçlarının Meta Quest cihazlarına ve Meta iş deneyimlerine getirilmesinin amaçlandığı belirtilerek Meta ve Microsoft arasındaki ortaklık resmi olarak duyuruldu. Bu uygulamalara Meta Quest için Micro- soft Teams, Microsoft Windows 365, Mic- rosoft 365 uygulama deneyimleri, Mic- rosoft Teams/Workrooms entegrasyonu, Microsoft Intune ve Azure Active Directory desteği ve Microsoft Teams’de Meta Ava- tarlar dahil olacak. Meta ayrıca, cihaz ve uygulama yöneti- mi gibi temel yönetici özelliklerini içeren Meta Quest 2 ve Meta Quest Pro abonelik paketi Quest for Business’ın gelecek yıl geleceğini duyurdu. Bütün bunların yanı sıra Meta, ekiplerin bağlantı kurabilmesi için geliştirilen bir VR alanı olan Horizon Workrooms için bir dizi yeni özellik duyurdu. Yeni özellikler ara- sında daha gerçekçi avatarlar, 360 derece kapsayıcı ses özelliğine sahip ayrı gruplar kurma, yapışkan notlar, daha net yazı- lar yazabilmek için yeni bir kalem ucu ve büyük sanal ekranlara erişebileceğiniz ve tam renkli geçiş modunu kullanabileceği- niz kişisel bir ofis yer alıyor. Aynı zamanda Meta, uzun vadede bir Zoom entegras- yonu ve 3D model incelemesi olan Magic Room’u kullanıcıların hizmetine sunmayı planlıyor. VR geliştirici ekosistemi hızla büyüyor Verilere göre bugüne kadar Meta Quest Store’daki oyunlara ve uygulamalara har- canan para 1,5 milyar doların üzerinde. Yapılan açıklamalara göre Meta, şu anda brüt geliri 10 milyon doların üzerinde olan 33 oyuna sahip ve brüt geliri 5 milyon doların üzerinde olan uygulamaların sayısı geçen yıldan bu yana ikiye katlanmış durumda. Yeni nesil sosyal platform şekilleniyor Meta’nın konferansta belirttiği üzere, Quest 2 ortaya çıktığında, insanların çoğu sanal gerçeklikteki zamanlarını yalnız geçirirken, günümüzde ise bu insanlar zamanlarını sosyal ve birden fazla oyuncunun katıldığı uygulamalarda oyun oynayarak, yeni hobiler öğrenerek ve daha birçok şey yaparak geçi- riyor. Bütün bunların yanı sıra Meta, web için Horizon Worlds’ü geliştirdiğini açıkladı. Böylece insanlar sadece VR başlıkları ile sınırlı kalmayarak herhangi bir cihazda sanal dünyalarda diğer kullanıcılarla bir araya ge- lebilecekler. Bu, içerik oluşturucular için oluş- turdukları sanal ortamların çok daha büyük bir kitleye sahip olacağı anlamına geliyor. Ayrıca Meta, en sevilen markalardan bazıla- rının sanal kıyafetlerinin satın alınabileceği Avatar Mağazası’nı bu yıl içinde VR için çıka- racağını açıkladı. Geleceğin teknolojisi Meta, artırılmış gerçeklik gözlükleri konu- sundaki ilerlemelerin sürdüğünü, bilgi işlem, grafikler, ekranlar, sensörler ve yapay zekaya yatırım yaptıklarının altını çizdi. Meta’nın Aria Projesi ve Carnegie Mellon Üniversitesi ile olan ortaklığı, görme engelli insanların iç mekanlarda daha rahat gezin- melerine yardımcı olmayı amaçlıyor. Meta, sanal evrende 3 boyutlu nesneler oluşturabilmek ve kontrol edebilmek amacıy- la geliştirilen sinirsel parlaklık alanları ve ters görüntü işleme teknolojilerinin önemli ölçüde ilerleme kaydettiğini belirtiyor. Son olarak Meta, düzgün yüz ifadeleri ve daha hızlı ve kolay oluşturulabilen Instant Codec Avatarları dahil olmak üzere fotoger- çekçi Codec Avatarları geliştirdiğini kaydetti. Dijital Biz 58 Dijital Biz 59

Sayfa 60 — dergide görüntüle

Nisan 2023 HONOR, Gateaway to the Future girişimiyle, Metaverse çağında kültürel mirası daha erişi- lebilir ve ilgi çekici hale getirmeyi amaçlıyor Küresel teknoloji şirketii HONOR, kültürel mirası teknolojinin gücüyle zenginleştirmek için Gateaway to the Future adında bir giri- şim başlattı. Şirket, popüler iki sanatçıdan artırılmış gerçeklik (AR) kullanarak, Hamburg Spe- icherstadt’ta bulunan ve UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde de yer alan ikonik simge Wasserschloss’u yaratıcı bir şekilde yeniden tasarlamalarını istedi. Metaverse ve hibrit turizmin büyümesine artan ilginin somut bir örneği olan proje, insanları kültürel geçmişe daha kapsamlı yollarla bağlamak ve küresel turizmi desteklemek için yapay zeka (AI), ar- tırılmış gerçeklik (AR) ve Mekansal Ses gibi yeniliklerden yararlanarak küresel yaratıcı Metaverse’ü daha erişilebilir kılmayı hedefliyor yeteneklere ilham vermeyi hedefliyor. Metaverse’de kültürel mirası benimsemek HONOR, dijital kültürel gelişime katkıda bu- lunmak ve dünyanın her yerinden insanlara metaverse’deki kültürel hazineleri yeniden hayal etmeleri için ilham vermek amacıyla proje için pilot yer olarak Hamburg’u seçti. Şirket, projeyi hayata geçirmek için bir AR ve VR geliştirme şirketi olan ARLOOPA ile çalış- tı ve ünlü Wasserschloss binasını yaratıcı bir şekilde dönüştüren ünlü sanatçılar Yunuene ve Timo Helgert ile işbirliği yaptı. Yunuene, “Zamanda Yelken Açma” adını verdiği çalışmasında, deniz lojistiğindeki ye- niliğin kendine özgü görsel estetiğiyle zaman içinde nasıl dönüştüğünü göstererek, şehir limanının evrimine işaret etti. Timo Helgert’in Haber “Çiçek Açan Gelecek” adlı çalışması ise Hamburg’un dünyanın en yeşil şehirlerinden biri olarak güzel bitkilerin ve nesli tükenmekte olan türlerin gelişebileceği yeşil bir gelecekte, Wasserschloss’un nasıl görüneceğini yara- tıcı bir şekilde hayal ederek daha fütürist bir yaklaşımı benimsedi. HONOR CEO’su George Zhao, “Küresel bir teknoloji şirketi olarak, insanların geçmişten gelen kültürel hazineleri deneyimlemesine ve aynı zamanda geleceğin olanaklarını keşfet- mesine olanak tanıyan akıllı cihaz teknolojisi geliştirmek istiyoruz. Hibrit turizm patlama- sına katkıda bulunan, dünya çapında akıllı telefon kullanıcıları için fiziksel deneyimleri artıran AR ve AI teknolojilerinin artık daha fazla kullanıldığını görüyoruz” dedi. AI ve AR’nin Gücü ile Sürükleyici Dene- yimler HONOR bu girişimiyle, küresel turizmdeki toparlanmanın ardından yükselen bir trend olan hibrit turizmin altını çizdi. Wassersch- loss’taki AR deneyimleri, dijital ve fiziksel dünyaları bir araya getirerek gezginlerin kültürel mirası yeni bir şekilde deneyimleme- lerini sağlıyor. Bu iki çalışmaya, ücretsiz olarak indirilebilen ARLOOPA uygulaması üzerinden HONOR’a özel açılan sayfadan erişilebiliyor. Dijital Biz 60 Dijital Biz 61

Sayfa 62 — dergide görüntüle

Nisan 2023 Meta ve xtopia iş birliğinin ikinci ayağı, geçtiğimiz Cuma akşamı düzenenlen Ancient Futures (Antik Gelecekler) isimli dijital sergi açılışıyla gerçekleştirildi. Ar- keoloji Müzesi’nde gerçekleştirilen açılış etkinliğinde xtopia’nın “her şey zamana ait” şiir enstalasyonu Arkeoloji Müzesi’nin etkileyici cephesinde davetlilerle buluştu. Meta, xtopia, Kültür ve Turizm Bakanlığı iş birliğiyle Ancient Futures sergisinin açılışı, İs- tanbul Arkeoloji Müzesi’nde Arkeoloji Müzesi Direktörü Rahmi Asal, Kültür Varlıkları ve Mü- zeler Genel Müdürlüğü Müzeler Dairesi Baş- kanı Bülent Gönültaş, Meta Orta Doğu, Afrika ve Türkiye Bölge Başkan Yardımcısı Derya Matraş ve xtopia Kurucusu Lalin Akalan’ın ev sahipliğinde gerçekleşti. 400 kişinin katıldığı açılışta arkeoloji ve mitolojiden esinlenerek geçmişi günümüz teknolojileriyle buluştu- ran ve geleceği hayal ettiren, Arkeoloji Arkeoloji Müzesi kapılarını metaverse’e açtı Müzesi’nin etkileyici cephesini kanvas olarak kullanan mapping gösterisi gerçekleşti. Arkeoloji Müzesi’nin farklı salonlarına yer- leştirilen sergide, müzenin eserleriyle aynı ortamda dijital ekranlar ve fiziksel heykellerin yanı sıra, Artırılmış Gerçeklik çalışmalarıyla birçok perspektif bir araya geldi. Dijital ekran- larda Liam Young, Theo Triantafyllidis, David OReilly, Behnaz Farahi, Jonathan Monag- han gibi önemli global sanatçıları İstanbul’da buluşturan sergi aynı zamanda son yılların yaratıcı zihinlerinden Ecem Dilan Köse, Beryl Bilici, Kerim Safa, Kerim Dündar, Enes Güç, İdil Dursun gibi yerli sanatçıların işlerine de ev sahipliği yapıyor. Bununla birlikte, yurtdı- şında önemli başarılara imza atan araştırma- cı ve sanatçılar Memo Akten, Sarper Baran ve Pınar Yoldaş da bu sergide buluşuyor. Meltem Şahin, ha:ar, Enes Güç, Mesut Öz- türk, Alper Derinboğaz ve Gaye Su Haber Akyol da fiziksel heykelleriyle sergiye derinlik katıyor. Ayrıca, Memo Akten, Pınar Yoldaş, Kerim Dündar ve Ecem Dilan Köse’nin kat- kıda bulunduğu dijital sergi için kurulan VR (Sanal Gerçeklik) köşesinde tüm ziyaretçiler sanal sergiyi gezme fırsatı bulabilecek. Etkinlikte açılış konuşmasını yapan Meta Orta Doğu, Afrika ve Türkiye Bölge Başkanı Derya Matraş, Kültür ve Turizm Bakanlığı ve xtopia ile hayata geçirdiğimiz iş birliğinin bir ürünü olan bu sergi sayesinde metaverse’e sizlerle birlikte bir adım atmak istiyoruz dedi ve ekledi “Bugün açılışını gerçekleştirdiğimiz Ancient Futures sergisi, içerik üreticileri ve sanatçıların da metaverse ekosisteminde ne kadar önemli olacaklarını bize gösteri- yor. İçerik üreticileri ekonomisi, önümüzdeki yıllarda da çok duyacağımız bir terim. İçerik üreticilerin nasıl çalıştığı, kullandıkları araç- lar, kullandıkları görsel dil ve nasıl iş birliği yapılabileceğini anlamamız bu sebeple de çok kıymetli olacak. Biz de Meta olarak me- taverse’ün genişleyebileceği bir ekosistem oluşturma yolunda hep birlikte çalışacağımız için oldukça heyecan duyuyoruz.” Kültür ve Turizm Bakanlığı Müzeler Genel Müdürlüğü Müzeler Daire Başkanı Bülent Gönültaş ise Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Antik Gelecekler sergisi ile fikir aşamasından itibaren ilgilendiğini belirerek, “Halihazırda metaverse’e birçok farklı alanda yatırım yapı- yoruz ve bu etkinliğin ülkemizin kültür sanat ekosisteminin geleceği için çok önemli oldu- ğunu düşünüyoruz. Antik Gelecekler sergisi ileride AR/VR alanlarında yapılacak çalışma- lar için de yol gösterici bir niteliğe sahip. Biz de önümüzdeki dönemde metaverse ile daha çok kişiye ulaşmak adına biz de çalışmaları- mızı sürdürerek bu ekosistemin inşa edilme- sine destek olacağız” dedi. Xtopia kurucusu Lalin Akalan ise sergide yer alan eserlere dair bilgiler paylaştı ve şöyle konuştu: “Belki de insanlik tarihinde ilk defa küresel bir boyutta eş zamanlı olarak bir me- taverse dünyasını geliştirip üzerine yatırım yapıyoruz. Metaverse, dünyanin ve toplumun çalışma şeklini değiştirme potansiyeline sahip ve sanatçılara da bu düzlemin her kö- sesini dijital yaratıcılıkla harmanlamaları için eşi görülmemiş bir fırsat sunuyor.” Sergi için özel, Instagram filtresi olarak tasarlanan Arkeoloji Müzesi’nin en değerli eserlerinden İskender Lahti’nin AR çalışması, sadece İstanbul Arkeoloji Müzesi ziyaretle- rinde değil, Instagram filtre arama butonuyla her yerden ulaşılabiliyor. Ancient Futures ser- gisi, geçmiş zaman ve kültürel mirasımızdan ilham alarak, “Yarının mitolojileri ve arkeolo- jik kalıntılarını bugün nasıl oluşturuyoruz?” sorusuna yanıt arayan 27 eser ve hikayeyi, kurgusal ve spekülatif varoluşlar olarak öne sürüyor. Müze içerisinde konumlandırılan di- jital ekranlar ve VR deneyim alanları 15 Ekim - 30 Ekim 2022 tarihleri arasında Arkeoloji Müzesi’nde ziyarete açık olacak. Dijital Biz 62 Dijital Biz 63

Sayfa 64 — dergide görüntüle

Nisan 2023 Uluslararası danışmanlık, denetim ve vergi şirketi EY, pandemi etkilerinin geride kaldığı ve yaşam maliyetlerinin yükseldiği bir dönemde, hanelerin ev içi bağlantı ve içerik tüketimine iliş- kin tercihlerine odaklanan Dijital Evi Çözümlemek (Decoding Digital Home) araştırmasının sonuçlarını yayınladı. Uluslararası danışmanlık, denetim ve vergi şirketi EY (Ernst & Young), Dijital Evi Çö- zümlemek (Decoding Digital Home) başlıklı araştırmasının sonuçlarını açıkladı. Araştır- maya göre günümüzde hanelerin yaklaşık üçte ikisi, geniş bant (broadband) internet servis sağlayıcılarının abonelik ücretleri- ni yükselteceği konusunda kaygı yaşıyor. Araştırma, birçok tüketicinin hâlihazırda abone oldukları streaming (akış) platform- larının sayısını azaltmayı düşündüklerini de gösteriyor. Dijital içerik tüketiminde hanelerin tercihleri hızla değişiyor Pandemi etkisindeki son iki yılda hane halkı- nın ev içi teknoloji tüketimi ciddi oranda artar- ken, son dönemde ortaya çıkan yeni koşullar hizmet sağlayıcılar için yeni baskılar getiriyor. EY araştırması, tüketicilerin yarıdan fazlası- nın geniş bant ve abonelik temelli TV yayın servislerinin potansiyel fiyat artışlarından endişe duyduklarını ortaya koyuyor. Fiyat artışlarıyla ilgili kaygılar, çevrimiçi güvenlik ve veri gizliliği konusundaki artan endişelerle birlikte pandeminin ortaya çıkmasından bu yana bağlantı ve içerik taleplerindeki artışa yönelik bir tehdit olarak beliriyor. Dijital evler artık daha talepkâr ve bilinçli Araştırmaya göre hanelerin güçlü bağlantı ve zengin içerik talebi hâlâ yerini koruyor. 100 hanenin 40’ından fazlası pandemi nedeniyle internet bağlantısı, TV ve streaming (akış) ihtiyaçlarının arttığını söylüyor. Bununla Haber birlikte, hanelerin yarısından fazlası geniş bant servis sağlayıcılarının (%60) ve TV hizmet sağlayıcılarının (%55) aylık abonelik ücretlerini artıracağından endişeli. Katılımcı- ların yüzde 40’tan fazlası, hâlihazırda zaten çok fazla ödeme yaptıkları veya kendilerine en iyi tekliflerin sunulmadığı düşüncesinde. Araştırmaya katılanların %37’si pandemi kri- zinin onları yeni dijital deneyimler keşfetmeye daha fazla yönelttiğini söylerken, %26’sı da metaverse gibi yeni ve kuşatıcı internet de- neyimlerine açık olduklarını belirtiyor. Hane harcamaları üzerinde artmakta olan baskı temel etkenlerden biri olsa da birçok tüketici, sokağa çıkma yasağı ve hareket kısıtlamalarından sonra ihtiyaçlarını yeniden değerlendirme eğiliminde. Katılımcıların yüzde 34’ü, pandemi sonrasındaki süreçte internette geçirdikleri süreyi azaltmayı planladıklarını söylüyor. Yüzde 33’ü, harcamalarını bağlantı ve içerikten kısıp diğer kategorilere aktarma- yı planlıyor. Yüzde 20’den fazlası da sadece kullandıkları müzik ve video akış platformlarını değil, evlerinde sahip oldukları internete bağlı cihaz sayısını da azaltmayı düşünüyor. Özellikle genç kullanıcılar, çevrimiçi risk- ler konusunda endişeli Pandemi krizi, kişisel verilerin korunması ile ilgili daha önce de var olan kaygıları daha da artırdı. EY araştırmasına göre tüketicilerin yüzde 40’ı kişisel verilerinin mahremiyeti ko- nusunda artık daha endişeli. 25 yaşın altında- ki katılımcıların %47’si yoğun internet kulla- nımının sağlık üzerindeki olumsuz etkilerinin kendilerini düşündürdüğünü belirtiyor. Spesifik olarak, zararlı içerikler konusundaki endişeler çok net ve bu konuda en fazla kaygılı olanlar ise genç haneler. 25 ila 44 yaş arasındaki tüketicilerin yüzde 47’si hane halkının çevri- miçi ortamda karşılaşabileceği zararlı içerikler konusunda endişeli olduklarını belirtiyor. Hizmet sağlayıcıların çevrimiçi güvenlik konusunda harekete geçmesinin önemini or- taya koyan rapora göre, katılımcıların %59’u düzenleyicilerin riskli içerikle mücadelede daha fazla çaba harcaması gerektiğini düşü- nüyor. Hanelerin beklentileri, geleneksel servis paketlerinin ötesine geçiyor Bağlantı ve içeriğin birlikte sunulduğu paket- ler, günümüzde hanelerde dijital deneyimle- rin nasıl satın alındığının da göstergesi. EY araştırması, tüketicilerin buradaki ihtiyaçları- nın da değiştiğini ortaya koyuyor. Hanelerin yarısı, geniş bant paketlerinin bir parçası olarak ek gizlilik veya güvenlik olanakları sunulmasının tercihlerini olumlu etkileyebile- ceğini belirtiyor. EY Türkiye Telekomünikasyon, Medya ve Teknoloji (TMT) Sektör Lideri Emre Beşli ko- nuyla ilgili şu değerlendirmeyi yaptı: “EY tarafından gerçekleştirilen Dijital Evi Çözümlemek (Decoding Digital Home) araştırması, dijital içerik servislerini azaltma eğiliminde olan tüketicilerin değişen tercih- leri konusunda çok değerli veri ve içgörüler ortaya koyuyor. Servis sağlayıcılar pandemi etkilerinin geride kaldığı bu dönemde yeni müşterileri çekmek, mevcut müşterileri elde tutmak ve onların beklentilerini karşılamak için daha fazla çaba göstermeli. Servis sağ- layıcıların değer önermelerinin yeterince ikna edici olması ve müşterilerle etkileşimlerinin sorunsuz, sezgisel ve akıcı olması büyük önem taşıyor. Benzer şekilde veri gizliliği ve bilgi güvenliği konusunda tüketici güvenini kazanmak ve tüketicileri doğru yönlendirmek de bir o kadar önemli. Bunlara gereken özeni gösteren şirketler, bu kritik dönemde önemli avantajlar elde edebilir.” Dijital Biz 64 Dijital Biz 65

Sayfa 66 — dergide görüntüle

Nisan 2023 EY Türkiye, dijital sağlık alanında Türkiye’nin sahip olduğu fırsatlara ve potansiyele dikkat çekmek amacıyla hazırladığı “Dijital Sağlıkta Dünya ve Türkiye Perspektifi” başlıklı raporu- nu yayımladı. Uluslararası danışmanlık, denetim ve vergi şirketi EY Türkiye; dijital sağlık alanındaki en yeni trendlere ve bu alandaki fırsatlara; “Dijital Sağlıkta Dünya ve Türkiye Perspektifi” başlıklı raporuyla dikkat çekiyor. Rapor; geçmişten günümüze dijital sağlığın gelişimi, dijital sağlıkta yatırım ekosistemi, Türkiye’nin dijital sağlık yolculuğu ve vizyonu gibi konulara yönelik detaylı değerlendirmelerden oluşuyor. Sektöre yönelik güncel ve somut veriler içeren raporda, Türkiye’nin dijital sağlık pazarını yön- lendiren temel dinamikler arasında; nüfusun art- ması ve yaşlanması, bilgisayarların hesaplama güçlerinin artmasıyla yeni teknolojilerin sağlık sektörüne entegrasyonu ve yenilikçi teknolojik çözümlerin yaygınlaşması olarak sıralanıyor. Dijital sağlığın günlük hayatımıza sağlıklı bir şekilde girebilmesi için ise bilgi güvenliği, siber güvenlik ve sağlık okur yazarlığı gibi konuların göz önünde bulundurulması gerekiyor. Sağlık sektörü dijital teknolojilerle güçlenip hızlanarak büyüyor Maliyetleri düşürme yönündeki baskıyla karşı karşıya olan sağlık sektörünün gelişiminde ye- nilikçi teknolojiler önemli bir rol üstleniyor. Sek- tör; ana paydaşları durumunda olan hastalar, sağlık hizmeti sağlayıcıları, ödeme yapanlar ve hükümetler için yeni tedavi keşfini ve uygulama yöntemlerini geliştirecek teknolojilere yönelik yatırımları destekliyor. Sağlık hizmeti sağlayıcılarının özellikle pandemi dö- neminde hız verdikleri teknoloji yatırımlarında; bulut altyapısına geçiş, makine öğrenimi, dijital komuta merkezleri, konuşmaya dayalı yapay zekâ (AI), tele- tıp, sanal sağlık hizmetleri, hasta katılımı ve otoma- tik idari yönetim konuları öne çıkıyor. Dijital dönüşüm kapsamında yapılan yatırımların, sağlık sunumunun başarıyla yürütülmesi için gerekli altyapıyı sağladı- ğına işaret eden rapor; sağlık hizmetlerinin daha kolay ve online erişilebilir biçimde sunumuna yönelik çözümlere odaklandığını vurguluyor. Nesnelerin interneti (IoT) teknolojisinin gelişimi ve akıllı telefon kullanımının yaygınlaşması da sektörün büyüme- sine katkı sağlayan unsurlar arasında yer alıyor. Haber Rapor, Türkiye’de dijital sağlık sektörünün büyüme- si için bu alanda faaliyet gösteren girişimlere hem kamu hem de özel sektör tarafından destek verilme- sinin ve teşvik programları düzenlenmesinin önemi- ni de vurguluyor. Artan dijitalleşme, sağlıkta dönüşümün başarısı- nı destekliyor Raporda; Türkiye’deki yüksek dijitalleşme oranı ile kul- lanıcıların yeni teknoloji ve uygulamalara adaptasyon yetkinliklerinin yüksekliği dijital sağlık dönüşümündeki başarı unsurları arasında sıralanıyor. Ayrıca, Türkiye’deki toplam nüfusun internete erişim oranının yüksek seviyelerde olması ve akıllı cihazlara erişim oranın artması da dijital sağlık uygulamalarına erişimi kolaylaştırıyor. Kişiselleştirilmiş sağlık uygula- malarıyla takibin kolaylaşması da dijital sağlık uygula- malarının kullanım oranlarını olumlu yönde etkiliyor. Bunlara ek olarak; yapay zekâ, blok zincir, sensör teknolojileri, dijital terapötikler, AR, VR ve MR gibi yüksek teknolojilerin sağlık sektöründe yeni iş mo- dellerinin oluşmasına olanak sağladığı vurgulanıyor. Tüm bu teknolojiler sağlığın sürdürülebilmesi, kaliteli yaşamın sağlanması ve tüm bunların uzun vadeli bir şekilde devam ettirilebilir olmasına katkıda bulu- nuyor. Yapay zekâ ve hızlı dijitalleşme ise; sağlık hizmetlerine kolay erişilmesine, sağlık hizmetleri- nin kalitesinin artırılmasına ve sağlık maliyetlerinin yapılandırılmasına en fazla katma değer sağlayan faktörler arasında yer alıyor. Raporda; Türkiye’de atılan dijitalleşme adımlarının, hem sağlık sisteminin dijital dönüşümüne katkı sağladığı hem de yürütülen bazı projelerin yardımıyla sağlık turizminin gelişimine yardımcı olduğu vurgulanı- yor. Sağlık turistleri, dijital sağlık uygulamaları saye- sinde Türkiye’deki sağlık hizmetleri hakkında kolayca bilgi alabiliyor, sağlık kurumlarıyla iletişime geçe- biliyor ve tedavi sürecini kolayca takip edebiliyor. Bunların yanı sıra; doğal afetlerde tele-sağlık hizmet- lerinin büyük öneme sahip olduğuna dikkat çeken rapor, afet koşullarında tele-sağlığın alternatif bir çözüm olarak öne çıktığının altını çiziyor. Tele-sağlık sayesinde, doktorlar hastalarla uzaktan görüşebili- yor, kronik hastalıklar izlenmeye devam edilebiliyor ve geçici yer değiştirme noktalarının yakınındaki eczanelere ilaç reçete edilebiliyor. Doğal afetlerin yol açtığı kayıplar nedeniyle, stresle karşılaşan insanla- ra tele-sağlık sayesinde psikolojik desteğe ulaşma olanağı sunulduğu da vurgulanıyor. EY Türkiye Sağlık ve Yaşam Bilimleri Sektör Lideri, EY CESA Bölgesi Sağlık Sektörü Kıdemli Danışmanı T. Ufuk Eren raporla ilgili şu değerlen- dirmede bulundu: “Tüm dünyada nüfusun ve özellikle yaşlı nüfusun artması; kronik hastalıkların artması ve pandemi risklerinin oluşması; tedavilerin kişiselleştirilmesi- ne yönelik talebin oluşması; sağlık maliyetlerinin optimizasyonu; ve sağlığa erişimin artması ihtiya- cı gibi faktörlerin etkisiyle sağlık sektörü dijitalle- şerek büyümeye devam ediyor. Global ölçekteki büyüklüğü 2018’de 86 milyar dolar, 2020’de 192 milyar dolar olan dijital sağlık teknolojileri sektö- rünün 2025 yılında 500 milyar dolar büyüklüğe ulaşacağı tahmin ediliyor. Uzaktan sağlık hizmeti sunumuna yönelik dijital sağlık çözümlerinin kul- lanımı pandemi döneminde çok hızlı bir şekilde arttı. Bu durumun dijital sağlık alanına yönelik yatırımcı ilgisini olumlu yönde etkilediğini görü- yoruz. EY Türkiye olarak bu raporumuzu, Türki- ye’nin dijital sağlık potansiyeline ilişkin sektörün ihtiyaç duyduğu bilgiyi sunmak ve yatırımcı ilgisi- ni Türkiye’ye çekmek amacıyla hazırladık.” EY Türkiye Sağlık ve Yaşam Bilimleri Sektör Li- deri, Vergi ve Hukuk Bölümü Şirket Ortağı Av. Ah- met Sağlı ise değerlendirmesinde şunları söyledi: “Önümüzdeki dönemde dijitalleşmenin hem dünyada hem de Türkiye’de her alanda yoğun olarak etkisini göstereceğini düşünüyoruz. Bunun sonucu olarak, Türkiye’de sağlık sektöründe tek- nolojinin çok daha yoğun kullanılacağını, sağlık yatırımlarının da bu yöne kayacağını söyleye- biliriz. Geleneksel sağlık hizmetlerindeki tekno- lojik dönüşüm hızının, sağlık sektöründeki tüm paydaşların yapısal ve kültürel olarak değişim ve dönüşümlerine bağlı olduğunu biliyoruz. Dijital sağlığın yoğunlaşması; sağlık hizmet sağlayıcı- ları açısından maliyetlerin düşüp karlılığın arttığı son derece rekabetçi bir ortamı doğuracak, bu da özellikle kamu harcamalarında ciddi bir tasarruf imkânı sağlayacaktır. Özel ve kamusal alanda teknolojiye yapılacak yatırımlar ile Türkiye’nin jeopolitik konumu, mevcut sağlık hizmetlerinin kalitesi ve sağlık turizminde son yıllarda kayde- dilen büyüme dikkate alındığında, Türkiye’nin sağlık hizmetlerinde bölge lideri ve merkez ülke konumuna gelme potansiyeline sahip olduğunu görüyoruz.” Dijital Sağlıkta Dünya ve Türkiye Perspektifi raporu Dijital Biz 66 Dijital Biz 67

Sayfa 68 — dergide görüntüle

Nisan 2023 Trugo markasıyla Türkiye’de uçtan uça kesintisiz ve yüksek performanslı şarj ağı kurmak için yola çıkan Togg ile şarj istasyonlarına yaptığı yatırımlarla dünya- da elektrikli şarj çözümleri alanında lider olmayı hedefleyen Shell, stratejik iş birli- ği yaptı. İş birliği kapsamında Trugo’nun 81 ilde 600’ün üzerinde lokasyonda 1000 adet yüksek performanslı şarj cihazı kurma hedefi ile uyumlu olarak, 400 Shell istasyonu öncelikli lokasyon olarak belir- lendi. Doğuştan elektrikli ilk akıllı cihazı C-SUV’u 2023 yılının ilk çeyreğinde yollara çıkarmaya hazırlanan Togg, elektrikli araç kullanıcıla- rına kesintisiz bir deneyim yaşatmak için sürdürdüğü şarj cihazı kurma çalışmalarına, alternatif ve yenilenebilir enerji alanında ger- çekleştirdiği yatırımlarla enerji dönüşümünde öncü konumda olan Shell ile iş birliğine imza Türkiye’yi şarj cihazlarıyla donatmak için güçlerini birleştirdi atarak hız kattı. Bilişim Vadisi’nde gerçekle- şen imza töreniyle duyurulan iş birliği kapsa- mında, Trugo ve Shell & Turcas, 81 ilde 180 kW üzeri şarj cihazları ile tüm elektrikli araç kullanıcılarına hizmet vermek için birlikte çalışacak. Trafik yoğunluğuna göre 25 ve 50 kilomet- rede bir kurulum yapılacak Yapılan anlaşmaya göre Trugo’nun 81 ilde 600’ün üzerinde lokasyonda 1000 adet yüksek performanslı şarj cihazı kurma hedefi ile uyumlu olarak öncelikle 400 Shell istas- yonu belirlendi. Belirlenen bu lokasyonların 320’sinde Trugo, 80’inde ise Shell & Turcas cihazların kurulumundan sorumlu olacak. Söz konusu 400 lokasyonda kurulacak yük- sek performanslı şarj cihazı sayısı ise yakla- şık 600 adet olarak belirlendi. Şarj cihazları, trafik yoğunluğu yüksek güzergahlarda 25, Haber az yoğunlukta bölgelerde 50 kilometrede bir kurulacak. Yüksek hızlı şarj cihazlarıyla bir bataryanın doluluk oranı ortalama 25 dakika içinde yüzde 20’den yüzde 80’e ulaşabilecek. Cihazlarda yüzde 100 yenilenebilir enerji kaynağı sertifikalı hizmet sağlanacak. Türki- ye’deki tüm elektrikli araç sahiplerinin erişi- mine açık olacak yüksek performanslı şarj ağı sayesinde kullanıcıların menzil endişesi ortadan kalkacak. “Tüm elektrikli araç kullanıcılarına kesinti- siz bir deneyim yaşatmak istiyoruz” Togg CEO’su M. Gürcan Karakaş, Türkiye’de ihtiyaç duyulan şarj altyapısı için Shell & Turcas ile stratejik ortaklık yapmaktan büyük memnuniyet duyduklarını belirterek şunları söyledi: “Bilindiği gibi 81 ilimizde 600’ün üzerinde noktada, toplam 2 bin soketi olan 1000 adet hızlı şarj (DC) cihazının kurulumunu yapaca- ğımızı daha önce açıklamıştık. Trugo mar- kamızla başlattığımız bu girişimimizi Türkiye çapında yaygın istasyon ağı bulunan Shell & Turcas iş birliğiyle güçlendiriyoruz. Kurulum- larla ilgili analiz çalışmalarını tamamladık, şe- beke ve altyapı çalışmalarımız devam ediyor. İlk akıllı cihazımız C-SUV’un pazara çıkma tarihi olan 2023 yılının ilk çeyreğinden önce kurulumları tamamlayacağız. Tüm elektrikli araç kullanıcılarına kesintisiz ve sorunsuz bir deneyim yaşatmak istiyoruz. Shell & Turcas iş birliğiyle oluşturacağımız 400 lokasyonun yanı sıra dinlenme tesisleri başta olmak üzere belirlediğimiz diğer 200’ü aşkın lokasyon için de çalışmalarımız sürüyor. Bu lokasyonlarda da farklı iş birlikleri yapmayı planlıyoruz.” “Bu iş ortaklığı ile birlikte öncü bir adım atmaktan dolayı mutluyuz” Shell & Turcas CEO’su Emre Turanlı da Togg Trugo iş birliği hakkında şöyle konuştu: “Shell elektrikli şarj istasyonları alanında dünya çapında önemli yatırımlar ve iş ortak- lıkları yapan bir şirket. Shell, 20’den fazla ülkede hem kendi markası Shell ReCharge ile istasyonlarında hem de yapmakta olduğu iş ortaklıkları ile ev, ofis ve sokaklarda 105.000’den fazla noktada şarj imkânı sağ- lıyor. Shell, bu sayıyı 2025 yılına kadar 500 bine, 2030 yılına kadar 2,5 milyona yükselt- meyi planlıyor. Türkiye’de de elektrikli araç sahibi misafirlerimize Shell Recharge mar- kamız ile istasyonlarımızda hizmet vermeye başlamıştık. Ağımızı genişletme konusunda yaptığımız değerlendirlemeler sonrasın- da, Togg Trugo iş birliğini en doğru ortaklık olarak gördük. Togg’un yola çıkmasını sa- bırsızlıkla beklerken, Türkiye’nin elektrikli araçlara yönelik dönüşümü ve geleceği için büyük önem taşıyan Trugo ile yaptığımız bu stratejik ortaklığın bir parçası olmak ayrıca gurur verici. Shell & Turcas olarak sektörde hep ileride olmayı, ilkleri gerçekleştirmeyi ve sektöre yön vermeyi ilke edinen bir şirketiz. Bu iş ortaklığı ile birlikte yine öncü bir adım atmaktan dolayı mutluyuz. Tüm elektrikli araç sahibi misafilerimize de her zaman olduğu gibi Shell kalitesiyle hizmet vermeye devam edeceğiz.” Dijital Biz 68 Dijital Biz 69